Litvanya'da intihar
Litvanya'da intihar, yüksek oranları nedeniyle önemli bir toplumsal sorun haline gelmiştir.[1] 1995'te en yüksek seviyesine ulaştıktan sonra sürekli bir düşüş eğilimi gösterse de[2] ülke 2021 itibarıyla hâlâ Avrupa Birliği'nde en yüksek, Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) ülkeleri arasında ise Güney Kore'nin ardından ikinci en yüksek intihar oranına sahiptir.[3]
2022 yılı itibarıyla ülkede her 100.000 kişide 18,6 intihar vakası kaydedilmiştir.[3][4]
Nedenler
[değiştir | kaynağı değiştir]1990'larda, komünizmin çöküşünün ardından Litvanya, büyük çaplı sosyal ve ekonomik değişimler yaşadı. Erken dönem araştırmalar, yüksek intihar oranını bu köklü dönüşümlerin yarattığı etkiler, zor ekonomik koşullar, yaşam standartlarının düşmesi, alkolizm ve psikolojik ile psikiyatrik hizmetlerin yetersizliği gibi faktörlerle ilişkilendirmiştir.[1][5][6] Daha güncel çalışmalar ise intihar nedenlerinin daha karmaşık olabileceğini öne sürmektedir.
Litvanya Devlet Ruh Sağlığı Merkezi Direktörü Onutė Davidonienė'ye göre ülkedeki yüksek intihar oranının ardında hem psikolojik hem de ekonomik etkenler bulunmaktadır. Bunlar arasında ekonomik krizler, alkol bağımlılığı, toplumda hoşgörüsüzlük ve zorbalık gibi unsurlar yer almaktadır.[7]
Kalėdienė ve çalışma arkadaşları, intihar oranlarının eğitim seviyesi düşük olanlar ve özellikle kırsal kesimde yaşayanlar arasında belirgin şekilde daha yüksek olduğunu tespit etmiştir.[8] Ayrıca, intihar oranları belediyelere göre büyük farklılıklar göstermektedir. 2017 yılı itibarıyla Kupiškis ilçe belediyesinde intihar oranı (her 100.000 kişi başına 70'in üzerinde) ülke ortalamasının iki katından fazlaydı. İntihar oranlarının yüksek olduğu diğer belediyeler arasında Varėna İlçe belediyesi ve Kalvarija Belediyesi (her 100.000 kişi başına 67) yer almaktadır. Buna karşılık Palanga Şehir Belediyesi'nde bu oran 100.000 kişi başına 15'in altında kalırken, Vilnius Şehir Belediyesi ve Plungė İlçe Belediyesi ise 100.000 kişi başına 15 vakayla en düşük seviyelerde yer almaktadır.[9]
Litvanya'da erkekler arasında intihar oranı kadınlara kıyasla belirgin şekilde daha yüksektir. Baranov ve çalışma arkadaşları, geleneksel erkeklik normlarının aşırı alkol tüketimi ve psikolojik destek arayışını bir zayıflık olarak görme eğilimi ile bağlantılı olabileceğini, bunun da intihar davranışlarını artırabileceğini öne sürmüştür.[10][11] Dinî inanç ile intihar oranları arasındaki ilişkiye dair yapılan çeşitli çalışmalar ise kesin bir sonuca ulaşamamıştır.[5]
Comunale'nin 2020 yılında yaptığı istatistiksel-ekonometrik çalışmaya göre, intihar oranıyla ilişkili olabilecek başlıca faktörler arasında GSYİH büyümesi, demografik yapı, alkol tüketimi, psikolojik etkenler ve hava koşulları bulunmaktadır.[10] Aynı çalışmada, AB ülkeleri arasında Litvanya'nın, Letonya ve Estonya nüfuslarına kıyasla belirgin şekilde daha içe dönük bir toplum olduğu da belirtilmiştir.
Litvanya İntihar Önleme Bürosu tarafından 2017'de yayımlanan bir raporda, mahkûm ve gözaltındaki bireyler arasındaki intihar oranlarının ülke ortalamasının birkaç kat üzerinde olduğu vurgulanmıştır.[12] Aynı raporda, birçok belediyede psikolojik hizmetlerin yetersiz olduğu ve intiharı önlemeye yönelik sistematik bir yaklaşımın eksikliği de dile getirilmiştir.
Önleme çalışmaları
[değiştir | kaynağı değiştir]Litvanya parlamentosu, 2007 yılında Dünya Sağlık Örgütü'nün 2005 Avrupa Ruh Sağlığı Deklarasyonu'na dayanarak Ulusal Ruh Sağlığı Stratejisi'ni kabul etti. Ayrıca 2016-2020 yıllarını kapsayan İntihar Önleme Eylem Planı hayata geçirildi. 2015 yılında, Devlet Ruh Sağlığı Merkezi bünyesinde İntihar Önleme Bürosu (Litvanca: Savižudybių prevencijos biuras) kuruldu.[13] Ancak 2017'de Litvanya Ulusal Denetim Ofisi, ülkede intihar riski altındaki bireyler için kapsamlı bir yardım sisteminin hâlâ bulunmadığını tespit etti.[14]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b Nerijus Adomaitis (9 Nisan 2008). "Suicides in Lithuania show social pains persist". Reuters. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2021.
- ^ "Suicides in Lithuania decrease, still above EU average". Lithuanian Radio and Television. 17 Şubat 2020. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2023.
- ^ a b "OECD Data: Suicide rates". OECD.
- ^ "Causes of death" (PDF). www.hi.lt. Health Information Centre of Institute of Hygiene.
- ^ a b "Suicide in Eastern Europe, the CIS, and the Baltic Countries: Social and Public Health Determinants" (PDF). The International Institute for Applied Systems Analysis. February 2013. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2021.
- ^ Rahman Haghighat (November 1997). "Psychiatry in Lithuania: the highest rate of suicide in the world" (PDF). Psychiatric Bulletin. 21 (11). ss. 716-719. doi:10.1192/pb.21.11.716
.
- ^ "Pradeda veikti Savižudybių prevencijos biuras". Lithuanian Radio and Television. 5 Ocak 2015. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2021.
- ^ Ramune Kalediene; Skirmante Starkuviene; Jadvyga Petrauskiene (2006). "Social dimensions of mortality from external causes in Lithuania: do education and place of residence matter?". Sozial- und Präventivmedizin. 51 (4). ss. 232-239. doi:10.1007/s00038-006-4069-y. PMID 17193785.
- ^ "Savižudybių statistika". State Mental Health Centre.
- ^ a b Mariarosaria Comunale (July 2020). "The persistently high rate of suicide in Lithuania: an updated view" (PDF). Bank of Lithuania. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2021.
- ^ Victoria Baranov; Ralph De Haas; Pauline A. Grosjean (12 Ekim 2018). "Men. Roots and Consequences of Masculinity Norms". UNSW Business School Research Paper. SSRN 3185694 .
- ^ "Sveikatos priežiūros paslaugų su savižudybės rizika susijusiems asmenims prieinamumo vertinimas" (PDF) (Litvanca). Suicide Prevention Bureau under the State Mental Health Centre. 2017.
- ^ "Savo veiklą pradėjo Savižudybių prevencijos biuras". Sağlık Bakanlığı (Litvanya). 2 Ocak 2015. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2021.
- ^ "Suicide prevention and aid to individuals related to the risk of suicide". National Audit Office of Lithuania. 23 Şubat 2017.
