Liminal mekân

Bir otelin boş koridorunu tasvir eden bu görsel, Liminal alanının tipik bir örneğidir.

Liminal mekânlar ya da eşikte mekânlar, boş, terkedilmiş alanları temsil eden ve deneyimleyen kişilerde ürkütücü, kimsesiz ve gerçeküstü hisler yaratan bir internet estetiği konusudur. Liminal mekânlar, Arnold van Gennep'in 1909 yılında oluşturduğu ve Victor Turner’ın geliştirdiği Liminality kavramına dayanır ve mimaride genellikle geçiş mekânları olarak tanımlanır. "Liminal mekân kavramı toplumda sıklıkla duymuş olduğumuz “iki arada bir derede kalma” sözüyle de tanımlanabilir. Karar verilemezlik ve bunun yaşattığı boşluk hissi (İng: "feeling of emptiness") ve aşılması gereken bir an olarak bakılır."

Michael Lewis ve Alexander Diel'in Journal of Environmental Psychology'de (Çevre Psikolojisi Dergisi) yayınladıkları bir araştırmaya göre Liminal mekânlar garip veya ürkütücü olabiliyorlar çünkü mimarinin ve fiziksel mekânların “Tekinsiz vadisine” düşüyor. Pulse: The Journal of Science and Culture dergisinde yayımlanan bir makalede, bu ürkütücü atmosferi, gündelik hayattan aşina olunan mekânların genellikle gözlemlenen bağlamından eksik olmasına bağlamıştır. "Richard Rohr, (…) O zaman denenmiş ve doğru olanı bıraktınız, ancak henüz başka bir şeyle değiştiremediniz. Eski konfor bölgeniz ile olası herhangi bir yeni cevap arasında olduğunuz zamandır. Eğer kaygıyı nasıl yeneceğiniz, belirsizlikle nasıl yaşayacağınız, nasıl emanet edeceğiniz ve bekleyeceğiniz konusunda eğitilmediyseniz, bu korkunç bilinmezlikten kaçmak için her şeyi yapacaksınız."

Bu İnternet estetiği konusu, 2019 yılında bir kullanıcı tarafından 4chan'de paylaşılan "The Backrooms" sayesinde popülerlik kazanmıştır. O zamandan beri, Liminal mekân resimleri Reddit, X ve Tiktok gibi tüm internet topluluklarında paylaşılmış ve kendi içinde bir sanat formuna dönüşmüştür.

Genel Özellikleri

Bu görsel beklenen bağlamından eksik yani normalde çocuklarla dolu olması beklenen bir oyun alanını boş gösterilmesinin yarattığı tezat izleyicide rahatsızlık hissi uyandırabilir.

Genel olarak, Liminal mekân kavramı geçiş alanlarını ve durumlarını ifade eder bu fiziksel (örneğin koridor, girişler vb.) veya psikolojik (ergenlik dönemi) olabilir. Liminal mekânlar bu geçiş yerlerini (merdiven boşlukları, yollar, koridorlar veya oteller gibi) insanlardan yoksun ve rahatsız edici bir biçimde betimler. Görseller çoğunlukla eski zamanlara ait ve düşük çözünürlüktedir ve çoğunlukla aşina olunan yerlerdir. Mekânlar terkedilmiş ve ışık yetersizdir çoğunlukla karanlıkta kalan bölgeler bulunur. Her zaman ortamda birileri varmış gibi hissedilir fakat kimseler yoktur, kişi yalnızdır. Bu deneyimleyen kişiyi eşikte tutar, bu da gerilim yaratır. Bu estetik; ürkütücülük, gerçeküstülük, nostalji, üzüntü ve hem huzur hem de huzursuzluk ruh hallerini iletebilir.

Cardiff Üniversitesi'nden Alexander Diel ve Michael Lewis'in araştırması, Liminal mekânların rahatsız edici doğasını "Tekinsiz vadiye" bağlamıştır. Bu terim genellikle humanoidlere uygulanan ve belirsiz benzerliklerinin insanda rahatsızlık hissi oluşturmasını ifade eder aynı durum liminal görselleri açıklamak içinde kullanılabilir. Bu durumda, fiziksel mekânlar tanıdık görünebilir ancak yavaşça gerçeklikten sapmaktadır ve bu da ürkütücü hisler uyandırır. Bu liminal mekânların tipik özelliğidir.

Peter Heft, Pulse: the Journal of Science and Culture'daki “Betwixt and Between, Zones as Liminal and Deterritorialized Spaces” makalesinde bu ürkütücülük duygusunu araştırır. Heft, Mark Fisher'ın eserlerinden yararlanarak, birey bir durumu beklentilerinden farklı bir bağlamda gördüğünde böylesi ürkütücü hisleri deneyimleyebileceğini belirtir. Örneğin, yoğun öğretmen ve öğrenci karmaşası olması beklenen bir okul binası, doğal olmayan bir şekilde boş olarak tasvir edildiğinde rahatsız edici hale gelir. Bu “failure of presence” (mevcudiyet başarısızlığı), Fisher tarafından ürkütücü estetik deneyiminin belirgin özelliklerinden biri olarak kabul edilir.

Tarihi

The Backrooms'un dijital render olarak tipik bir tasviri.

Liminal mekânları tasvir eden görseller, ilk kez 4chan’de anonim bir kullanıcı tarafından paylaşılan kısa bir 'creepypasta' ile, yani ‘Backrooms’ başlığıyla popülerlik kazandı.. Bu gönderi, sarı halı ve duvar kâğıdıyla donatılmış, boş ve klostrofobik bir iç mekân görseli eşliğinde ‘Backrooms’ başlıklı bir metin yer alıyordu. Metin şu ifadelerle başlıyordu: "Eğer dikkatli olmaz ve gerçekliğin yanlış bir yerinden dışarı ‘noclip’ yaparsan, kendini Backrooms’ta bulursun; eski, nemli halıların pis kokusundan başka bir şeyin olmadığı, tek tip sarının deliliğe sürüklediği, floresan ışıkların son ses vızıldadığı bir yer. Yaklaşık altı yüz milyon kilometrekarelik, rastgele bölünmüş, bomboş odalarda kapana kısılırsın. Yakınlarda bir şeyin dolaştığını duyarsan, Tanrı yardımcın olsun; çünkü o kesinlikle seni duydu.” The Backrooms ayrıca doğaüstü canlıların yaşadığı yer olarak da tasvir edilmiş ve zamanla çevrimiçi kullanıcılar tarafından üretilen yeni katmanlarla genişletilerek kolektif bir internet alt kültür anlatısına dönüşmüştür.

Liminal mekân görüntüleri, internet üzerinde kısa sürede popülerlik kazandı ve Mayıs 2024'e gelindiğinde, /r/LiminalSpace isimli subreddit 723.000 üyeye, X'te liminal mekân görselleri paylaşan @SpaceLiminalBot 1.3 milyon takipçiye ve TikTok'ta #liminalspaces 2 milyardan fazla görüntülenmeye ulaştı.