Manfréd Weiss Demir ve Çelik Fabrikası

Manfréd Weiss Demir ve Çelik Fabrikası

Fabrikanın ana girişi
Tip	Fabrika
Endüstri	Demir endüstrisi
Öncül	Berthold ve Manfréd Weiss Birinci Macar Konserve Fabrikası
Ardıl	Mátyás Rákosi Demir ve Metal İşleri Fabrikası
Kuruluş	1892
Kurucu	Manfréd Weiss
Feshedilme	1950
Genel merkezi	Budapeşte , Macaristan
Çalışan sayısı	28.000 kişi (1918) 15.000 kişi (1930'ların ortası)

Manfréd Weiss Demir ve Çelik Fabrikası (Macarca: Weiss Manfréd Acél- és Fémművek) veya Csepel Művek (Türkçe: Csepel İşleri) Macaristan'ın başkenti Budapeşte'de yer alan tarihi fabrika. 20. yüzyılın ilk yarısından itibaren Macaristan'ın önde gelen büyük ölçekli fabrikasıdır. Kurucusu Manfréd Weiss'dır.

Öncülü olan Weiss konserve fabrikası ilk olarak 6. yüzyılda inşa edilmişti. 1882 yılında Manfréd Weiss ve kardeşi Bertold tarafından Budapeştenin birinci bölgesindeki Lövölde Meydanı'nda Berthold ve Manfréd Weiss Birinci Macar Konserve Fabrikası ismiyle kuruldu. Birkaç ay sonra Soroksári Caddesi'ne taşındılar. Bu süreçte fişek şarjörleri ve 1886'dan itibaren mühimmat üretti.

1. Dünya Savaşı sırasında Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun ikinci büyük askeri fabrikasıydı. 1. Dünya Savaşı yıllarında başlıca müşterisi orduydu. Bu dönemde fabrikalarda çalışan işçi sayısı yaklaşık 30bine çıkmış, savaştan sonraki süreçte 6binin altına düşmüştür. Savaş bittiğinde fabrikada 28bin kayıtlı işçi çalışıyordu ve 250 hektarlık alana yayılan fabrika alanı 216 binadan oluşuyordu.

Şirket, 40.000'den fazla çalışanı olan modern bir endüstriyel holding haline gelmişti ve yönetimi büyük ölçüde Macar Yahudilerinden oluşuyordu. Nazi Almanyası 1944'te Macaristan'ı işgal ettiğinde çoğunluk Gestapo tarafından tutuklandı. Weiss ailesinin Portekiz'e göç etmesine ve Holokosttan kaçmasına izin verildi, ancak büyük sanat koleksiyonları ve adlarını taşıyan tüm endüstriyel kompleks Naziler tarafından ele geçirildi. Ancak Naziler Macaristan'ın hala egemen bir devlet olarak kabul ettiğinden şirket sahipleri büyük tazminatlar aldılar ve resmi sahipler olarak kaldılar. Nazilerin dayattığı yönetim yalnızca 25 yıllık bir süre için bir mütevelli heyetiydi. Sonunda, şirket üzerindeki kontrol Erhard Milch, Kurt Baron von Schröder ve Hans Jüttner gibi subayların bulunduğu tamamen yeni bir holding şirketi yönetimiyle SS'e verildi.

2. Dünya Savaşı sırasında oluşan hasarın onarılması ve üretimin yeniden başlatılması büyük çaba gerektiriyordu. Fabrika sadece iç ihtiyaçları karşılamakla kalmıyor, aynı zamanda savaş onarımları için makineler üretiyor ve Kızıl Ordu'ya araç parçaları sağlıyordu. 1947'de fabrikanın üretiminin yüzde 90'ı savaş onarımlarıydı. Fabrika 1946'da devlet kontrolüne alındı, o sırada Weiss-Chorin ailesinin mülkiyeti henüz sona ermemişti, ancak 1948'de fiilen ulusallaştırıldı.

Fabrika uçak, mühimmat otomotiv motoru, bisiklet ve arabalara kadar çok sayıda alanda ekipmanı üretiyordu. 2. Dünya Savaşı sırasında Müttefik Devletlerlerin hava saldırılarında ağır hasar gören ve sonunda yağmalanan şirket, 1950 yılına kadar varlığını sürdürdü ve tamamen kamulaştırılarak Adı Macaristan Halk Cumhuriyeti başbakanı Mátyás Rákosi'ye ithafen Rákosi Mátyás Vas- és Fémművek (Türkçe: Mátyás Rákosi Demir ve Metal İşleri Fabrikası) olarak değiştirildi. 1948-50 yılları arasında, Mátyás Rákosi'nin küçük kardeşi Ferenc Bíró fabrikanın genel müdürü olarak atandı. Sanayileşme yıllarında, fabrikanın makine aletleri üretimi arttı, ancak 1954'te sanayi politikası değiştiğinde üretim azaldı. Sonraki on yıllarda, Comecon işbirliği ve Batı'ya yapılan önemli ihracat nedeniyle tekrar büyüdü ve çeşitlendi . 1970'lere gelindiğinde, üretimin neredeyse yarısı Batı ihracatıydı.

Kaynakça

Özel;

Genel

• Theodore P. Savas; Kenneth Alford (2002). Nazi Millionaires: The Allied Search for Hidden SS Gold. Havertown: Casemate Publishers. s. 320. ISBN 9781935149682. 
• Randolph L. Braham (2000). The Politics of Genocide: The Holocaust in Hungary. Wayne State University Press. s. 321. ISBN 9780814326916.