Maden Müzesi
Zonguldak Maden Müzesi ve Kömür Deneyim Ocağı, Zonguldak'ta taş kömürü madenciliğinin tarihini anlatmak amacıyla 2016'da kurulmuş bir müze.
| Maden Müzesi | |
|---|---|
 | |
| Açılış | 9 Aralık 2016 |
| Konum | Çınartepe Mahallesi, Bülent Ecevit Caddesi, Zonguldak |
| Koordinatlar | 41°26′51″K 31°48′53″D / 41.44750°K 31.81472°D |
| Tür | Madencilik |
| Resmî site | https://www.zonguldakmadenmuzesi.com/ |
Çınartepe Mahallesi'ndeki Türkiye Taşkömürü Kurumunun (TTK) Eğitim Ocağı olarak kullandığı bir kömür galerisi ve bu galerinin yanı başına inşa edilmiş müze binasından oluşur. Türkiye'nin ilk taş kömürü maden müzesidir.
Geçmişte işe yeni başlayacak maden işçilerinin hizmet içi eğitimi için kullanılan 800 metrelik kömür galerisi, ziyaretçiler için Kömür Deneyim Ocağı olarak hizmet verir. Müzenin bahçe bölümünde madencilik makineleri sergisi ile görevleri sırasında ölen madencilerin anısına 2003'te Liman Caddesi'ne yapılan ve 2017'de müze bahçesine taşınan Maden Şehitleri Anıtı yer almaktadır.
9 Aralık 2016'da ziyarete açılan müze, 2022'de Avrupa'nın en önemli endüstriyel miras alanlarını kapsayan bir turizm rotası olan Avrupa Endüstriyel Mirası Rotası'na (ERIH) dâhil olmuştur.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Müze, TTK'nın Üzülmez Müessesesi'ne ait olan ve 1965'ten itibaren maden işçilerinin hizmet içi eğitimlerinde kullanılan Baştarla Eğitim Ocağı'nın yanı başında inşa edilmiş üç katlı bir binadadır.[1]
Baştarla Eğitim Ocağı
[değiştir | kaynağı değiştir]TTK Baştarla Eğitim Ocağı; 1890'lı yıllarda Yunan uyruklu Rombaki adlı bir girişimci tarafından işletmeye açıldı.[2] Rombaki'nin ölümünden sonra farklı girişimciler ve işletmeler tarafından işletildi; 1937 yılında üretim ocağındaki kömür damarlarının ekonomik anlamda fizibil olmadığı gerekçesiyle kapatıldı. II. Dünya Savaşı yıllarında olası saldırılara karşı sığınak olarak kullanılan ocak, 1945-1965 yıllarında terk edildi. Yirmi yıl metruk durumda kaldı.[2]
1965 yılında EKI Müessesesi Müdürlüğü'nce hizmet içi uygulamalı kurs yeri olarak değerlendirildi. 1997 yılında Avrupa Birliği'nin sağlanan parasal destekle onarıldı ve yeraltı işletmelerinde çalıştırılacak işçilerin yetiştirilmesi için hizmet içi eğitimlerde kullanılmak üzere TTK Baştarla Eğitim Ocağı adıyla hizmet vermeye başladı.[2] Eğitim ocağı, 1997 yılından itibaren turistik gezilere açıldı. [3] 2018'de Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı" olarak tescillendi.[2]
Müzenin kuruluşu
[değiştir | kaynağı değiştir]Zonguldak'ta maden müzesi çalışmaları 1990’lı yıllarda başladı; 2000'li yıllarda hız kazanndı.[4][5] TTK Baştarla Eğitim Ocağı, Kültür ve Turizm Bakanlığıtarafından hazırlanan bir proje ile bir müzeye dönüştürüldü. Müze binasının yapımı 2009 yılında Türkiye Taş Kömürü Kurumu ve Zonguldak Valiliği işbirliği ile başladı.[5] Projenin finansmanı, İl Özel İdaresi ile Bakanlık tarafından karşılandı.[3]
Maden Müzesi binası 2011'de tamamlanarak 9 Temmuz 2012'de Kültür ve Turizm Bakanlığı'na teslim edildi. İç dekorasyon çalışmaları 2012'de başladı ve üç yıl devam etti.[6] 9 Aralık 2016'da Türkiye'nin ilk ve tek maden müzesi olarak hizmete girdi.[7]
Müze, 2022'de Avrupa'nın en önemli endüstriyel miras alanlarını kapsayan bir turizm rotası olan Avrupa Endüstriyel Mirası Rotası'na (ERIH) dahil oldu.[8][9] 2022 yılında ziyaretçi sayısı 14 bin civarında oldu.[10]
Sergileme düzeni
[değiştir | kaynağı değiştir]Müze, toplam 7000 metrekare alana kuruldur. Alanda, 1000 metrekarelik kapalı sergi alanı ile bahçe teşhir alanı, Maden Şehitler Anıtı ve Kömür Deneyim Ocağı bulunur. Müze sergi alanlarında 1830'lardan bu yana Zonguldak'ta taş kömürünün çıkarılmasına ilişkin belge sürecinin yanısıra taş kömürünün sosyal, kültürel ve ekonomik hayata katkılarını sergilenir. [11]
Fuaye
[değiştir | kaynağı değiştir]Müzenin fuayesi, kömür-şehir ilişkisini yansıtacak şekilde düzenlenmiştir. Türkiye’de yöresel yayın yapan ilk radyo olan EKi Radyosu'nda kullanılan ekipmanlar, plaklar ile maden işçilerinin alışveriş ettiği Ekonoma adlı alışveriş merkezlerinde kullanılan kantar, yazar kasalar ve Kömürspor’un şampiyonluk kupaları sergilenmektedir.
Giriş kat sergi alanı
[değiştir | kaynağı değiştir]
Müzenin giriş katında Zonguldak kömür havzasındaki madenciliğin tarihine ilişkin bilgi ve belgeler sergilenir. ‘"E.K.İ. İnsan Gücü Eğitim Şube Müdürlüğü"nün düzenlediği ‘"15. Dönem Çırak Kursu"’ öğrencileri tarafından yapılan "Zonguldak Havzası" isimli maket bu bölümde sergilenmektedir.[12]
Birinci kat sergi alanı
[değiştir | kaynağı değiştir]Birinci kat, ziyaretçilere madenciliğin iş bölümleri hakkında bilgi aktarılan bölümdür. Zonguldak yer altı madenlerinde kullanılan ölçüm cihazları, tıbbi ekipmanlar, kişisel koruyucular ve kurtarma ekipmanları, sosyal yaşamda kullanılan malzemeler sergilenir.
İkinci kat sergi alanı
[değiştir | kaynağı değiştir]İkinci katta kömürün oluşumu, havza jeolojisi ile kok üretimi ve kok türevleri konularında bilgi veren sergi malzemeleri yer alır. Karbonfer yaşlı gövde, dal ve yapraklardan oluşan fosiller sergilenir, kayaç yaşı belirleme konusunda bilgiler sunulur.
Kömür Deneyim Ocağı
[değiştir | kaynağı değiştir]Müzede ziyaretçilere deniz seviyesinin yüzlerce metre altına inen asansörün içerisinde hissettirecek kömür deneyim simülatörü bulunur. Ziyaretçiler, müze içindeki kuyudan kafesle inilen bir maden ocağında maden işçilerinin günlük yaşamının bir parçasını deneyimler. Burası, daha önce TTK Baştarla Eğitim Ocağı adıyla işçilerin eğitimi için kullanılan galeridir.
Maden Şehitleri Anıtı
[değiştir | kaynağı değiştir]Müze bahçesindeki Maden Şehitleri Anıtı, 1911 yılından 2003 yılına değin Zonguldak kömür havzasında hayatını kaybeden 4500 madenci anısına Türkiye Taş Kömürü Kurumu ve Genel Maden İşçileri Sendikası iş birliği ile yapılmış bir anıttır. Yaklaşık 100 metre uzunluğundaki 7 adet pano duvardan oluşmaktadır.[13] Maden kazalarının oluş tarihleri ve kazalarda hayatını kaybedenlerin isimleri pirinç malzemeden levhalara yazılmıştır. 2002 yılında projelendirilerek, 25 Mayıs 2003 tarihinde tamamlanan bu anıtın orijinal yeri Zonguldak Liman Caddesi üzerindeki sahil yolu idi. Anıt, 2017 sonunda Maden Müzesi'nin bahçesine taşınmıştır.[14]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Apaydın, Ahmet; Durmaz, Murat (7 Ocak 2022). "Zonguldak'ta Madencilik Tarihine Işık Tutan Anıt Yapılar". MT Bilimsel (21): 1-12. ISSN 2146-9431.
- ^ a b c d "Karabük Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Kararı" (PDF). 12 Ekim 2018.
- ^ a b Durmuş SEVİNDİK (19 Eylül 2009). "TTK'nın eğitim ocağı Maden Müzesi olacak". Hürriyet. Erişim tarihi: 27 Ekim 2025.
- ^ Durukan, Ayşe. "Zonguldakta Maden Müzesi Kuruluyor". bianet.org. Erişim tarihi: 27 Ekim 2025.
- ^ a b "Zonguldak Maden Müzesinin İşletimine Dair Protokol İmzalandı". Zonguldak Valiliği. 15 Eylül 2021.
- ^ "Maden Müzesi'nde Üretim Canlandırıldı". Bartin.info. 6 Kasım 2015. Erişim tarihi: 27 Ekim 2025.
- ^ "Zonguldak Maden Müzesi". 27 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Zonguldak Maden Müzesi Avrupa Endüstri Mirası Rotasına (ERIH) Dâhil Oldu". bakka.gov.tr. Erişim tarihi: 27 Ekim 2025.
- ^ Albuz, Nalan (21 Ekim 2025). "Karaelmasın İzinde Endüstriyel Miras Rehberliği: Zonguldak". Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi. 36 (2): 179-186. doi:10.17123/atad.1805245. ISSN 1300-4220.
- ^ Akyüz, Orhan (1 Haziran 2023). "Rekor Ziyaretçi Akını". Ereğli Hakimiyet. Erişim tarihi: 27 Ekim 2025.
- ^ "Türkiye'nin ilk ve tek maden müzesi ve kömür deneyim cağı" (PDF). Müze broşürü.
- ^ "Zonguldak Maden Müzesi". Turkish Museum. Erişim tarihi: 27 Ekim 2025.
- ^ Oral, Bülent (31 Ocak 2018). "BİR ANITIN ENSTALASYONA DÖNÜŞÜMÜ: ZONGULDAK HAVZASI MADEN ŞEHİTLERİ ANITI". Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD) (27): 217-233. doi:10.20427/turkiyat.311412. ISSN 1305-5992.
- ^ Bilişim (30 Kasım 2017). "Maden Şehitleri Anıtı açılışa hazır". Halkın Sesi. Erişim tarihi: 27 Ekim 2025.