Norveç ağır su sabotajı
| Norveç ağır su sabotajı | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| II. Dünya Savaşı | |||||||
.jpg) Vemork hidroelektrik santrali, y. 1947 | |||||||
| |||||||
Norveç ağır su sabotajı (Bokmål: Tungtvannsaksjonen; Norveçce: Tungtvassaksjonen), İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazi Almanyası işgali altındaki Norveç'te Almanların hidroelektrik santralleri aracılığıyla ağır su (döteryum) üretimini durdurmaya yönelik Müttefikler liderliğindeki bir dizi sabotajlardı ve bu sabotajlar hem Norveç komandolarının mücadelesini hem de Müttefiklerin hava bombardımanlarını kapsıyordu. Savaş sırasında Müttefikler, ağır suyun ortadan kaldırılması ve ağır su üretim tesislerinin imha edilmesiyle Almanların nükleer silah geliştirmesini engellemeye çalıştılar. Norveç'in ağır su sabotajı, Telemark'taki Rjukan şelalesinde bulunan 60 MW'lık Vemork enerji santralini hedef almıştır.
Vemork'taki hidroelektrik santrali 1934 yılında inşa edildi. Dünyanın ilk ağır su (azot fiksasyonunun yan ürünü olarak) seri üretim tesisiydi ve yıllık 1,2 ton kapasiteye sahipti. 9 Nisan 1940'ta Almanların Norveç'i işgalinden önce, Fransız İkinci Bürosu, o zamanlar tarafsız olan Norveç'teki Vemork tesisinden 185 kilogram (408 lb) ağır su çıkardı. Tesisin genel müdürü, savaş süresince Fransa'ya ağır suyu ödünç vermeyi kabul etti. Fransızlar suyu gizlice Oslo'ya, ardından İskoçya'nın Perth şehrine ve daha sonra Fransa'ya taşıdı. Ancak tesis hala ağır su üretebiliyordu[1] ve Müttefikler, Almanların bu tesisi daha fazla ağır su üretmek için kullanacağından endişe duyuyorlardı.
1940 ile 1944 yılları arasında, Norveç'li direnişçilerin yapmış olduğu bir dizi sabotaj eylemi ve Müttefiklerin bombardımanı, tesisin imha edilmesini ve ağır su rezervlerinin kaybını sağladı. Grouse, Freshman ve Gunnerside kod adları verilen bu operasyonlar, tesisi 1943'ün başlarında üretimden çıkardı. Grouse Operasyonu'nda, İngiliz Özel Operasyonlar İdaresi (SOE), Ekim 1942'de tesisin üzerindeki Hardanger Platosu'na dört Norveçliden oluşan bir öncü ekip yerleştirmeyi başardı. Freshman Operasyonu, ertesi ay İngiliz paraşütçüleri tarafından düzenlendi fakat başarısız oldu; paraşütçüler Grouse Operasyonunda yer alan Norveçlilerle buluşup Vemork'a gideceklerdi. Bu girişim, askeri planörlerin hedeflerine ulaşmadan düşmesiyle başarısız oldu. Bir bombardıman uçağının mürettebatı hariç, sabotaja katılan herkes kazalarda öldü veya Gestapo tarafından yakalanıp sorguya çekilerek idam edildi.
Şubat 1943'te, SOE'nin Norveç Grubu 1'e (Kompani Linge) bağlı bir Norveçli komando ekibi, Gunnerside Operasyonu'nda üretim tesisini imha etti; bunu Müttefiklerin bombardıman saldırıları izledi. Almanlar operasyonları durdurdu ve kalan ağır suyu Almanya'ya taşımaya çalıştı. Bunun üzerine Norveç direniş güçleri, ağır suyu taşıyan SF Hydro feribotunu Tinn Gölü'nde batırdı.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Dahl, Per F (1999). Heavy water and the wartime race for nuclear energy. Bristol: Institute of Physics Publishing. ss. 103-108. ISBN 07-5030-6335. Erişim tarihi: 12 Temmuz 2009.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Norsk Hydro'nun savaş sırasında Rjukan'daki resmi sitesi
- Joachim Rønneberg ile röportaj
- RAF Skitten'deki Birinci Sınıf Operasyonu anma töreni
- Alsos Nükleer Konular Dijital Kütüphanesi'nden Norveç ağır su sabotajı ile ilgili açıklamalı bibliyografya.