Nizami Gencevi Gence Devlet Tarih ve Etnografya Müzesi
| Nizami Gencevi Gence Devlet Tarih ve Etnografya Müzesi | |
|---|---|
 | |
 | |
| Açılış | 1972 |
| Konum | Azerbaycan, Gence, Atatürk Caddesi 424 |
| Koordinatlar | 40°40′49″K 46°21′28″D / 40.68028°K 46.35778°D |
| Tür | Arkeoloji, etnografya, nümismatik, resim, heykel |
| Koleksiyon boyutu | 30.000'den fazla eser |
| Müdür | Pervin Nezereliyeva |
Nizami Gencevi Gence Devlet Tarih ve Etnografya Müzesi ya da kısaca Gence Tarih ve Etnografya Müzesi,[1] Azerbaycan'ın Gence şehrinde yer alan en büyük ve en eski müzedir. Temelleri 1924 yılında atılan müzede günümüzde 30.000'den fazla eser sergilenmektedir.[2]
Müze binası
[değiştir | kaynağı değiştir]
Günümüzde müzenin bulunduğu bina 19. yüzyılda inşa edilmiştir. Bu yapı, Cevad Han'ın torunları olan İsmail Han ve Adil Han Ziyadhanovların şahsî mülkü olmuştur.[3] Adil Han ve İsmail Han Ziyadhanovlar, Cavad Han'ın torunu Ebulfet Han Ziyadhanov'un oğullarıdır. Adil Han, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti döneminde Azerbaycan'ın İran'daki yetkili temsilcisi olarak görev yapmış; ADR'nin yıkılmasından sonra ise Türkiye'ye göç etmiştir.
Gence milis reisi olan İsmail Han ise 1920 yılında soruşturmasız ve mahkemesiz olarak kurşuna dizilmiştir. Onlara ait olan bu bina da, soylu ailelere ait pek çok yapı gibi kamulaştırılmıştır. Sovyet döneminde burada birçok kurum ve kuruluş faaliyet göstermiştir. 1972 yılından itibaren bina Gence Tarih ve Etnografya Müzesi'ne tahsis edilmiştir.
Müzenin tarihi
[değiştir | kaynağı değiştir]Müzenin temeli 1924 yılında atılmıştır. Müzenin kurulmasında Gence seminerinin öğretmen ve öğrencilerinden İ. Ceferzade, S. Seyidov, C. Refibeyov, F. Melikov ve başkaları aktif olarak yer almıştır. İlk yıllarda müze yerel tarih ve tarım bölümlerinden oluşmakta ve müzede 500'den fazla eser bulunmaktaydı.
1927 yılında Hanlar'da (günümüzde Göygöl rayonu) Alman arkeolog Y. İ. Hümmel arkeolojik kazılar yapmıştır. Bulunan eserlerin bir kısmını Hanlar Yerel Tarih Müzesi'ne teslim etmiş, diğer bir kısmını ise kendi ülkesine göndermiştir. 1961 yılında Hanlar ve Gence müzeleri birleştirilmiştir.
1954 yılında müze, Gence şehri Azizbeyov 260 adresinde bulunan binaya taşınmıştır. O dönemde müze 7 büyük salondan oluşuyor ve Doğa Bilimleri, Devrim Öncesi Dönem Tarihi ve Sovyet Dönemi Tarihi adında 3 bölüme ayrılıyordu. 1972 yılında ise müze, günümüzde bulunduğu Ziyadhanovlar Konağı'na taşınmıştır.
Sergi
[değiştir | kaynağı değiştir]Günümüzde müzede 30 binden fazla eser bulunmaktadır. Müzenin sergisinde, Gence'nin en eski dönemlerinden günümüze kadar uzanan tarihine ait arkeolojik buluntu örnekleri, maddî kültür varlıkları ile etnografik, epigrafik ve nümismatik eserler 18 adet salonda sergilenmektedir.
Müzenin ana fonunda 24785 eser yer almaktadır. Bunların 4483'ü arkeoloji, 1648'i etnografya, 392'si resim, 9'u heykel, 2753'ü fotoğraf, 9259'u belge ve 3441'i nümismatik alanına aittir. Toplam 972 m² alana sahip müze salonları halen antik dönem ve modern dönem bölümlerinden oluşmaktadır.
Antik dönem bölümü, Azerbaycan'ın en eski çağlarından 19. yüzyılın sonlarına kadar olan tarihini yansıtmaktadır. Gence yakınlarında bulunan tunç balta ve onun yapımında kullanılan taş kalıp müzenin sergilenen eserleri arasındadır.[4] Ayrıca sergide, MÖ 2. binyıla ait, boyu 2 m 20 cm olan bir kadın iskeleti ile onunla birlikte gömülmüş süs eşyaları ve günlük kullanım objeleri de yer almaktadır.[4] Müzede, 7. yüzyıla ait Albanya hükümdarına ait bir mezar taşı anıtı da muhafaza edilmektedir.[4]
Bunların yanı sıra müzenin sergisinde; Albanya dönemine ait gümüş kadın tacı, Nizami Gencevi’nin mezarında ortaya çıkarılmış kandiller, Gence halıcılık okuluna ait halı örnekleri, Azerbaycan tarihinin çeşitli dönemlerine ait sikkeler, kuyumculuk eserleri, farklı dönemlere ait seramik örnekleri, metal işçiliği ürünleri ve Gence Hanlığı’nın bayrağı da bulunmaktadır.[4]
- Müzede sergilenen eserler
-
Albanya dönemine ait pişmiş toprak kap, Gence -
Albanya dönemine ait pişmiş toprak kap, Gence -
Albanya dönemine ait pişmiş toprak kap, Gence -
Albanya dönemine ait pişmiş toprak kap, Gence -
Pişmiş toprak kandil, Nizami Anıt mezarı -
Kil kase, Borsunlu -
Kil kase, Gence, Erken Demir Çağı -
Kil kase, Borsunlu, Tunç Çağı -
-
Kil kase, Tovuz, Göytepe -
Üzerinde Muhammed Cihan Pehlevan'ın adı yazılı kil kap, Gence Kalesi -
Boyalı pişmiş toprak kap, Gence, XIII. yüzyıl -
Sırlı pişmiş toprak testi, Gence Kalesi, Azerbaycan Atabeyleri dönemi -
Sanatsal tasvirli taş testi, Gence Kalesi, Azerbaycan Atabeyleri dönemi -
Sanatsal tasvirli taş çaydanlık, Gence Kalesi, Azerbaycan Atabeyleri dönemi -
Tunç muska (tılsım), Kargalartepesi -
Albanya dönemine ait kadın tacı, Gence, gümüş alaşım -
Gümüş küpe, Gence Kalesi, Azerbaycan Atabeyleri dönemi -
Gümüş küpe, Gence, XIX. yüzyıl -
Tunç Çağı'na ait, 2.20 m boyunda kadın mezarı -
Haçin tipi Alban haç taşı -
Gence Hanlığı bayrağı -
Nizami Gencevi - İskendername el yazması, "İskender'in ejderha ile savaşı" minyatürü -
Nizami Gencevi halısı, 1939 y
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Atlay, Kaan (12 Mayıs 2024). "Gence Tarih ve Etnografya Müzesi". Kültür Envanteri. Erişim tarihi: 4 Ocak 2026.
- ^ N. Gencevi Gence Devlet Tarih ve Etnografya Müzesi 7 Aralık 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., gence.az
- ^ Ziyadhanovların Mülkü – Gence Tarih ve Etnografya Müzesi [ölü/kırık bağlantı], kepeztv.az
- ^ a b c d Gence Tarih ve Etnografya Müzesi Rehberi. Bakü: Azerbaycan Yayınları. 2010.