Olo (renk)
Olo, retinadaki yalnızca M koni hücrelerini seçici olarak uyaran özel araçlar kullanılarak görülebilen varsayımsal bir renktir.
Normal görme koşullarında oloyu görmek imkansızdır. Bunun nedeni, koni hücrelerini tetikleyen görünür ışığın tüm dalga boylarında M koni hücrelerinin duyarlılığının S ve L koni hücreleriyle örtüşmesidir. Diğer bir deyişle, insanların algılayabileceği en saf uyarıcı türü olan ve sadece M konilerini etkinleştiren hiçbir monokromatik (tek renkli) uyarıcı bulunmamaktadır. Bu da olo renginin görünür renk gamının dışında kaldığı anlamına gelir. Araştırmacılar bu engeli aşmak için retinanın bir bölümünün haritasını çıkarmış ve her bir koni hücresini S, M veya L konisi olarak tek tek tanımlamıştır. Ardından lazerler kullanarak, ideal şartlarda yalnızca M koni hücrelerine küçük dozlarda ışık iletmişlerdir.[1][2]
Araştırmacılar, sRGB renk uzayında #00FFCC onaltılık koduna karşılık gelen rengin, bu uzay içinde olonun tonuna en yakın ve en doygun renk olduğunu ileri sürmüştür.[2]
Bulunuşu
[değiştir | kaynağı değiştir]Olo, 18 Nisan 2025'te Kaliforniya Üniversitesi'deki bilim insanları tarafından keşfedilmiştir.[1][3] Renk, teorik LMS renk uzayındaki (0, 1, 0) koordinatlarına atıfla adlandırılmış olup, bu ifade leet dilinde "olo" şeklinde okunmaktadır.[3][4]
Berkeley deneyine katılan yalnızca beş denek oloyu resmî olarak görmüştür.[1][5] Çalışmanın ortak yazarlarından Profesör Ren Ng, oloyu "gerçek dünyada görebileceğiniz herhangi bir renkten daha doygun" olarak tanımlamıştır; deneydeki beş denek de rengi benzer şekilde "benzeri görülmemiş bir doygunluğa sahip mavi-yeşil" olarak betimlemiştir.[1][5] Ng ve ekibi, oloyu üretmekte kullanılan teknolojinin renk körlüğü olan bireylerde renk algısını geliştirmek amacıyla uyarlanıp uyarlanamayacağını araştırmaktadır. Ayrıca bu yaklaşımın, bireylerin daha geniş bir renk yelpazesini algılayabildiği tetrakromasi olarak bilinen bir tür gelişmiş görmeye yol açabileceğini de belirtmiştir.[6]
Geçerlilik
[değiştir | kaynağı değiştir]Alan uzmanları, olonun oluşturulmasında kullanılan tekniği önemli bir teknik başarı olarak değerlendirmiştir. Berkeley ekibi, retinadaki bireysel koni hücrelerini lazerler aracılığıyla hassas biçimde uyararak, insanın görünür renk gamının ötesinde bir renk oluşturmuştur.[7]
Bununla birlikte, Londra Üniversitesi'nden Profesör John Barbur'un da aralarında bulunduğu bazı bilim insanları, olonun gerçekten "yeni" bir renk olup olmadığını sorgulamış ve varlığının "tartışmaya açık" olduğunu belirtmiştir.[5] Bilim camiasında, olonun gerçekten yeni bir renk olarak sınıflandırılıp sınıflandırılamayacağına dair şüpheler dile getirilmiştir.[3][8]
Olo kavramı bilim dünyasının ötesinde de ilgi uyandırmış, sanatçılar bu renkten esinlenen boyalar üretmeye ilgi göstermiştir. Berkeley araştırma ekibi ise, fenomeni doğrudan deneyimlemek isteyen gazetecilerden gelen taleplerle küresel ölçekte ilgi görmüştür.[9]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c d Fong, James; Doyle, Hannah K.; Wang, Congli; Boehm, Alexandra E.; Herbeck, Sofie R.; Pandiyan, Vimal Prabhu; Schmidt, Brian P.; Tiruveedhula, Pavan; Vanston, John E.; Tuten, William S.; Sabesan, Ramkumar (18 Nisan 2025). "Novel color via stimulation of individual photoreceptors at population scale". Science Advances. 11 (16): eadu1052. doi:10.1126/sciadv.adu1052. PMC 12007580
. PMID 40249825.
- ^ a b Krywko, Jacek (1 Temmuz 2025). "Only Five People Have Seen This New Impossible Color". Scientific American (İngilizce). Erişim tarihi: 3 Nisan 2026.
- ^ a b c Sample, Ian; editor, Ian Sample Science (18 Nisan 2025). "Hue new? Scientists claim to have found colour no one has seen before". The Guardian (İngilizce). ISSN 0261-3077. Erişim tarihi: 3 Nisan 2026.
- ^ "'Olo' is a brand-new color only ever seen by 5 people". Live Science (İngilizce). 18 Nisan 2025. Erişim tarihi: 3 Nisan 2026.
- ^ a b c "Scientists claim to have discovered 'new colour' no one has seen before". BBC (İngilizce). 19 Nisan 2025. Erişim tarihi: 3 Nisan 2026.
- ^ Shamim, Sarah. "Have scientists discovered a new colour called 'olo'?". Al Jazeera (İngilizce). Erişim tarihi: 3 Nisan 2026.
- ^ Gibney, Elizabeth (18 Nisan 2025). "Brand-new colour created by tricking human eyes with laser". Nature (İngilizce). 641 (8061): 16-17. doi:10.1038/d41586-025-01252-3. ISSN 1476-4687.
- ^ Hashemi, Sara. "Scientists Say They've Discovered a New Color—an 'Unprecedented' Hue Only Ever Seen by Five People". Smithsonian Magazine (İngilizce). Erişim tarihi: 3 Nisan 2026.
- ^ Andersen, Ross (23 Nisan 2025). "The 'Profound' Experience of Seeing a New Color". The Atlantic (İngilizce). Erişim tarihi: 3 Nisan 2026.
