Pinna nobilis

Pinna nobilis (Pina midye ya da Delici midye), Akdeniz'e özgü bir tür kabuklu deniz canlısıdır.

Dünyanın en büyük midye türlerindendir. Sıcak, güneş ışığı alan, temiz sularda yaşar. Kabukları birçok canlı için tutunma, üreme ve saklanma alanıdır. Saatte yaklaşık 6 litre deniz suyunu süzüp temizleyerek deniz ekosisteminin direncini artıran bir canlıdır.

2016 yılına kadar Cebelitarık Boğazı ile İstanbul Boğazı arasındaki alanda yayılım göstermiş; ne var ki, 2016'da bir hastalık nedeniyle toplu ölümlerin görülmesiyle birlikte yayıldıkları alan daralarak Marmara Denizi ile sınırlanmış, nesli tehlike altına girmiştir.

Özellikleri

Kabuk boyu genellikle 45 cm kadar olup 100–120 cm uzunluğunda bireyler de olabilmektedir. İnce uzun dikdörtgen şeklinde bombeli kabuğu vardır. Kabuğunun üçte birini deniz tabanına gömerek dik biçimde durur. Deniz tabanına ipliklerle tutunur. 45-50 yıllık bir ömrü vardır.

Yaşam alanı

Pinnaların yaşadığı derinlik aralığı 0,5-80 metre olarak bildirilmiştir ancak sığ sularda (0-10 m) yoğun kümelenmiş olarak görüldüğü belirtilmiştir. Akdeniz'e endemik bir deniz çayırı türü olan Posidonia oceanica habitatlarında yaşadığı yerleri tercih ederler. Deniz çayırlarının olmadığı yerlerde ise hafif sert zeminleri tercih ederler.

Kullanım alanı

Deniz ipeğinden üretilmiş bir dokuma

Besin değeri yüksek bir midye türüdür. Protein, omega-3 yağ asitleri ve vitaminler içerir. Antik Mısır ve Roma İmparatorluğu dönemlerinden beri insanlar tarafından kullanılmakta ve besin olarak tüketilmektedir.

Pinaların deniz tabanına tutunmak için kullandıkları bisüs iplikleri, antik çağda tekstilde kullanılmıştır. Bu iplikler "deniz ipeği" olarak bilinir.

Tehditler

Pina popülasyonları, gemilerin pina habitatlarına demirlemesi, kirlenme, trol balıkçılığı ve kaçak avcılık nedeniyle tehdit altındadır. Pinna nobilis 1992'de çeşitli sözleşmelerce koruma altına alınmıştır. Türkiye'de de 1998'den beri kanunlarla koruma altına alınmıştır; ülkedeki deniz ve içsu avcılığını düzenleyen sirkülerde avlanması yasak olan türler arasındadır.

İklim değişikliğine bağlı olarak deniz suyu sıcaklıklarının artması ile yayıldığı düşünülen Haplosporidium pinnae adlı bir parazit türü, 2016 yılında Akdeniz havzasında toplu Pinna nobilis ölümlerinin başlamasına neden olmuştur. Enfekte pinnanın sindirim bezlerinde bulunan parazit, pinnayı zayıflatıp sonunda açlıktan ölmesine neden olmaktadır. Parazit, İspanya'dan Türkiye'ye kadar bütün Akdeniz ülkelerini etkilemiştir.

Türkiye'nin Güney Marmara kıyılarında 2019 ve 2020 yıllarında yapılmış olan çalışmalarda az sayıda ölü Pinna nobilis bireyine rastlanmıştır ancak 2021 yılında yapılan gözlemler ile Marmara Denizi'nde de toplu ölümler rapor edilmiştir.