Nomada
| Nomada | |||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | |||||||||||||||
Biyolojik sınıflandırma  | |||||||||||||||
| |||||||||||||||
| Türler | |||||||||||||||
| >850 tür | |||||||||||||||
Nomada cinsi 850'den fazla türüyle, Apidae familyasının en büyük cinslerinden biri olup, aynı zamanda en geniş parazit arı cinsidir. Parazit arılar, konaklarının yuvalarına girip yumurtalarını bırakarak, konağın önceden topladığı kaynakları kendi yavruları için kullanmalarıyla tanınır.[1] "Nomada" adı, Yunanca "nomas" (νομάς) kelimesinden türemiş olup "göçebe" veya "dolaşan" anlamına gelir.[2]
Nomada türleri, çoğunlukla Andrena cinsine ait olmak üzere, Agapostemon, Melitta, Eucera ve Exomalopsis gibi pek çok farklı arı türünü konak olarak kullanan kleptoparazitlerdir.[3] Parazit bir yaşam sürdükleri için, polen taşıyan scopa yapısından yoksundurlar ve vücutları çoğunlukla kılsızdır; zira yavrularını beslemek için polen toplamazlar.[4] Erişkin bireyler parazit olmayan arılar gibi çiçekleri ziyaret ederek nektar tüketirler.[5] Ancak scopa eksikliği ve genel davranış biçimleri nedeniyle, zayıf tozlayıcılar olarak kabul edilirler.[6]
Görünüm ve tanımlama
[değiştir | kaynağı değiştir]Nomada türleri, çoğunlukla kırmızı, siyah ve sarı renklerin hakim olduğu, baskın koyu renkli kanatlara veya kanat uçlarına sahip, olağanüstü derecede yabanarısı benzeri bir görünüme sahiptir. Türler arasında görünüm bakımından büyük farklılıklar görülür; bazıları çizgisiz olabilirken, bazılarının karın segmentlerinde sarı veya beyaz renkli dış iskelet (integument) işaretleri bulunur. Dişi Nomada bireylerinin karınlarının ucunda, özel kıl kümeleri yer alır. Erkeklerin ise genellikle çentikli pygidial plakaları belirgin şekilde görülür.[3] Genel olarak, dişi bireyler scopa bulundurmamaları, seyrek vücut kılları, kalın dış iskeletleri ve gelişmiş çeneleri (mandibula) ile kolayca ayırt edilebilir.[7]
Bu cinsi diğer Nomadinae üyelerinden ayırt etmek zor olabilir; kanat damarlarının ayrıntıları ve dişilerin metasoma (karın) ucundaki gümüş renkli kıl yamasının yapısı, en belirgin ayırt edici özelliklerdir.
Nomada türleri, yetişkin bireylerin yalnızca çeneleriyle bitkilere tutunarak uyudukları alışılmadık bir davranış sergiler.[7]
Dağılım
[değiştir | kaynağı değiştir]Nomada türleri dünya genelinde yayılım göstermektedir.[8] Bilinen tüm türler, yerde yuva yapan arıları parazitlemektedir ve yaşadıkları habitatlar ile mevsimsel döngüleri, konaklarının ekolojisiyle doğrudan ilişkilidir.[9] Yerde yuva yapan arılar, ya açık alanlardaki toprakta ya da bitki örtüsüyle kaplı bölgelerde, yakında zengin bir çiçek kaynağı bulunacak şekilde yuvalarını inşa ederler.[10]
Parazitlik
[değiştir | kaynağı değiştir]Nomada cinsine ait arılar, çoğunlukla Andrena cinsi arıları parazitlemekle birlikte, Andrenidae, Melittidae, Halictidae ve Apidae familyalarına ait, yerde yuva yapan diğer arıları da parazitleyen bireyler gözlemlenmiştir.[11] Diğer Nomadinae üyelerinde olduğu gibi, bu davranış "Emery kuralı"nı ihlal eder; zira bu kurala göre sosyal parazitler, genellikle konaklarıyla yakın akraba veya kardeş türler olmalıdır.[12]
Nomada türleri, konaklarının yuva girişlerini bulmak için görsel ipuçlarından yararlanır.[5] İlkbaharın başlarında, yere yakın uçarak parazitleyecekleri yuvaları ararken gözlemlenebilirler.[4] Bir yuvayı tespit ettiklerinde, dişi Nomada bireyleri konak yuvalarını üç temel ilkeye göre değerlendirir: 1) konak hücresinin savunmasızlığı ve kalitesi, 2) ana konak arının varlığına dair tehdit, 3) diğer Nomada bireyleriyle rekabet. Bu üç faktör, arıların koku alma duyuları aracılığıyla değerlendirilir; böylece yuvanın polenle donatılıp donatılmadığı, bir konak arının yakında olup olmadığı veya yuvada bulunup bulunmadığı, yuvanın daha önce parazitleşip parazitleşmediği ve yakınlarda başka parazitik arıların varlığı belirlenir.[5]
Parazitlik sürecinde erkek ve dişi parazit arıların rolleri farklılık gösterir. Çiftleşmeden önce erkek Nomada bireyleri, konak dişi arıların kokusunu taklit eden bir koku salgılayarak yerel düzeyde uçarlar. Erkek parazit arılar, bu kokuyu konak yuvalarının yakınında salgılayarak dişi Nomada bireylerinin yumurtalarını bırakacakları yuvaları bulmalarına yardımcı olur. Ayrıca, erkek ve dişi bireyler çiftleştiğinde, erkeğin salgıladığı kokunun bir kısmının dişi bireye geçtiğine dair kanıtlar vardır; bu da dişi bireyin bir konak yuvası bulması ve yuvaya girmesi sürecinde ona avantaj sağlar.[13]
Nomada türleri, dişi konak arının polen veya nektar toplamak için yuvadan ayrıldığı sırada, konak yuvalarına yumurtalarını bırakarak parazitlik yapar. Dişi Nomada, konak arının kendi yumurtasını bırakmasından ve yuva hücresini kapatmasından önce, konağın hücresine yumurta bırakır.[5] Dişi parazit arı, yumurtasını konağın yuvasına bıraktıktan sonra oradan ayrılır. Bazı türlerin yumurtayı hücre duvarına dik açıyla gömdüğü, bazılarının ise yumurtayı yalnızca kısmen yerleştirdiği bilinmektedir.[1] Ayrıca, Nomada bireylerinin bazen bir konak hücresine birden fazla yumurta bıraktığı da gözlemlenmiştir; bu, kleptoparazit arılarda sık rastlanan bir özelliktir. Parazit larvalar, mandibulalarını kullanarak konak arının yavrusunu ve varsa diğer kendi türlerinden larvaları öldürür; sonunda yalnızca bir larva hayatta kalır. Hayatta kalan bu larva, konak tarafından toplanmış olan besinlerle beslenerek gelişimini tamamlar.[5] Bu tür bir parazitlik, konağın kendi yavrusu için topladığı besinler üzerinde parazit yavruların geliştiği “kuluçka parazitliği” olarak adlandırılır.[11]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b O'Toole, Christopher (2004). Bees of the world. Facts On File. ISBN 9780816057122. OCLC 54407628.
- ^ "nomad | Origin and meaning of nomad by Online Etymology Dictionary". www.etymonline.com (İngilizce). 1 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2019.
- ^ a b "Genus Nomada - Nomad Bees".
- ^ a b Moisset, Beatriz; Buchmann, Steve (2010). Bee Basics: An Introduction to Our Native Bees. USDA, Forest Service.
- ^ a b c d e Cane, James H. (February 1983). "Olfactory evaluation of Andrena host nest suitability by kleptoparasitic Nomada bees (Hymenoptera: Apoidea)". Animal Behaviour. 31 (1): 138-144. doi:10.1016/s0003-3472(83)80181-x. ISSN 0003-3472.
- ^ "lively cuckoo bee - Nomada fervida". entnemdept.ufl.edu. 25 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Nisan 2019.
- ^ a b Michener, C.D. (2007). The bees of the world. Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0801885730. OCLC 200096465.
- ^ "Nomada Distribution". 13 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Nisan 2025.
- ^ Tengö, Jan; Bergstrom, Gunnar (1977). "Cleptoparasitism and Odor Mimetism in Bees: Do Nomada Males Imitate the Odor of Andrena Females?". Science. 196 (4294): 1117-1119. Bibcode:1977Sci...196.1117T. doi:10.1126/science.196.4294.1117. ISSN 0036-8075. JSTOR 1744445. PMID 17778551.
- ^ Cane, James H. (1991). "Soils of Ground-Nesting Bees (Hymenoptera: Apoidea): Texture, Moisture, Cell Depth and Climate". Journal of the Kansas Entomological Society. 64 (4): 406-413. ISSN 0022-8567. JSTOR 25085307.
- ^ a b Litman Jessica R. (1 Nisan 2019). "Under the radar: detection avoidance in brood parasitic bees". Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences. 374 (1769): 20180196. doi:10.1098/rstb.2018.0196. PMC 6388046
. PMID 30967087.
- ^ "IV. BETRACHTUNG DER WICHTIGSTEN THEORIEN ÜBER URSPRUNG UND VERBREITUNG DER WINDMÜHLE", Windmühlen, DE GRUYTER, 1972, ss. 281-296, doi:10.1515/9783110815511-009, ISBN 9783110815511
- ^ Rod Preston-Mafham (1993). The encyclopedia of land invertebrate behaviour
. The MIT Press. ISBN 978-0262161374. OCLC 473339370.
