Lucius Artorius Castus

Lucius Artorius Castus, (y. MS 2'de görev yapmış bir Roma askerî komutanıdır. Artoria soyu mensubu olup, muhtemelen Mesapik ya da Etrüsk) kökenli olduğu kabul edilmektedir. Bazı araştırmacılar, onun Kral Arthur figürünün tarihî dayanağı olabileceğini de öne sürmektedir.

İlk yazıt

Hırvatistan’ın Podstrana kentinde yer alan Aziz Martin Kilisesi’nin duvarına yerleştirilmiş olan anıtsal yazıt, 19. yüzyıldan önceki bir tarihte iki parçaya bölünmüştür. Yazıt şu şekilde okunmaktadır (burada, "7" işareti, yazmanlar tarafından centurio kelimesini göstermek amacıyla kullanılan bir sembolün karşılığıdır; bitişik yazılmış harfler alt çizgiyle belirtilmiştir):

D...............................M
L ARTORI[.........]STVS 7 LEG
III GALLICAE ITE[....]G VI FERRA
TAE ITEM 7 LEG II AD[....]TEM 7 LEG V M
C ITEM P P EIVSDEM [...] PRAEPOSITO
CLASSIS MISENATIVM [..]AEFF LEG VI
VICTRICIS DVCI LEGG [...]M BRITANICI
MIARVM ADVERSVS ARM[....]S PROC CENTE
NARIO PROVINCIAE LI[....] GLADI VI
VVS IPSE SIBI ET SVIS [....]T[...]

İkinci yazıt

Anıtsal yazıt levhası, ilk yazıta çok uzak olmayan bir yerde bulunmuş olup 19. yüzyıldan önce bir zamanda da kırılmıştır; üzerindeki metin şöyledir:

L ARTORIVS
CASTVS P P
LEG V MA[.] PR
AEFEC[.]VS LEG
VI VICTRIC
[.....]

Clauss (CIL 03, 12791 (p 2258, 2328,120); CIL 03, 14224; IDRE-02, 304’ü izleyerek) şu şekilde genişletir:

L(ucius) Artorius | Castus p(rimus) p(ilus) | leg(ionis) V Ma[c(edonicae)] pr|aefec[t]us leg(ionis) | VI Victric(is)|[...]

Çevirisi: Lucius Artorius Castus, V. Makedonica lejyonunun primus pilus'u, VI Victrix lejyonunun praefectus’u [....]

Olası üçüncü yazıt

Roma’da bulunduğu öne sürülen, ancak 19. yüzyılda Paris’te kayda geçtiği belirtilen bir damga üzerindeki, tarihsiz ve kökeni belirsiz bir yazıtın metni şöyledir:

• LVCI •

• ARTORI 

• CASTI • 

Yazıtın gösterdiği üzere metin tamlayan halindedir. Buna göre genişletilmiş biçim *Lucii Artorii Casti* olacaktır; anlamı: “Lucius Artorius Castus’a (aittir)”.

Kral Arthur ile özdeşleştirilmesi

1924’te Kemp Malone, Lucius Artorius Castus’un Orta Çağ Avrupa edebiyatındaki Arthur figürüne esin kaynağı olabileceği olasılığını ilk öne süren kişi oldu. Daha yakın dönemde bu görüşü savunanlar arasında iki yazar olan C. Scott Littleton ve Linda Malcor yer alır. Ancak, tarihsel Artorius Castus’un Arthur efsaneleriyle çok az ortak noktasının bulunması ve ileri sürülen argümanların aşırı ölçüde spekülasyona ve temenniye dayanması nedeniyle, bu hipotez önde gelen Arthur araştırmacıları tarafından yoğun biçimde eleştirilmiştir.

Tarihsel Lucius Artorius Castus ile geleneksel Kral Arthur’un kişi ve kariyerleri arasındaki önemli farklılıklar nedeniyle, ana akım tarihçilerin uzlaşısı, ilkinin ikincisine esin vermiş olmasının pek olası olmadığı yönündedir. Örneğin Lucius Artorius Castus, Arthur efsanelerinin ortaya çıkmasına zemin hazırlayan Britanya’daki MS 5. yüzyıldaki Sakson istilalarıyla çağdaş değildir; Arthur’a ilişkin en erken yazılı atıflardan bazılarında onun Saksonlara karşı savaştığı belirtilir. İkisi arasındaki en güçlü bağ, “Artorius” biçimindeki geniş aile/klan adının zamanla “Arthur” kişisel adına dönüşmüş olabileceği ihtimalidir; ancak bu, Lucius Artorius Castus’un bizzat efsanelere ilham verdiği anlamına gelmez. Yine de, ne kadar düşük ya da uzak olursa olsun, yerel anlatılarda adının yaşatılıp yeniden anlatımlar içinde büyümüş olması ihtimali bütünüyle göz ardı edilemez. Bununla birlikte, Lucius Artorius Castus’un “gerçek” Kral Arthur olduğuna dair kesin bir kanıt henüz ortaya konmuş değildir.

Lucius Artorius Castus ile Kral Arthur’un karşılaştırması

	Lucius Artorius Castus	King Arthur
Etkinlik dönemi	MS 2. yüzyıl.	Geleneksel olarak MS 5. yüzyılın sonu ya da 6. yüzyılın başına tarihlenir.
Ad	Artorius, Lucius Artorius Castus’un geniş aile/klan adı olan nomen gentile’dir. Lucius onun praenomeni (kişisel adı), Castus ise cognomeni (doğrudan aile adı; modern soyadına en yakın unsur) olup, bu nedenle Artorius yerine daha çok Castus diye tanınmış olmalıdır (karş. Gaius Iulius Caesar: “Iulius” yerine daha çok “Caesar” olarak anılır).	Arthur muhtemel olarak Latince Artoriustan türemiş olabilir; ancak Keltçe bir köken de mümkündür. Ortaçağ Latince metinlerinde yerli bir Gal kişisel adı gibi muamele görür; ya Arthur olarak bırakılır ya da Art[h]urus biçiminde aktarılır, asla Artorius olarak değil (Arturius biçimi de İrlandaca Artúr—sonradan Artuir—adının aktarımı olarak görünür; bu ad Galce Arthur ile akraba ya da ondan ödünçlenmiş kabul edilir).
Etnik köken	Artorii ailesinin kökleri İtalya’dadır; muhtemelen Mesapik ya da Etrüsk kökenlidir. Lucius Artorius Castus, ailenin Dalmaçya’ya yerleşmiş bir kolunda doğmuş olabilir.	Geleneksel olarak Galler edebiyatı ve şecerelerinde Cornwall’daki Briton soyluluğuyla ilişkilendirilir.
Din	Bilinmiyor; Lucius Artorius Castus’un mezarında görülen Manes adakları, MS 3. yüzyılda hem pagan hem de Hristiyan yazıtlarda görülür.	En azından nominal olarak Hristiyandır—Historia Brittonum’a göre savaşlarından birinde omuzlarında Kutsal Bakire Meryem’in tasvirini taşımıştır; Annales Cambriae’ye göre ise İsa Mesih’in Haçı’nı omuzlarında taşımıştır (bazı araştırmacılar Latince yazan yazarların Galce “omuz/kalkan” sözcüklerini karıştırmaları yüzünden “omuzlar”ın “kalkan” olması gerektiğini savunur).
Askerî statü	Roma ordusunda bir centurio olarak hizmet etmiş, kariyerinin geç safhasında (muhtemelen ileri yaşlarında) Britanya’da praefectus castrorum olarak görev yapmış, nihayet tek bir askerî seferde Dux Legionum (“lejyonların komutanı”) olmuştur.	Şövalyeler ve süvariyle ilişkilendirilir. Historia Brittonum’un Ortaçağ Latince’sinde Arthur, miles, yani "binekli savaşçı, zırhlı atlı" olarak anılır (miles sözcüğünün anlamı, Klasik Latincedeki “profesyonel er, piyade, düşük rütbeli asker”den Ortaçağ’da “atlı savaşçı”ya kaymıştır). Ayrıca Historia Brittonum’da Arthur, dux belli (bazı yazmalarda dux bellorum) yani “savaş(lar)ın önderi” diye anılır; bu, kalıp bir Latince ifadedir ve Arthur’un Geç Roma sonrası Britanya ordusunda resmî “Dux” unvanını taşıdığını göstermez (nitekim Roma dışı savaş önderleri de antik Latince metinlerde—Vulgata’da Yeşu örneğinde olduğu gibi—dux belli/bellorum diye anılabilir). Daha geç Ortaçağ Galler kaynaklarında hem “imparator” hem de “kral” diye geçer (ortaçağ Arthurcu romanslarda “kral” daha yaygındır).
Britanya’daki savaşlar	Savaş sırasında praefectus castrorum normalde birliklerinin üssünde yedek kuvvetlerle kalırdı; bu nedenle Lucius Artorius Castus’un Britanya’da fiilen çarpışmış olması olası değildir. Lucius Artorius Castus daha sonra, Britanya ile bir tür bağlantısı olan birliklerden oluşan bir seferi ya Galya’ya ya da Ermenistan’a sevk ve idare etmiştir.	9. yüzyıla ait Historia Brittonum’da Arthur, Briton krallarıyla birlikte, işgalci Saksonlara karşı Britanya’da 12 savaş yapar ve rivayete göre yüzlerce Sakson’u bizzat kendi eliyle öldürür (sayı, yazmalar arasında değişir). Daha geç metinlerde (11. yüzyıl Aziz Goeznovius’un Hayatı ve 12. yüzyıl Historia Regum Britanniae gibi) Arthur’un hem Britanya’da hem Galya’da savaştığı belirtilir.
Ölüm	Tarih ve koşullar bilinmiyor; muhtemelen ileri yaşta, muhtemelen Liburnia procuratorlüğü (eyalet valiliği) sırasında ölmüştür (mezarı da oradadır).	Galler edebiyatında genellikle Camlann Muharebesi’nde (Britanya’da yeri belirsiz) öldüğü belirtilir; ortaçağ Galler geleneğinde mezar yeri bilinmez.

Dış bağlantılar

• The Heroic Age dergisinde Linda A. Malcor’ın 1999 tarihli Lucius Artorius Castus makalesi: 1. bölüm ve 2. bölüm
• Fotoğraf – Podstrana’daki ilk lahit parçası
• Fotoğraf – Podstrana’daki ikinci lahit parçası
• Fotoğraf – Podstrana’daki Aziz Martin Kilisesi (duvarda, solda ilk lahit parçası)
• The Lucius Artorius Castus Inscriptions: A Sourcebook