Periaktos

17. yüzyılda periaktos kullanımı (Architectura recreationis, J. Furttenbach)

Periaktos (çoğul: Periaktoi, Yunanca dönen, devir yapan) tiyatro sahnelerini sergilemek ve çabucak değiştirmek amacıyla kullanılan, dönen bir platform üzerindeki üçgen prizmalardan oluşan bir araçtı. İlk defa Vitruvius'un mimarlık hakkındaki De architectura (MÖ 14. yüzyıl) isimli kitabında bahsi geçen bu araç, Nicola Sabbatini gibi önemli sahne tasarımcılarının çalışmaları sayesinde yoğun olarak Rönesans tiyatrosunda kullanıldı. Bu aracın tasarımında küp gibi bazı farklı çokgenler de kullanımıştı, ancak basitlik, sürat ve sahne sayısı açısından en verimli sonucu üçgen prizmalar sağlıyordu.

Düzenek, ahşaptan yapılmış bir eşkenar üçgen prizmadan oluşur. Düzeneğin üç yüzüne üç farklı sahne çizilmiştir, böylece periaktos'un hızlıca çevrilmesiyle, farklı sahneler kolayca seyircinin karşısına getirilebilir. Sahne derinliği boyunca arka arkaya yerleştirilmiş bir dizi periaktoi sayesinde, perspektif etkisine sahip daha derinlikli sahne tasarımları elde edilebilir. Bu durumda tüm periaktoi aynı anda çevrilerek yeni sahne oluşturulur ve illüzyon benzeri bir etki oluşması sağlanabilir. Bunun için, her periaktos'un altına dişliler yerleştirilir ve bunlar birbirine bir zincir ile bağlanarak aynı anda hareket ettirilir.

Praksinoskop gibi ilk mekanik hareketli resim aygıtlarında da periaktos'taki gibi, her yüzünde çizimlerin ya da fotoğrafların yer aldığı çokgen prizmaların hızla döndürülmesi ile, hareketli görüntü yanılsaması elde edilmeye çalışılmıştır. Bu sistemin daha çağdaş bir benzeri de, sürekli dönerek farklı reklamların görülmesini sağlayan, üçgen prizması şeklindeki üç yüzlü reklam panolarında kullanılmaktadır.

Dış bağlantılar

• Geauga Lyric Theatre Guild's The Sound of Music. Periaktoi kullanımının, resimlerle sahne sahne gösterimi
• Early Illusionistic Scene Changes. In: The Development of Scenic Spectacle. Sabbatini, Furttenbach ve Danti'nin periaktoi uygulamalarının QuickTime animasyonları.
• Praksinoskop