Koçkarışan
 | Bu madde, öksüz maddedir; zira herhangi bir maddeden bu maddeye verilmiş bir bağlantı yoktur. (Eylül 2025) |
Koçkarışan (Azerbaycanca-eski: قوچقاریشان) veya Koç boranı — Azerbaycan halk takvimine göre sonbaharın başlangıcına verilen ad.
Dönem
[değiştir | kaynağı değiştir]Azerbaycan’da göçebe insanlar sonbaharın başlangıcına “Koçkarışan” derler. Bu ayda önceden yetiştirilmiş koçlar sürüye salınır ve döllenmenin kışın son ayına (Boz ay) denk gelmesi dikkate alınır. Sonbaharın ilk 5–10 günü içinde koç sürüye bırakılır. Bu dönemde hava soğur, şiddetli yağmur ve rüzgar olur. Böyle zamanlarda dağlara yağan kar “boranlı kar” olarak bilinir. Bu yüzden Koçkarışan’a “Koç boranı” da denir.[1]
Tarih boyunca koçkarışan ayı yüksek düzeyde kutlanmıştır. Bu zamanda sürüler gözden geçirilir, hasta, yaşlı ve doğum için uygun olmayan koyunlar sürüden çıkarılır. Çobanlar koçların sürüye bırakılacağı tarihi belirlerler. Geleneye göre, bu günün cuma günü (adına günü) olması gerekir.[1] Sürüye bırakılacak koçları denetlemek için bir tören düzenlenir. Alnına kına sürülmüş genç koçlar birbirleriyle dövüştürülür. En iyi koç sahiplerine hediye verilir. Seçilmiş koçlar çobanların yanına götürülür. Çobanlar misafirleri karşılayarak yemek olarak fetir ikram ederler. İyi dans edenler yallı oynar. Daha sonra koçlar sürüye bırakılır.[1]
Koçların çiftleşmesini çobanlar kontrol eder. Sürüye koç bırakıldığında koçun yanına beyaz koyun gelirse, kışın soğuk ve karlı geçeceğine inanılır. Eğer alaca koyun gelirse, kış soğuk geçmeyecek. Kara koyun gelirse, ılıman bir kış olacak. Koçlar sonbaharın son ayına kadar sürülerde kalır.[1]
Iğdır Azerbaycanlılarında "Koç katımı" töreni gelenek halini almıştır. Sonbaharın sonlarında birkaç iyi yetiştirilmiş koç sürüye bırakılır. Bu koçlar önceden süslenir, yerel bitkilerden elde edilen kök boyası veya kına ile boyanır, üzerine şeker, boncuk, elma asılır. Koyunun hem dişi hem erkek yavru vermesi için koçun üzerine kız ve erkek çocuk bindirilir. Koçun boynuzlarına elma veya nar asılmasının ikiz kuzuların doğmasına sebep olacağına inanılır. Ayrıca sürü sahipleri halka helva ve kayısı kavurması dağıtırlar.[2]
Kesişen dönemler
[değiştir | kaynağı değiştir]- Sonbahar gece-gündüz eşitliği (Paqtıqan). Azerbaycan halk inancında Ay ve Güneş sevgilidir. Onların sevgisi ebedidir, fakat hiçbir zaman birleşemezler, ancak gece ile gündüzün eşit olduğu günde birbirlerinin yüzünü görebilirler. Buna rağmen, yine de buluşamadan birbirlerini kaybederler. Azerbaycan köylerinde bu gecede çeşitli oyunlar oynanır.[3]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynak
[değiştir | kaynağı değiştir]- Azərbaycan etnoqrafiyası, Üç cilddə III cild. (2007), Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu, Bakı: Şərq-Qərb.