Kozmik Oda Araması

Kozmik Oda olayı, 2009 yılında TBMM Başkanvekili Bülent Arınç’ın yasa dışı biçimde takip edildiği iddiasıyla başlatılan soruşturma kapsamında, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin en gizli birimleri arasında yer alan seferberlik ve özel harp yapısında ilk kez sivil yargı kararıyla yapılan aramaları ifade eder. Olay, soruşturmanın hukuki niteliği, devlet sırrı güvenliği ve asker–sivil ilişkileri bakımından Türkiye’nin yakın siyasi ve askeri tarihinde sembolik bir vaka hâline gelmiştir.

Olayın ortaya çıkışı

Süreç, Aralık 2009’da Bülent Arınç’ın Ankara’daki evinin yakınında iki askerî personelin görülmesi ve Arınç’a suikast hazırlığı yapıldığı iddiasıyla başlatılan soruşturma sonucunda gündeme gelmiştir. Soruşturma çerçevesinde, Ankara Çukurambar’da seferberlik biriminde görevli bazı subayların polis tarafından durdurulduğu; haklarında, Arınç ve bazı hükümet üyelerine ait adres ve krokilerin bulunduğu yönündeki iddiaların dosyaya yansıdığı bildirilmiştir.

Arama kararı ve kozmik oda

Arınç’a suikast iddiası üzerine, Ankara Seferberlik Tetkik Kurulu/Seferberlik Bölge Başkanlığı bünyesindeki ve kamuoyunda “kozmik oda” olarak anılan odalarda, özel yetkili savcıların talebi ve sulh ceza hâkiminin kararıyla arama yapılmasına hükmedilmiştir. Aramalar, 2009 sonundan 2010 başına kadar süren bir zaman diliminde gerçekleştirilmiş ve Türk Silahlı Kuvvetleri’nin en mahrem birimlerinden birinde ilk kez sivil yargı kararıyla arama yapılmış olması nedeniyle tarihe geçmiştir. Basına yansıyan bilgilere göre, arama izni dönemin siyasî ve askerî makamlarının görüşmeleri sonucunda verilmiş; elde edilen belgeler hem Genelkurmay hem de adli merciler nezdinde muhafaza altına alınmıştır.

Yasa dışı takip tartışması

Soruşturma dosyasında yer alan bilgiler ve sonradan yapılan açıklamalar, bazı özel kuvvetler personeline verilen takip görevinin hukuki niteliği konusunda tartışmalar doğurmuştur. Olayla ilgili tanıklıklarda, Ankara’da görevli bir albayın uzun süre izlendiği, bu takibin sınırlı sayıdaki personelle başlatılıp zamanla genişletildiği; ancak özel kuvvetler subaylarının mevzuat gereği teknik ve fiziki takip yetkisine sahip olmaması nedeniyle faaliyetin “yasa dışı takip” niteliği taşıdığı yönünde değerlendirmeler yer almıştır.

Kamuoyundaki iddialar ve tartışmalar

Kozmik Oda aramalarının ardından, kamuoyunda olayın kapsamına ve sonuçlarına ilişkin çok sayıda spekülatif iddia gündeme gelmiştir. Bunlar arasında, seferberlik planları, kritik altyapı hedefleri ve özel harekât düzenlemelerine dair çok sayıda devlet sırrının ele geçirildiği; ayrıca yüzlerce “gizli görevli”nin kimliklerinin deşifre edilerek öldürüldüğü yönündeki iddialar öne çıkmıştır. Söz konusu iddialar, bazı emekli askerler, gazeteciler ve muhalefet liderleri tarafından farklı bağlamlarda yeniden dile getirilmiş; özellikle Arınç’a yönelik suikast iddiasının gerçeği yansıtıp yansıtmadığı ve aramaların “casusluk” faaliyeti sayılıp sayılamayacağı kamuoyunda yoğun şekilde tartışılmıştır.

Askerî yetkililerin değerlendirmeleri

Dönemin Genelkurmay Başkanı İlker Başbuğ, yıllar sonra verdiği demeçlerde, Arınç’a yönelik suikast ihbarının ciddiyeti nedeniyle kozmik odanın açılmasına onay verdiğini, benzer şartlar tekrar oluşsa aynı kararı vereceğini ifade etmiştir. Başbuğ, söz konusu aramaların Türk Silahlı Kuvvetleri’ne güven duyan kesimlerde psikolojik bir kırılma yarattığını kabul etmiş; ancak olayın, medyada ve siyasî tartışmalarda olduğundan farklı veya abartılı biçimde sunulduğunu savunmuştur.

Emekli Tümgeneral Ahmet Yavuz ise 2019 sonrasında yaptığı açıklamalarda, aramanın yapıldığı yerin kamuoyunda sıkça dile getirildiği gibi Genelkurmay Karargâhı veya Özel Kuvvetler Komutanlığı’nın değil, Ankara Seferberlik Bölge Başkanlığı’nın kozmik odası olduğunu vurgulamıştır. Yavuz, bu odalardaki bilgilerden hareketle yüzlerce kişinin öldürüldüğü iddialarının somut bir dayanağı olmadığını, buna rağmen söz konusu odalara girilmesi kararını hatalı bulduğunu belirtmiştir.

Yargı mensupları ve sonraki görevler

Kozmik Oda aramasında görev alan savcı ve hâkimler, ilerleyen yıllarda hem meslekî kariyerleri hem de haklarında açılan soruşturmalar nedeniyle yeniden gündeme gelmiştir. Aramada görev yapan başsavcıve bazı savcıların, daha sonra Gülen Hareketi mensuplarına yönelik soruşturmaları kapsamında gözaltına alındığı ve tutuklandığı; arama kararı veren hâkimle ilgili süreçlerin de çeşitli adli ve idari incelemelere konu olduğu bildirilmiştir.

TBMM raporları ve parlamento tartışmaları

Kozmik Oda olayı, hem TBMM Genel Kurulu’nda hem de çeşitli araştırma komisyonları raporlarında ele alınmıştır. TBMM Darbe ve Muhtıraları Araştırma Komisyonu ile Gülen Hareketi'nin faaliyetlerinin araştırılmasına ilişkin komisyon çalışmalarında, özel harp/seferberlik yapısının uzun süre sivil denetimin dışında kaldığı, bu yapıların arşivlerinde geçmişteki siyasi cinayetler ve toplumsal olaylara ilişkin kritik belgelerin bulunabileceği değerlendirmelerine yer verilmiştir. Komisyon raporlarında, faili meçhul siyasi cinayetler ve karanlık olayların aydınlatılması için “kozmik odalar” dahil olmak üzere ilgili kurumların belgelerinin kapsamlı biçimde incelenmesini hedefleyen yeni soruşturma komisyonları kurulması önerilmiştir.

2014 sonrası süreç ve soruşturmalar

2014 sonrasında Türkiye’deki siyasi ve hukuki iklimde yaşanan değişimle birlikte, Kozmik Oda dosyasının seyri de tersine dönmüştür. Bu dönemde, aramalarda görev alan bazı savcı ve yargı mensupları hakkında, “devletin gizli kalması gereken bilgilerini siyasal veya askerî casusluk maksadıyla temin etmek”, “resmî belgede sahtecilik”, “iftira” ve “haberleşmenin gizliliğini ihlal” gibi suçlamalar yöneltilmiş; sanıkların önemli bir kısmı Gülen Hareketi yapılanmasıyla bağlantılı olmakla da itham edilmiştir.

Nihai yargı kararı

Kozmik Oda’ya ilişkin “kumpas” davası olarak anılan yargılama, 2020 yılında Ankara 2. Ağır Ceza Mahkemesi’nin verdiği kararla sonuçlanmıştır. Mahkeme, “devletin gizli kalması gereken bilgilerini siyasi veya askerî casusluk maksadıyla temin etmek” ve benzeri ağır suçlar bakımından sanıklar hakkında kesin ve inandırıcı delil bulunmadığı gerekçesiyle beraat kararı vermiş; buna karşılık, Gülen Hareketi soruşturmaları kapsamında delil bulunan sanıklara değişen sürelerde hapis cezası uygulanmasına hükmetmiştir. Gerekçeli kararda, kozmik odadan devlet sırrı niteliğindeki bilgilerin sızdırıldığı yönündeki iddiaların somut delillerle desteklenemediği açıkça belirtilmiş; bu suretle kamuoyunda uzun süre etkili olan “casusluk” algısının yargı düzeyinde doğrulanmadığı ortaya konmuştur.