Orteke
Orteke (Kazak Türkçesi: Ортеке)[1]– Kazak Türklerinin bir kukla oyunu. Müzik eşliğinde oynanan sözsüz bir oyundur. Huş, ceviz, akçaağaç, dişbudak gibi ağaçlardan hayvan figürleri yapılır ve bu kuklalar dombıra, kobız, jetigen, şerter gibi geleneksel telli müzik aletleri eşliğinde oynatılır.[2] Kukla, çoğunlukla bir dağ keçisi figürüdür ama insan, oğlak, ayı, geyik, maral, dağ koyunu vd. figürler de olabilir. Kukla, geleneksel nakışlarla bezeli bir bez veya hayvan derisi serilmiş olan bir sehpanın üstüne tutturulur ancak kuklanın ayakları sehpaya temas ettirilmez. Kuklanın vücudundan çıkan ipler müzisyenin parmaklarına bağlanır. Böylece müzisyen enstürmanı çalmak için parmaklarını oynattığında, kukla da hareket edip ayağı sehpaya değerek izleyenlerde sehpayı tekmeliyormuş ve müziğin ritmine göre oynuyormuş izlenimi oluşur. Kukla oyununda, bir avcının çukura düşürdüğü bir tekenin çukurdan kurtulma çabası gösterilir.
Kırgız Türklerinde Orteke oyununun bir versiyonu bulunur. İsmi ‘Takteke’dir. Ortekeden farklı olarak, birden fazla hayvan kukladı aynı anda oynatılır ve sözlü bir oyundur. Ortekede bir avcının kurduğu tuzakla çukura düşen tek bir hayvanın kurtulma mücadelesi gösterilirken; Taktekede iki hayvanın birbirleriyle mücadelesi gösterilir, boynuz tokuşturma sesleri yansıtılır.
Etimoloji
[değiştir | kaynağı değiştir]Orteke kelimesi, Kazakçada çukur anlamına gelen “or” ve erkek keçi anlamındaki “teke” kelimelerinin birleşiminden oluşur. “Çukurdaki teke” anlamına gelir.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8
- ^ Ilgısheva, Moldir; Bekmukhanbetov, Bayurzhan (2023-05-26). "Kazaklarda Kuklanın Bir Türü: "Orteke"". Turcology Research (77): 111–116. doi:10.5152/JTRI.2023.23193. ISSN 2822-2725.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- «Orteke-2012» halkarası kukla hüneri festivali 1 Ekim 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Orteke
 | Kazakistan ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz. |