Nefertiti Büstü
| Nefertiti Büstü | |
|---|---|
 Nefertiti Büstü, Berlin Mısır Müzesi | |
 | |
| Hammadde | Kireç taşı ve alçı |
| Yükseklik | 48 santimetre (19 in) |
| Ağırlık | 20 kilogram (44 lb) |
| Oluşturulma | y. MÖ 1345 |
| Keşfedilme | 6 Aralık 1912 |
| Keşfeden | Ludwig Borchardt |
| Yer | Amarna |
| Tanılama | ÄM 21300 |
| Kültür | Antik Mısır |
Nefertiti Büstü, Mısır firavunu Akhenaten'in Büyük Kraliyet Eşi Nefertiti'yi tasvir eden, boyalı alçı kaplı kireçtaşı bir büsttür.[1] Eser, Berlin Mısır Müzesi'nde sergilenmektedir.
Eserin, Mısır'ın Amarna kentinde bulunan heykeltıraş atölyesinde keşfedildiği için, Tutmose tarafından MÖ 1345 yılında yapıldığı düşünülmektedir.[2] Antik Mısır'ın en çok kopyalanan eserlerinden biridir.[3]
Ludwig Borchardt liderliğindeki bir Alman arkeoloji ekibi, büstü 1912 yılında bir heykeltıraş atölyesindeki kazılar sırasında keşfetti.[4] Keşfinden bu yana Almanya'da bir bankanın bodrum katı, Merkers-Kieselbach'taki bir tuz madeni, Dahlem Müzesi, Charlottenburg'daki Mısır Müzesi ve Altes Museum dâhil olmak üzere çeşitli yerlerde muhafaza edilmiştir.[4] Büst, günümüzde Berlin'deki Neues Museum'un Antik Mısır'a ayrılmış kısmı olan Mısır Müzesi'nde sergilenmektedir; II. Dünya Savaşı'ndan önce de burada sergilenmişti.[4] Mısır, büyük arkeolojik değere sahip eserlerin ülke dışına çıkarılmasını yasaklayan hükümleri gerekçe göstererek büstün iadesini talep etmekte ve Borchardt'ı büstün değerini gizlemek amacıyla onu paketlemek ve ülke dışına kaçırmakla suçlamaktadır.[5]
Nefertiti Büstü, yalnızca Antik Mısır'ın tanımlayıcı bir simgesi olmakla kalmamış, aynı zamanda Avrupa sömürgeciliğinin Mısır'ın tarihi ve kültürü üzerindeki etkisinin de bir sembolü hâline gelmiştir. Büst, ilk kez 1924'te halka sergilendiğinde Mısır'ın iadesi yönündeki talepleriyle birlikte Mısır ile Almanya arasında tartışmalara konu olmuş, genel olarak da müzelerin sömürgecilik mirasını ortadan kaldırmadaki rolü üzerine yürütülen tartışmaları beslemiştir.[6] Günümüzde de Mısır, büstün iadesini talep etmeyi sürdürmektedir; buna karşılık Alman yetkililer ve Berlin Müzesi, kazı sırasında Alman kazı ekibi ile Fransızların öncülük ettiği Mısır Eski Eserler Servisi arasında imzalanan resmî protokolü gerekçe göstererek mülkiyet haklarını savunmaktadır.
Özellikler
[değiştir | kaynağı değiştir]Büst, 48 santimetre (19 inç) yüksekliğinde ve yaklaşık 20 kilogram (44 lb) ağırlığındadır. Kireçtaşı bir gövde üzerine boyalı alçı katmanlarıyla kaplanmıştır. Yüz tamamen simetrik ve neredeyse sağlamdır, ancak sol gözde sağ gözde bulunan kakma yoktur.[7][8] Sağ gözün irisi, siyah boyayla işlenmiş kuvars bir kakmadan yapılmış olup balmumu ile sabitlenmiştir. Göz çukurunun arka zemini süslenmemiş kireçtaşıdır. Nefertiti, "Nefertiti başlığı tacı" olarak bilinen karakteristik mavi tacını takmaktadır; tacın etrafında yatay şeritler gibi dolanan ve arkada birleşen altın bir diadem bandı bulunmaktadır ve kaşlarının üzerinde artık kırılmış olan bir Uraeus (kobra) yer almaktadır. Ayrıca çiçek desenli geniş bir kolye takmaktadır.[9] Kulaklar ise biraz hasar görmüştür.[8] Gardner's Art Through the Ages eserinde, "Bu zarif büstle Thutmose, tacın ağırlığını ve neredeyse yılan biçimli boynun uzunluğunu abartarak, ince ve zarif sap üzerinde ağır bir çiçeğe göndermede bulunmuş olabilir" ifadesiyle eseri yorumlamaktadır.[10]
David Silverman'a göre büst, Akhenaten döneminde geliştirilen Amarna sanat tarzının "tuhaflıklarından" ziyade klasik Mısır sanat tarzını yansıtmaktadır. Büstün tam işlevi bilinmemekle birlikte, sanatçının atölyesinde saklanan ve diğer resmi portreler için temel olarak kullanılacak bir heykeltıraş modeli olabileceği düşünülmektedir.[11]
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Arka plan
[değiştir | kaynağı değiştir]
Nefertiti, MÖ 14. yüzyılda Mısır'ın On Sekizinci Hanedanı firavunu Akhenaten'in Büyük Kraliyet Eşi (baş eşi) idi. Akhenaten, Güneş Diski Aten'e adanmış yeni bir tektanrılı ibadet biçimi olan Atenizm'i başlatmıştı.[12] Nefertiti hakkında çok az şey bilinse de kuramlar, onun doğuştan bir Mısırlı kraliyet mensubu, yabancı bir prenses ya da Tutankhamun'dan sonra firavun olan yüksek devlet görevlisi Ay'ın kızı olabileceğini öne sürmektedir. Nefertiti'nin, MÖ 1352–1336 yılları arasında hüküm süren Akhenaten ile birlikte Mısır'ın ortak naibi (eş-hükümdarı) olmuş olabileceği de ileri sürülmektedir.[12]
Nefertiti, Akhenaten'dan altı kız çocuğu dünyaya getirmiştir; bunlardan biri olan Ankhesenpaaten (Aten kültünün bastırılmasından sonra adı Ankhesenamun olarak değiştirildi), Nefertiti'nin üvey oğlu Tutankhamun ile evlenmiştir. Bir dönemlerde, Nefertiti'nin Akhenaten'in hükümdarlığının on ikinci yılında ölüm nedeniyle ya da yeni bir ad alması sebebiyle ortadan kaybolduğu düşünülse de[13] "Nil'in doğu kıyısında, günümüzde Minya ilinde Amarna'nın yaklaşık on kilometre (6 mil) kuzeyinde yer alan Deir Abu Hinnis'te" bulunan bir kireçtaşı ocağı yazıtına göre kocasının hükümdarlığının on altıncı yılında hâlâ hayattaydı.[14] Nefertiti'nin, kocasının ölümünden sonra kısa bir süreliğine tek başına firavun olmuş olabileceği de öne sürülen iddialardan biridir.[12][15]
Nefertiti Büstü'nün yaklaşık MÖ 1345 yılında heykeltıraş Thutmose tarafından yapıldığı düşünülmektedir.[12][16] Büst üzerinde herhangi bir yazıt bulunmamaktadır; ancak Nefertiti olarak kesin biçimde tanımlanabilmektedir, çünkü üzerinde, başka eserlerde de (ve açıkça adlandırılmış biçimde) betimlendiği karakteristik tacı taşımaktadır. Buna örnek olarak “ev sunağı” kabartması gösterilebilir.[17]
Keşif ve Mısır'dan çıkarılma
[değiştir | kaynağı değiştir]Büst, 6 Aralık 1912'de Amarna'da, Alman Doğu Cemiyeti ( Deutsche Orient-Gesellschaft - DOG) tarafından finanse edilen bir arkeoloji ekibi tarafından bulunmuştur. Cemiyet, Prusya'nın en zengin adamlarından biri olan James Simon tarafından kurulmuş gönüllü bir birlikti; Simon, Mısır ve Irak'tan 20.000’den fazla eseri ihraç etmiştir.[5][5][18]
Ekibe Alman arkeolog Ludwig Borchardt başkanlık ediyordu. Büst, heykeltıraş Thutmose'un atölyesi olduğu anlaşılan yerde, Nefertiti'nin diğer tamamlanmamış büstleriyle birlikte bulunmuştur.[19][20] Buluntuya dair başlıca yazılı kaynak, Borchardt'ın günlüğüdür; Borchardt günlüğünde şu ifadeyi kullanır: "Birden ellerimizde en canlı Mısır eseri vardı. Onu kelimelerle tarif edemezsiniz. Görmelisiniz."[21]
1924'te Alman Doğu Cemiyeti arşivlerinde bulunan bir belge, 20 Ocak 1913'te Borchardt ile kıdemli bir Mısırlı yetkili arasında 1912 yılı arkeolojik buluntularının Almanya ile Mısır arasında paylaşımını görüşmek üzere yapılan bir toplantıyı aktarır. Belgenin yazarı ve toplantıya katılan Cemiyet sekreterine göre, Borchardt büst için "onu bizim için kurtarmak istiyordu" diyerek Almanya'yı kastetmiştir.[22][23]
Philipp Vandenberg, eserin elde edilişini "maceralı ve eşi benzeri olmayan" olarak tanımlarken[24] Time dergisi bunu "En Çok Yağmalanmış 10 Eser" arasında listelemiştir.[25] Borchardt, Mısır'ın Fransız baş antikalar müfettişi Gustave Lefebvre'e büstün '"Nefertiti'yi en iyi haliyle göstermeyen" bir fotoğrafını göstermiştir. Lefebvre kazıda bulunan eserleri incelediğinde, büst çoktan bir kutuya sarılmış ve loş bir odada bekletiliyordu. Lefebvre'nin "büstü kutudan çıkarıp çıkarmadığı" bilinmemektedir. Borchardt ayrıca büstün kireçtaşı yerine alçı taşı (gypsum) olduğunu iddia ederek yanlış bilgi vermiştir. Alman Doğu Cemiyeti ise kazı buluntularının adil biçimde paylaşıldığını savunmuş, Nefertiti büstünün değişim listesinde en üst sırada yer aldığını ve "müfettişin o sırada her şeyi yakından inceleyebileceğini" belirtmiştir.[23][26]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Nefertiti – Ancient History". History.com. 15 Haziran 2010. Erişim tarihi: 18 Kasım 2016.
- ^ e.V., Verein zur Förderung des Ägyptischen Museums und Papyrussammlung Berlin. "Nefertiti: (Society for the Promotion of the Egyptian Museum Berlin)". www.egyptian-museum-berlin.com. Erişim tarihi: 18 Kasım 2016.
- ^ Conrad, Sebastian (2024). "The Making of a Global Icon: Nefertiti's Twentieth-Century Career". Global Intellectual History (İngilizce): 1-32. doi:10.1080/23801883.2024.2303074. ISSN 2380-1883.
- ^ a b c Tharoor, Ishaan. "The Bust of Nefertiti: Remembering Ancient Egypt's Famous Queen". Time. ISSN 0040-781X. Erişim tarihi: 18 Kasım 2016.
- ^ a b c "Egypt renews demands to retrieve Nefertiti bust from Germany". www.al-monitor.com (İngilizce). October 2020. Erişim tarihi: 15 Nisan 2023. Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>etiketi: "auto" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: Kaynak gösterme) - ^ Diamond, Kelly-Anne (6 Nisan 2019). "Do Museums Play a Role in Undoing Colonialism?". Hindsights (İngilizce). Erişim tarihi: 15 Nisan 2023.
- ^ Janson, Horst Woldemar; Janson, Anthony F. (2003). History of art: the Western tradition. Prentice Hall PTR. ISBN 978-0-13-182895-7.
- ^ a b Silverman, Wegner, Wegner ss. 21, 113
- ^ Schultz. Egypt the World of Pharaohs: The World of the Pharaohs. American Univ in Cairo Press. s. 203. ISBN 978-977-424-661-6.
- ^ Gardner, Helen (2006). "Art of Ancient Egypt". Gardner's Art Through the Ages: the western perspective. Cengage Learning. s. 64. ISBN 978-0-495-00478-3.
- ^ Silverman, David P. (1997). Ancient Egypt. US: Oxford University Press. s. 221. ISBN 0-19-521952-X.
- ^ a b c d Yakutchik, Maryalice. "Who Was Nefertiti?". Discovery Channel. 5 Ocak 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Kasım 2009. Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>etiketi: "who" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: Kaynak gösterme) - ^ Athena van der Perre, The Year 16 graffito of Akhenaten in Dayr Abū Ḥinnis. A Contribution to the Study of the Later Years of Nefertiti, Journal of Egyptian History (JEH) 7 (2014), ss. 67–108.
- ^ Perre, Athena Van der. "A. VAN DER PERRE, 'Nefertiti's last documented reference [for now]', in F. Seyfried (ed.) In the Light of Amarna. 100 Years of the Nefertiti Discovery, (Berlin, 2012), 195-197" – www.academia.edu vasıtasıyla.
- ^ Silverman, Wegner, Wegner ss. 130–33
- ^ Dell'Amore, Christine (30 Mart 2009). "Nefertiti's Real, Wrinkled Face Found in Famous Bust?". National Geographic Society. 2 Nisan 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Kasım 2009.
- ^ Booth, Charlotte (2007). The Ancient Egyptians for Dummies. for Dummies. ISBN 978-0-470-06544-0.
- ^ "The Hyperbolic Philanthropy of James Simon". The Forward (İngilizce). 9 Ocak 2009. Erişim tarihi: 15 Nisan 2023.
- ^ Breger s. 285
- ^ Siehr s. 115
- ^ Connolly, Kate (7 Mayıs 2009). "Is this Nefertiti – or a 100-year-old fake?". The Guardian. Londra. Erişim tarihi: 21 Kasım 2009.
- ^ Dempsy, Judy (18 Ekim 2009). "A 3,500-Year-Old Queen Causes a Rift Between Germany and Egypt". The New York Times. Erişim tarihi: 15 Kasım 2009.
- ^ a b "Archaeological Controversy: Did Germany Cheat to Get Bust of Nefertiti?". Spiegel Online. 10 Şubat 2009. Erişim tarihi: 17 Kasım 2009. Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>etiketi: "SPIEGEL" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: Kaynak gösterme) - ^ Breger s. 286
- ^ "Top 10 Plundered Artifacts". Time. 5 Mart 2009. 1 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Kasım 2009.
- ^ "Nefertiti's 'hidden face' proves Berlin bust is not Hitler's fake". Science News. 27 Nisan 2009. 4 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Kasım 2009. For pictures, "Nefertiti's 'Hidden Face' Proves Famous Berlin Bust is not Hitler's Fake". 3 Nisan 2009. Erişim tarihi: 23 Kasım 2009.
