Kazdağı Sarıkız Efsanesi

Sarıkız Efsanesi, Kaz Dağı'na özgü, Türkmen köylülerinin anlatımlarında yer alan, İran'a kadar uzandığı düşünülen İslami bir halk hikâyesidir.

Kaz Dağları'nın en bilinen efsanelerinden biri olan Sarıkız anlatısı, bölgedeki Türkmen köylerinde kuşaktan kuşağa aktarılan sözlü gelenekte önemli bir yer tutar. Folklorik sözlü edebiyat içinde halk hikâyesi türüne örnek teşkil eden bu efsanenin birden fazla versiyonu bulunmaktadır. Sarıkız anlatısında Orta Asya kökenli kültürel unsurların izlerine de rastlanmaktadır.

Efsane konusu

Birinci versiyon

Çok eski zamanlarda, Kaz Dağları'nda güzelliğiyle ün salmış bir kız yaşarmış. Uzun sarı saçlarından dolayı ona Sarıkız denirmiş. Tüm köyün gençleri ona âşıkmış. Ancak bazı kişiler kıskançlıkla Sarıkız hakkında asılsız dedikodular yaymışlar. Sözde Sarıkız kötü yola düşmüş, farklı insanlarla ilişkiler yaşamış. Sarıkız, bu iftiraların asılsız olduğunu bilmekteymiş fakat babasının bu söylentilere inanmasından büyük üzüntü duymuş. Onuruna yediremeyip çareyi dağın zirvesine çekilmekte bulmuş.

Bir süre sonra Sarıkız'ın babası dağda kızını bulmuş. Sarıkız, orada kazları beslemekteymiş ve davranışlarından kötü yola düşmediği açıkça anlaşılmaktaymış. Ancak bir baba için evladını cezalandırmak kolay değilmiş. "Önce bir namaz kılayım" demiş ve Sarıkız'dan abdest almak için su istemiş. Sarıkız, dağın zirvesinden ibriğini uzatıp denizden su doldurmuş ve babasına vermiş. Babası, suyun tuzlu olduğunu fark edince hayretler içinde kalmış ve bu mucize karşısında bayılmış.

İkinci versiyon

Kaz Dağları'nda Sarıkız adında çok güzel bir kız yaşarmış. Zamanla onun güzelliğini kıskanan bazı kişiler, Sarıkız hakkında kötü yola düştüğüne dair asılsız dedikodular yaymaya başlamışlar. Bu söylentiler sonucu Sarıkız lanetlenmiş olarak görülmeye başlanmış. Babası da bu söylentilerden etkilenerek Sarıkız'ı Kaz Dağları'nın zirvesine götürüp orada bırakmış.

Sarıkız, dağda dolaşırken yanına bir kaz gelmiş ve ona birkaç yumurta vermiş. Sarıkız bu yumurtaları saklamış; bir süre sonra yumurtalardan yavru kazlar çıkmış ve büyümüşler. Zaman geçmiş, bir gün yoğun kar ve tipi nedeniyle yollarını kaybeden iki yabancı, Sarıkız'ın yaşadığı zirveye sığınmak zorunda kalmış. Sarıkız, bu kişileri misafir etmiş, beslemiş ve sağlıklarına kavuşmalarını sağlamış.

Yabancılar dağdan döndükten sonra köylülere, "Kaz Dağları'nda çok güzel ve ermiş bir kız yaşıyor" demişler. Bu haber, Sarıkız'ın anne ve babasına da ulaşmış. Kızlarına duydukları özleme daha fazla dayanamayan anne ve baba, Sarıkız'ın yanına gitmişler. Sarıkız, zirvede onları beklemekteymiş. Karşılaştıklarında sevgiyle kucaklaşmışlar.

Bir ara babası, Sarıkız'tan su istemiş. Sarıkız, "hemen şimdi" diyerek avuçlarıyla babasına su içirmiş. Babası, "Bu suyu nereden aldın?" diye sorduğunda, Sarıkız "Elimi uzattım, denizden aldım" cevabını vermiş. Bu olay üzerine anne ve baba, kızlarının gerçekten ermiş biri olduğunu anlamış ve köylerine geri dönmüşler.

Üçüncü versiyon

Sarıkız'ın babası yaşlandığında Hac görevini yerine getirmek ister ve bu süreçte kızını Güre köyünde yaşayan bir imam ailesine emanet eder. Babası Hac'da iken, köyün delikanlıları Sarıkız'a evlenme teklifinde bulunur. Ancak Sarıkız bu tekliflerin hiçbirini kabul etmez. Reddedilmeyi gurur meselesi yapan gençler, onun hakkında asılsız söylentiler yaymaya başlar. Bu söylentiler zamanla dedikoduya, ardından da iftiraya dönüşür.

Babası Hac'dan döndüğünde toplum tarafından dışlanır ve kızının kötü yola düştüğüne inanarak onu öldürmeye karar verir. Sarıkız evden ayrılırken bazı köylüler ona bozuk yumurta atar. Bu olaydan sonra çocuklar ona Sarıkız adını takar. Sarıkız, kendisine yöneltilen suçlamaların yalan olduğunu anlatmaya çalışsa da başarılı olamaz ve sonunda iftira atanlara beddua eder.

Baba ile kızı, bugünkü adıyla Sarıkız Tepesi olarak bilinen yere birlikte çıkarlar. Baba, abdest almak için kızından acele su ister. Sarıkız, aceleyle babasına su verir; ancak suyun tuzlu olduğunu fark eden baba, bunun nedenini sorar. Sarıkız, "Acele ettiğim için denizden aldım" yanıtını verir. Bu olağanüstü durum karşısında kızının ermiş olduğunu anlayan baba büyük bir pişmanlık duyar.

Bunun üzerine baba şöyle der: "Kızım, sana inanmamakla büyük hata ettim. Senden özür dilesem beni affedersin ama senin yüzüne bakacak hâlim kalmadı. En iyisi, sen burada beni bekle; ben şöyle bir gezip geleyim." diyerek Sarıkız'ı yalnız bırakır. Ardından ortadan kaybolur. Baba kaybolduktan sonra dağın üzeri kara bir bulutla kaplanır. Günler sonra babanın cansız bedeni dağın zirvesinde bulunur.

Sarıkız için törenler

Sarıkız'ın yaşadığına inanılan Güre'nin üst kesimlerinde yer alan Kavurmacılar Köyünde her yıl Ağustos ayında anısına bir hayır etkinliği düzenlenmektedir.

Etkinliklerde geleneksel olarak keşkek, pilav ve nohut gibi yemekler hazırlanıp dağıtılmakta, ayrıca şerbet ikram edilmektedir. Köy, günümüzde terk edilmiş bir görünümde olmakla birlikte hâlen burada yaşayan beş-altı hane bulunmaktadır. Bunun yanında yeni yapılaşmalar da gözlemlenmektedir.

Köyün yakınlarında yer alan ve doğal yapısını büyük ölçüde koruyan Yassıcalı Köyü, geleneksel mimarisiyle dikkat çekmektedir. Sarıkız Şenlikleri'ne olan ilginin her yıl artmakta olduğu gözlemlenmekte; yüksek katılım, etkinliklerin çeşitliliğini ve zenginliğini artırmaktadır. Son yıllarda Türkiye'nin farklı bölgelerinden gelen folklor ekiplerinin yanı sıra yurtdışından gelen misafirlerin de bu etkinliklere katıldığı bildirilmektedir.

Dış bağlantılar

• Sarıkız Efsanesindeki Sarıkız ve Eski Türk İnançlarındaki Albız Üzerine – Adem Aydemir tarafından kaleme alınan bu makalede, Sarıkız figürü ile Eski Türk inanç sistemindeki Albız karakteri arasında olası bağlar incelenmektedir.
• Kaz Dağı ve Sarıkız Efsaneleri Üzerine Bir Değerlendirme – Bu akademik çalışma, Kaz Dağı yöresine ait Sarıkız efsanelerini karşılaştırmalı bir şekilde ele almakta ve kültürel bağlam içinde değerlendirmektedir.