Lauzados
  Lauzados Türkiye haritasındaki konumu. | |||||
| Diğer adı | Kirazlıyayla (Lafsa) | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| Konum | Başyayla, Karaman, Türkiye | ||||
| Bölge | Kilikya, İsaurya | ||||
| Koordinatlar | 36°45′09″N 32°41′52″E / 36.7524565°K 32.6977875°D | ||||
| Tür | Yerleşim yeri | ||||
| Sit ayrıntıları | |||||
Lauzados
 | |||||
Lauzados, Lauzadus veya Lauzadeai, Roma ve Bizans dönemlerinde yerleşim görmüş, antik Kilikya veya İsaurya'da bir kasabadır.[1] Zamanla bir piskoposluk merkezi haline gelmiştir; ancak günümüzde yerleşik bir piskoposluğun merkezi olmasa da, Roma Katolik Kilisesi'nin itibari bir makamı olmaya devam etmektedir.[2]
Bir dağın üzerinde kurulmuş olan şehir, bir akropolise sahipti. Ancak antik dönemden kalan yapılardan neredeyse hiçbir şey ayakta değildir.
Sit alanı günümüzde, Orta Anadolu'da Karaman ilinin Başyayla ilçesi bağlı Kirazlıyayla (eski adı Lafsa) mahallesi yakınlarında yer almaktadır.[1][3]
Tarihi
[değiştir | kaynağı değiştir]Romalılar Taşeli'ni ele geçirdikten sonra merkezi Ermenek olan İsaurya Dekapolisi (on şehir) eyaletini kurarlar. Bu on şehirden birisi de Lauzados (sonradan Lafsa)'dır.[4] Malazgirt Savaşı'na kadar bölge Roma ve ardından Bizans hâkimiyetinde kaldı. Bu savaştan sonra Anadolu Türkler tarafından fethedilmeye başlayınca bu bölge de Türk hâkimiyetine girdi. Taşeli de denilen Başyayla ve çevresini 1115 yılında Anadolu Selçuklu Hükümdarı Alâeddin Keykubat tarafından fethedildi.[4] Alâeddin Keykubat başlarında Nure Sofi liderliğindeki Karamanoğulları'nı 1218-1228 yıllarında bu bölgeye yerleştirmiştir. Başyayla en parlak dönemini Karamanoğulları devrinde yaşamıştır.
17. yüzyılın üçüncü çeyreğinde (1650-1675) yıllarında bölgeye uğrayan Evliya Çelebi, bölgedeki yerleşim yerleri hakkında bilgi verir. Evliya Çelebi Göktepe (Fariske), Ermenek, Gözen Kalesi'nden bahseder. Evliya Çelebi'nin Gözen Kalesi olarak tarif ettiği kale, Kirazlıyayla (Lauzados) olmalıdır.[4]
Kalıntılar
[değiştir | kaynağı değiştir]Lauzados (Hisarönü Ören Yeri) Antik Kenti'ne dair mevcut veriler, kentin adının Roma Dönemi öncesine dayanan yerel bir kökene sahip olduğunu göstermektedir. Kentin merkezi, Kirazlıyayla Mahallesi'nden yaklaşık 5–6 km mesafede konumlanmaktadır.[5]
Hisarönü Nekropolü
[değiştir | kaynağı değiştir]Lauzados Nekropolü, geniş bir alana yayılan ve yerel kayaya oyulmuş kaya mezarlarından oluşmaktadır. Mezarlar, uzun bir kayalık hattı boyunca ve kayalığın eteklerinde yoğunlaşmıştır. Bu nekropol, tipolojik açıdan çeşitli mezar tipleri barındırmaktadır:
- Yalın Cepheli Mezar Odaları: Dış cephesinde herhangi bir süsleme bulunmayan basit mezar tipleridir.
- Tapınak Cepheli Mezar Odaları: Ön cepheleri antik tapınak mimarisini andıran, detaylı işlenmiş mezar tipleridir.
- Tonoz Açıklıklı Mezar Odaları: Girişleri tonozlu bir kemer şeklinde tasarlanmış mezar tipleridir.
Nekropoldeki birçok mezarın iç kısmında, ceset yerleştirme amaçlı oyulmuş tekneler ve aslan formlu kapaklar hâlâ görülebilmektedir. Bazı mezar odalarına erişim, dar girişleri nedeniyle emekleyerek sağlanabilmektedir.[5]
Aktepe: Akropol ve Yerleşim Alanı
[değiştir | kaynağı değiştir]Nekropolün tam karşısında yer alan Aktepe, Lauzados Antik Kenti'nin yerleşim yeri ve akropolü olarak saptanmıştır. Bu tepedeki kalıntılar arasında, çok basamaklı bir merdiven dikkat çekmektedir. Araştırmacı Prof. Dr. Osman Doğanay'ın belirttiği üzere, bu merdiven bir kaya anıtı veya akropoldeki bir kale yapısıyla ilişkili olabilir.[6] Bu özellik, Aktepe'yi, Lauzados'un nekropolü dışında yerleşim alanına dair somut ipuçları sunan nadir bölgelerden biri haline getirmektedir. Mevcut yapısal kalıntılar iyi durumda olmamakla birlikte, gelecekte yapılacak arkeolojik kazılarla Lauzados halkının yaşam alanlarının daha kapsamlı bir şekilde gün yüzüne çıkarılması mümkündür.[5]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b Richard Talbert, (Ed.) (2000). Barrington Atlas of the Greek and Roman World. Princeton University Press. s. 66 ve dizin notları eşlik ediyor. ISBN 978-0-691-03169-9.
- ^ "Lauzadus (Titular See)". Catholic Hierarchy.
- ^ Lund Üniversitesi. Digital Atlas of the Roman Empire.
- ^ a b c "T.C. Karaman Valiliği - Başyayla Kaymakamlığı". www.karaman.gov.tr. Erişim tarihi: 21 Ağustos 2025.
- ^ a b c "Lauzados". ERDOK. 26 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ağustos 2025.
- ^ Doğanay, Osman; Karauğuz, Güngör (2008). Stepped Rock-Monuments of Isauria Region. Arkeoloji ve Sanat Dergisi. ss. 45-68.