Ludwik Bystrzonowski
| Arslan Paşa Ludwik Tadeusz Szafraniec-Bystrzonowski | |
|---|---|
 Binbaşı üniformasıyla Bystrzonowski. 1831, Kraków | |
| Doğum | 24 Ağustos 1797 Kraków, Kutsal Roma İmparatorluğu |
| Ölüm | 27 Ağustos 1878 (81 yaşında) Paris, Üçüncü Fransız Cumhuriyeti |
| Defin yeri | Montmorency Champeaux Mezarlığı, Paris, Fransa |
| Bağlılığı |  Polonya Fransa Macaristan Krallığı Osmanlı İmparatorluğu |
| Hizmet yılları | 1830-1872 |
| Rütbesi | General |
| Çatışma/savaşları | Liste
|
| Ailesi | |
| Babası | Kazimierz Bystrzonowski |
| Annesi | Anna Bystrzonowski |
Kont Ludwik Tadeusz Szafraniec-Bystrzonowski ya da Arslan Paşa (24 Ağustos 1797, Kraków – 27 Ağustos 1878, Paris),[1] Polonyalı soylu ve binbaşı, Macar albay, Osmanlı diplomatı ve generalidir. Kırım Savaşı'nın Kafkasya Cephesi'nde çatıştı, 1857-1872 yıllarında ise Osmanlı'nın Paris askerî ataşeliğini yaparak ülkeye neredeyse 20 yıl hizmet etti.
Hayatı
[değiştir | kaynağı değiştir]Gençliği
[değiştir | kaynağı değiştir]Ludwik Tadeusz Szafraniec-Bystrzonowski, 24 Ağustos 1797'de Kutsal Roma İmparatorluğu'nun işgalindeki Kraków şehrinde asil bir Polonyalı âileye doğdu. Babası Kazimierz Bystrzonowski ve annesi ise Anna Bystrzonowski'dir. Bu birlikteliğin ilk çocuğudur.[2] Gençliğini doğduğu Kraków'da geçirdi. 1812'de Varşova'ya taşındı, Samuel Linde Lisesi'nde okudu.[3] 18 yaşında Kraków'a geri döndüğünde Jagiellon Üniversitesi'ne kaydoldu.[4] Yaklaşık bir yıllık öğrenimden sonra Rusya'nın işgal ettiği Ukrayna'ya gitti; orada birkaç yıl boyunca babasından mîras kalan Bebelno, Dąbie ve Boczkowice mülklerini yönetti.[5] Aynı zamanda Kraków'da da fazlasıyla vakit geçirdi.[6] 1820'lerin sonlarında Vatanseverler Derneği'nin faaliyetlerine dâhil oldu. 1829'da kendini Varşova'da buldu.[7]
Kasım Ayaklanması
[değiştir | kaynağı değiştir]Kasım Ayaklanması'nın patlak vermesiyle orduya bölük kumandanı olarak atandı; 1. Krakus Alayı'nda savaştı. Babasıyla birlikte kendi masraflarıyla bir süvâri bölüğü kurdu ve bu bölüğün sözde komutasını binbaşı rütbesiyle üstlendi. Bystrzonowski'nin askerî deneyimsizliği nedeniyle bu taburun gerçek komutanı Yüzbaşı Ignacy Ciechawski idi.[8]
Nowa Wieś Muharebesi'ne katıldı.[9] Grochów yakınlarındaki çatışmalar sırasında, bölüğü Oblasy'de konuşlanmıştı.[10] Nisan 1831'de Bystrzonowski'nin taburu, ayaklanmanın başkomutanı Jan Skrzynecki'ye eşlik etmekle görevlendirildi.[11] Mayıs'ta Bystrzonowski'nin bölüğü tekrar muharebelerde bulunarak Długosiodło'da ve Narew Nehri'nde, daha sonra ise Laskowiec ve Tykocin'de Ruslara karşı çatıştı.[12]
Yaklaşık 200 kişilik birliğiyle Ostrołęka Muharebesi'nde çarpıştı. Birliğinin görevi Józef Bem'in topçu bataryasını korumaktı. Muharebede sergilediği performansından dolayı kendisine Virtuti Militari Nişanı'nın Şövalye Haçı verildi.[13] Eylül 1831'de Varşova'nın savunmasına iştirak etti. Şehrin teslim olmasının akabinde birliğiyle berâber Ekim başında Prusya'ya sığındı.[14]
Gurbette
[değiştir | kaynağı değiştir]Askerlerin silahsızlandırılması ve karantinanın arkasından diğer Polonyalı subaylarla birlikte Prusya tarafından Malbork Kalesi'ne yerleştirildi.[15] Orada Józef Bem ile birlikte askerler ve subaylar arasında Fransa'ya göç fikrinin başlıca destekleyenlerden biri oldu.[16] 1832'de Dresden, Münih ve İsviçre üzerinden dolambaçlı bir yoldan Fransa'ya göç etti.[17] 1832 sonbaharında, Polonyalılar için Fransa hükûmeti tarafından belirlenen geçici bir göç merkezi olan Avignon'a ulaştı. Yaklaşık bir ay sonra şehri terk etmeye karar vererek Fransız Cezâyir'ine gitti.[18]
1833'te Osmanlı kontrolündeki Mısır ve Orta Doğu'ya bir yolculuğa çıktı; Gize, Uksur, Palmira ve Kudüs gibi yerleri ziyâret etti.[19] İskenderiye'de bir mumya edindi, Jagiellon Üniversitesi'ne hediye olarak gönderdi. Neredeyse üç sene daha çoğunlukla Akdeniz ülkelerini gezdi.[20]
Adam Czartoryski'nin hizmetinde
[değiştir | kaynağı değiştir]1835'ten itibaren Paris'te yaşadı. Burada Prens Adam Czartoryski ve Lambert Oteli çevresiyle yakın ilişkiler kurdu.[21] Seyahatleri sâyesinde Orta Doğu'nun politikası konusunda Czartoryski'nin en önemli danışmanı oldu.[22] Mayıs 1835'te, Kasım Ayaklanması'nın ardından durumu ve genel havayı bizzat değerlendirmek üzere Galiçya'ya gönderildi.[23] Polonya'da yine bir ayaklanmanın patlak vermesini hızlandırmayı amaçlayan "Gençler" olarak bilinen gayri resmî partinin liderlerinden biriydi.[24] 1837'de Bystrzonowski, Kraj i Emigracja (Ülke ve Göç) dergisinin editörü oldu. Kasım 1837'de Paris'te bir grup monarşistle birlikte Czartoryski'yi Polonya Kralı îlân etti.[25] 1839'da monarşist eğilimli bir dergi olan Trzeci Maj'ın (Üçüncü Mayıs) yayın kurulunda çalışmaya başladı. Czartoryski'nin kendisi taç giyme düşüncesine net bir tavır almasa da, Bystrzonowski bunu desteklediği için özellikle demokratik ideolojiye mensup olan Polonyalı göçmenler arasında birçok düşman edindi.[26]
1838-1839 yılları arasında Belçika'da aylarca süren bir görevde yer alarak orada Avrupa güçleri arasında bir çatışma çıkarmaya çalıştı; bâzı başarılar elde etmesine rağmen (Belçika ile Prusya ve Avusturya arasında diplomatik ilişkilerin kısa süreliğine kesilmesi), görevi akamete uğradı.[27] 1839 yazında, Büyük Polonya'daki bağımsızlık aktivistlerinin bir temsilcisiyle görüşmek üzere Hamburg'a yollandı.[28] 1840'ta Abdülkadir'e karşı başlatılan savaşa katılmak için Cezâyir'e gitti. el-Madiya'nın ele geçirilmesindeki hizmetinden dolayı Légion d'honneur Nişanı ile ödüllendirildi.[29] Kısa bir müddet sonra Miliana şehrinin işgalinde yer aldı.[30]
Temmuz ayının sonunda Paris'e döndü.[31] Fransa'nın işgalini anlatan Cezâyir Üzerine adlı iki ciltlik kitap çıkardı.[32] 1840-1843 yılları arasında Bystrzonowski ve Czartoryski arasında geçici bir soğuma yaşandı. Fransız ve Belçika ordularına katılma planları başarısız olunca, Czartoryski ile işbirliğini yeniden canlandırdı.[33] 1843'te kurulan Üçüncü Mayıs Monarşisi Derneği'nin kurucu ortaklarından biriydi. 1846'da Londra'da kaldı ve burada Czartoryski'nin çevresinin daha fazla faaliyetlerde bulunabilmesi için fon aradı; Lambert Oteli tarafından birçok yabancı bu misyonda kullanıldı.[34]
Bystrzonowski çok sayıda stratejik ve askerî eser kaleme aldı. 1842'de Notice sur le résau stratégique de la Pologne adlı çalışmasını yayınladı. Makâlelerini Trzeci Maj dergisinde yayımladı. İngiliz ve Fransız basınına ilham kaynağı oldu ve Polonya hakkında değerli bir bilgi kaynağı olarak görüldü.
1848 Fransız Devrimi
[değiştir | kaynağı değiştir]Şubat Devrimi'nin başlamasıyla Fransız hükûmeti altında lejyoner taburlar oluşturmak istediyse de, bu plan hayata geçirilmedi.[35] Haziran 1848'de Paris'te işçilere karşı yapılan çatışmalarda hükûmetin safında bulundu.[36] Eylül 1848'in sonunda Prens Czartoryski, Fransa ve Sardinya Krallığı'nın ortak temsilcisi olarak Balkanlar'a diplomatik bir göreve gitti ve burada Sırpları ve Macarları Avusturya'ya karşı bir eylemde bulunmaya iknâ etmeye çalıştı.[37]
Bystrzonowski, Czartoryski'nin büyük emeği geçen 1848 Macar Devrimi'ne katıldı. Mayıs 1849'da Macar ordusuna katılarak albaylığa terfî etti.[38] Szőreg ve Beba Muharebelerine iştirak etti.[39] Macar Devrimi'nin başarısızlıkla sonuçlanması üzerine Bystrzonowski; Cumhurbaşkanı Lajos Kossuth ve kabinesinin çoğu üyesi, Józef Bem, György Klapka, Henryk Dembiński, György Kmety, Fischel Freund, Adolf Farkas, Seweryn Bieliński, János Derecskey, Józef Wysocki ve diğer pek çok Macar ile Polonyalılar gibi Osmanlı İmparatorluğu'na sığındı.[40] 1850'de Fransa'ya döndü. Macar Devrimi ve ayaklanmada yaptıklarını Essai sur la guerre de Hongrie adlı eserinde yazdı.[41]
Kırım Savaşı
[değiştir | kaynağı değiştir]Ekim 1853'te Bystrzonowski'ye Osmanlı ordusunda mirliva (general) olarak görev yapma teklifi geldi.[42] Teklifi kabul ederek, Kasım 1853'te İstanbul'a vardı.[43] Kırım Savaşı esnâsında Anadolu ordusuna atanarak Kars'a yollandı.[44] Anadolu müşîri Kurt Ahmed Paşa'nın emri altındaydı. Bu sırada Arslan Paşa olarak anılmaya başladı. Görevlerinden biri Rus ordusundan firar eden Polonyalı askerlerden bir bölük kurmaktı. Bölgedeki çoğu Polonyalı askerler gibi, Hurşid Paşa (Richard Guyon) ile arası bozuktu.[45]
Mart 1854'te görevden alınan Kurt Ahmed Paşa'nın yerine Zarif Mustafa Paşa başkomutan oldu.[46] 6 Ağustos'ta Osmanlı'nın kaybettiği Kürekdere Muharebesi'nde çarpıştı.[47] Hemen akabinde Bystrzonowski, yenilginin sorumlularından biri olarak gösterildiği için Şâhin Paşa (Feliks Breański) ile birlikte ordudan istifâ etti.[48]
Son yılları
[değiştir | kaynağı değiştir]Ocak 1855'te Paris'e döndü.[49] Müslüman Osmanlı ordusundaki hizmetini onaylamayan ve general rütbesini açıkça tanımayı reddeden birtakım Polonyalı göçmenlerden düşmanlıkla karşılaştı.[50] Üstelik, Lambert Oteli'ndeki konumu önemli bir biçimde zayıfladı. Kırım Savaşı'na geri katılma girişimleri başarısız oldu.[51] Ocak 1857'de Paris'teki Osmanlı elçiliğine askerî ataşe olarak atandı. Bu vazîfeyi 1872'ye kadar îfâ etti.[52] Eylül 1862'de, 30 yılı aşkın bir zaman sonra Polonya topraklarına ayak bastı.[53] 1865'te gazeteci Janusz Woronicz'in gayrimeşru çocuğu olan Wojciech Woronicz'i evlat edindi.[54]
Uzun süredir hasta olan Kont Ludwik Tadeusz Szafraniec-Bystrzonowski, 27 Temmuz 1878'de 81 yaşındayken Paris'te öldü. Montmorency Champeaux Mezarlığı'na defnedildi.[55]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]Özel
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Zieliński, Stanisław (1933). Mały słownik pionierów polskich kolonialnych i morskich: Podróżnicy, odkrywcy, zdobywcy, badacze, eksploratorzy, emigranci – pamiętnikarze, działacze i pisarze migracyjni. Varşova: Inst. Wyd. Ligi Morskiej i Kolonialnej. s. 48. 16 Mart 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ocak 2026.
- ^ Chudzio 2008, s. 15.
- ^ Chudzio 2008, s. 16.
- ^ Chudzio 2008, ss. 16-17.
- ^ Chudzio 2008, s. 17.
- ^ Chudzio 2008, s. 18.
- ^ Chudzio 2008, ss. 17-18.
- ^ Chudzio 2008, s. 20.
- ^ Chudzio 2008, ss. 24-25.
- ^ Chudzio 2008, s. 26.
- ^ Chudzio 2008, s. 29.
- ^ Chudzio 2008, ss. 35-36.
- ^ Chudzio 2008, s. 36.
- ^ Chudzio 2008, s. 38.
- ^ Chudzio 2008, s. 40.
- ^ Chudzio 2008, s. 41.
- ^ Chudzio 2008, ss. 41-43.
- ^ Chudzio 2008, s. 46.
- ^ Chudzio 2008, ss. 37-38.
- ^ Chudzio 2008, s. 47.
- ^ Chudzio 2008, s. 69.
- ^ Chudzio 2008, s. 74.
- ^ Chudzio 2008, s. 77.
- ^ Chudzio 2008, s. 83.
- ^ Chudzio 2008, s. 86.
- ^ Chudzio 2008, s. 88.
- ^ Chudzio 2008, s. 110.
- ^ Chudzio 2008, s. 114.
- ^ Chudzio 2008, s. 123.
- ^ Chudzio 2008, s. 124.
- ^ Chudzio 2008, s. 126.
- ^ Chudzio 2008, s. 128.
- ^ Chudzio 2008, s. 134.
- ^ Chudzio 2008, ss. 141-143.
- ^ Chudzio 2008, s. 149.
- ^ Chudzio 2008, s. 151.
- ^ Chudzio 2008, ss. 151-152.
- ^ Chudzio 2008, s. 165.
- ^ Chudzio 2008, s. 168.
- ^ Marz, Rasim (2016). Ali Pascha – Europas vergessener Staatsmann. Berlin: Frank & Timme. s. 81. ISBN 9783732902477. ISSN 1860-1960.
- ^ Chudzio 2008, s. 174.
- ^ Chudzio 2008, ss. 195-196.
- ^ Chudzio 2008, s. 199.
- ^ Chudzio 2008, ss. 201-203.
- ^ Badem, Candan (2010). The Ottoman Crimean War (1853-1856). Leiden: Brill. ss. 216-217. ISBN 9789004190962. JSTOR 10.1163/j.ctt1w8h1kf. 9 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Şubat 2025.
- ^ Chudzio 2008, s. 209.
- ^ Chudzio 2008, ss. 216-218.
- ^ Chudzio 2008, s. 220.
- ^ Chudzio 2008, s. 222.
- ^ Chudzio 2008, s. 222-224.
- ^ Chudzio 2008, s. 225-231.
- ^ Śliwa, Joachim (2019). Starożytny Egipt oczami Polaków. Słownik biograficzny egiptologów, archeologów i badaczy pokrewnych dziedzin, podróżników i kolekcjonerów oraz literatów i malarzy zafascynowanych przeszłością i teraźniejszością Egiptu. Kraków: Polska Akademia Umiejętności. ss. 37-38. ISBN 9788376763019.
- ^ Chudzio 2008, s. 249.
- ^ Chudzio 2008, s. 256.
- ^ Chudzio 2008, s. 284.
Genel
[değiştir | kaynağı değiştir]- Chudzio, Hubert (2008). Polityk Hotelu Lambert. Generał Ludwik Bystrzonowski (1797-1878) [Lambert Oteli politikacısı. General Ludwik Bystrzonowski (1797-1878)]. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej w Krakowie. ISBN 978-83-7271-483-1.
- Handelsman, Marceli (1937). Ludwik Bystrzonowski. 3. Polski Słownik Biograficzny: Kraków. ss. 174-176.
- 1797 doğumlular
- Kraków doğumlular
- 1878'de ölenler
- Paris'te ölenler
- Paris'te defnedilenler
- Osmanlı paşaları
- Osmanlı diplomatları
- Polonyalı soylular
- Macar askerler
- Polonyalı askerî personel
- Kasım Ayaklanması katılımcıları
- 1848 Devrimleri'nde kişiler
- Fransa'daki Polonyalı gurbetçiler
- Kırım Savaşı'nda Osmanlı askerleri