Mirza Gökgöl
Mirza Gökgöl (Mirza Hacı veya Hacızade), (14 Eylül1897'de AzerbaycanGence kasabasında doğmuş, 1981 yılında İstanbul'da hayata veda etmiştir) Türk botanikçi, bitki ıslahçısı, agronomist, ziraat mühendisi ve arkeobotanikçi[1].
1897'de Azerbaycan'ın Gence kasabasında doğdu. Liseyi Gence'de Rus Gimnasyumu'nda bitirdi. Azerbaycan Hükûmeti'nin 1920 yılında yurtdışına tahsil için gönderdiği 100 öğrenciden biri olarak gittiği Almanya'nın Berlin Yüksek Ziraat Okulu'ndan 1923'te mezun oldu. 1926'da doktora eğitimini tamamlayarak Ziraat Doktoru, tohum ıslahı kursuna da iştirak ederek "ıslah müfettişi" (Saatcucht-Inspector) ünvanlarını aldı.[2]
1926 yılının temmuzunda dönemin Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Vekili (Tarım Bakanı) Sabri Toprak ile Halkalı Ziraat Mektebi meyvecilik profesörü Hamdi Dikmen Berlin Yüksek Ziraat Okulu'nu ziyaret eder, okulun Soyaçekim (Institut für Vererbungswissenchaft) Enstitüsü Müdürü tanınmış genetikçi Prof. Dr. Erwin Baur'u Türkiye'ye davet eder. Baur bu teklifi kabul etmez ama öğrencisi Mirza Bey'i önerir. Bakan'ın teklifini kabul ederek 1926'da Türkiye'ye geldi, 11 Ağustos 1926'da Halkalı Ziraat Mektebi bünyesinde göreve başladı ve tohum ıslah istasyonunu kurdu. İstasyon 1931 yılında Yeşilköy'e taşındı. Burada özellikle buğday ıslahına yönelik çalışmalar yürüttü. Buğdayın menşei ve gen merkezi Anadolu'nun her yerinden örnekler toplandı, Yeşilköy arazilerine ekimleri yapıldı ve 2 yıl boyunca gözlemler gerçekleştirildi. Başak şekillerine göre yapılan ayrım neticesinde 18.000 farklı varyete tespit edildi ve Türkiye Buğdayları adlı eserler ortaya çıkarıldı.[3] Bu çalışma neticesinde Türkiye buğdaylarının; buğdayın kökeni, menşei ve gen merkezi yönünden olağanüstü bir yer tuttuğu kanısına varıldı. Yaş haddinden emekli olana kadar Yeşilköy Tohum Islah Enstitüsü (Yeşilköy Zirai Araştırma Enstitüsü) müdürü ve ıslahçı olarak çalıştı.[2]
2. Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu Başkanı Nesib Bey Yusufbeyli’nin kızı Zühre Yusufbeyli ile evlendi. Kayın validesi, Kırım halk hareketi kahramanı Türk Dünyasının önemli şahsiyetlerinden ünlü yayıncı, yazar ve reformist İsmail Gaspıralı’nın kızı, Rusya’daki Türk Kadın Hareketi’nin öncülerinden ve Alem-i Nisvan dergisinin baş editörü ve yayıncısı olan Şefika Gaspıralı’dır. 1934 yılında Soyadı Kanunu ile memleketi Gence'ye ve o bölgedeki Göygöl'e duyduğu özleme ithafen “Gökgöl” soyadını aldı. 1981 yılında İstanbul'da vefat etti. Kabri Zincirlikuyu Mezarlığı'ndadır.[4]
Eserleri
[değiştir | kaynağı değiştir]- Türkiye Buğdayları-1
- Türkiye Buğdayları-2
- Tohum ıslahçılığının amaçları ve bunlara ulaştıracak yollar
- Buğdayların tasnif anahtarı
- Serin iklim hububatı ziraatı ve ıslahı
- Çeltik ziraatı
- Doğu Karadeniz Bölgesinde bir araştırma gezisi
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Mirza Gökgöl: Plant Scientist, Seed Collector, Agronomist, Breeder and ArchaeoBotanist". 2020. 14 Haziran 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ a b Gökgöl, M., ve Taşan, R. (1978). Yeşilköy Zirai Araştırma Enstitüsü'nün (Marmara-Trakya Bölge Zirai Araştırma Enstitüsü) 50. yılı 1926-1976. İstanbul: Yeşilköy Zirai Araştırma Enstitüsü.
- ^ Mızrak, Gürbüz. Topraktan Sofraya BUĞDAY. Gürbüz Mızrak. ISBN 978-605-83121-4-2.
- ^ "Dr. Mirza GÖKGÖL, Hayatına ve Bilimsel Eserlerine Dair Bir Çalışma - Yük. Zir. Müh. A. Melih MİKAR". 15 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Aralık 2024.