Kulaksızlar Höyüğü
.jpg) Akhisar Müzesi'nde sergilenen Kulaksızlar idol atölyesinde üretilmiş Kilya tipi idol başları | |
  Kulaksızlar Höyüğü Türkiye haritasındaki konumu. | |
| Diğer adı | Kulaksızlar mermer idol atölyesi Kulaksızlar idol atölyesi |
|---|---|
| Konum | Kulasızlar, Akhisar, Manisa, Türkiye |
| Bölge | Batı Anadolu |
| Koordinatlar | 38°51′04″N 27°57′04″E / 38.851°K 27.951°D |
| Sit ayrıntıları | |
| Arkeologlar | Rafet Dinç, Turan Takaoğlu |
Kulaksızlar Höyüğü, Kulaksızlar mermer idol atölyesi veya Kulaksızlar idol atölyesi, Türkiye'nin Manisa ilinin Akhisar ilçesinin Kulaksızlar mahallesi yakınlarında, Bakır Çağı'na tarihlenen bir mermer işçiliği ve figürin üretim yerleşimidir. Özellikle "Kilya tipi idol" ve konik mermer "riton" kapların üretildiği bu merkez, Batı Anadolu'da zanaat faaliyetlerinde uzmanlaşmanın belgelenebildiği erken örneklerden biri olarak değerlendirilmektedir.
Konum ve keşif süreci
[değiştir | kaynağı değiştir]Atölye, Akhisar'ın 16 km güneydoğusunda, Kulaksızlar mahallesinin 1–2 km güneybatısında, "Balık Burnu" olarak bilinen mevkide yer alır. 1994 yılında yöre halkı tarafından Manisa Müzesi'ne ulaştırılan buluntular aracılığıyla keşfedilmiş; ardından 1995 yılında Rafet Dinç başkanlığında yüzey araştırmaları yapılmıştır.[1] Aynı yıl içinde alan, Kültür Varlıklarını Koruma Kurulu kararıyla I. derece arkeolojik sit alanı ilan edilmiştir. Alan, yüksekten ovaya geçiş noktasında yer almakta ve yakınındaki Harmandalı mermer ocaklarından ham madde temin edildiği düşünülmektedir. Arazideki eski dere yatağının, üretimde ihtiyaç duyulan suyu sağladığı tahmin edilmektedir.[1]
Kulaksızlar sahası 1995'te arkeolojik sit alanı ilan edilmesine rağmen, geçmişte kaçak kazılar nedeniyle ciddi zararlar görmüştür. Yerel halk, özellikle yağışlı mevsimlerde toprağın yüzeyine figürin parçalarının çıktığını ve bu eserlerin geçmişte yurt dışına satıldığını ifade etmiştir.[2] Kulaksızlar kazıları, Kilya tipi idollerin Batı Anadolu kökenli olduğunu belgeleyerek, uluslararası müzayedelerde yer alan bu eserlerin geri kazanım sürecine bilimsel dayanak sunmaktadır.
Arkeolojik buluntular
[değiştir | kaynağı değiştir]Kulaksızlar'da yapılan araştırmalarda taş ve mermerden yapılmış kaplar ile farklı boyut ve biçimlerde figürin ve idollerin üretildiği anlaşılmıştır. Özellikle Kilya tipi idollerin yarı işlenmiş taslakları, üretim atıkları, hatalı ürünler ve üretim sürecinde kullanılan taş aletler tespit edilmiştir. Bunlar arasında ponza taşı, hematit, kumtaşı delgiler, çakmak taşı kesiciler ve raspalama aletleri yer almaktadır. 2018–2019 yıllarında Turan Takaoğlu başkanlığında yapılan kazılarda, üretimin gerçekleştirildiği işlikler belgelenmiştir. U biçimli veya oval planlı bu işliklerde taş döşeli platformlar, seki kalıntıları ve işlik içi taş alet kümeleri bulunmuştur. Mermer işçiliği bu belirli alanlarda yoğunlaşmış ve işliklerin mekânsal olarak kümelendiği anlaşılmıştır.[2] Alanda ele geçen çanak, çömlek, taş aletler, ağırşaklar ve hayvan kemikleri gibi buluntular, yerleşimin sadece üretim amaçlı değil, yıl boyu iskân edilen bir yaşam alanı olduğunu göstermektedir. Sığır kemiklerinin oranı %70'in üzerindedir. Seramik buluntular, Bakır Çağı'na ait diğer Batı Anadolu yerleşimleriyle benzerlik göstermektedir.[2]
Kilya tipi idoller
[değiştir | kaynağı değiştir]Kilya tipi idoller, adını Çanakkale Boğazı kıyısındaki Kilya Koyu'ndan alır. Bu figürinler mermerden yapılmakta olup ortalama 10–17 cm uzunluğundadır. Yassı gövdeleri, silindirik uzun boyunları ve yukarı bakan baş yapıları ile tanınırlar. Göz, burun ve kulak gibi yüz detayları genellikle kabartma olarak işlenmiştir. Kulaksızlar'da bu idollerin üretimine dair her aşamadan örnekler belgelenmiştir.[3] Kulaksızlar'da ayrıca konik riton türü törensel içki kapları da üretilmiştir. Bu kaplar Batı Anadolu'nun çeşitli merkezlerine ve Ege Adaları'na kadar yayılmıştır.
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b Dinç, Rafet (1995). "1994 Yılı Akhisar- Kulaksızlar Mermer İdol Atölyesi Yüzey Araştırması". 13. Araştırma Sonuçları Toplantısı. Cilt 2. 8 Temmuz 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi16 Ağustos 2025.
- ^ a b c Takaoğlu, Turan (1 Temmuz 2022). "Kulaksızlar Kazısı Tanıklığında Kilya Tipi İdoller". Türk Arkeoloji ve Etnografya Dergisi (84): 11-23. ISSN 1302-92314 Temmuz 2025.
- ^ Akdeniz, Engin (1 Mayıs 2010). "Kulaksızlar Atölyesinde Kilya Tipi Figürin Üretimi". OLBA, 18. ss. 55-83. ISSN 1301-7667. 8 Temmuz 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi8 Temmuz 2025.
| Otorite kontrolü |
|
|---|
