Kazakistan'da sanayileşme

Kazakistan'da sanayileşme, 2010-2022 yılları arasında ülkenin sanayi potansiyelinin hızla artırılmasına yönelik bir süreçtir. Bu süreç, Kazakistan ekonomisinin gelişmiş ülkelerle olan farkını azaltmayı hedeflemektedir.

Tarihçe

1997 yılında Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev'in Kazak halkına yaptığı mesajda ilk kez duyurulan "Kazakistan-2030" gelişim programında, ekonominin ham madde yapısından uzaklaşarak üretimin çeşitlendirilmesi gerekliliği vurgulanmıştır:

Sürdürülebilir büyüme, üretimin çeşitlendirilmesi ile sağlanacaktır. Güçlü rekabet koşullarında liberal ithalat ortamında, üretimlerin ve sektörlerin pazara uyum sağlama süreci devam ederken, ürünlerimiz yalnızca ham madde dışında dünya pazarında rekabetçi olmadığında, giderek ağır sanayi yapısına doğru kayıyoruz. Oysa tüm medeni ve gelişen dünya tam tersi bir yönde ilerliyor. Üretimdeki düşüş ve gerileyen yapısı artık göz ardı edilemeyecek kadar tehlikeli bir faktördür. Eğer serbest piyasa gerçekten serbest olursa, bu ülkeye yeni üretimler kazandıracaktır. Görevimiz, Kazakistan'ı dünya topluluğunun gözünde yatırım için cazip bir yer olarak sunmak ve en önemli sektörlere yatırımcıları aktif bir şekilde çekmektir.

2008 yılında Kazakistan, Küresel Ekonomik Kriz’in etkilerini hissetti. Bir yıl içinde ülkenin ihracat potansiyeli zayıfladı, petrol fiyatları dört kat, metal fiyatları ise iki kat düştü. Ulusal para birimi olan tenge büyük ölçüde değer kaybetti. Ancak 2009 yılında, krizin başlangıcından bir yıl sonra, Kazakistan ekonomisi %1,1, sanayi ise %1,7 oranında büyüme gösterdi. Bu dönemde, Cumhurbaşkanının talimatıyla Kazakistan hükümeti Hızlandırılmış Sanayi-Inovasyon Gelişimi Devlet Programı (GPFIIR) ve ülkenin Sanayileşme Haritasını geliştirdi. Cumhurbaşkanı, hükümete 7 öncelikli sektöre odaklanma talimatı verdi: 1) Tarım sanayi kompleksi ve tarımsal işleme, 2) İnşaat sanayisinin ve inşaat malzemeleri üretiminin geliştirilmesi, 3) Petrol rafinasyonu ve petrol-gaz sektörünün altyapısının geliştirilmesi, 4) Metalurji ve hazır metal ürünleri üretiminin geliştirilmesi, 5) Kimya, ilaç ve savunma sanayisinin hızlandırılmış gelişimi, 6) Enerji, 7) Ulaşım ve telekomünikasyon altyapısının geliştirilmesi.

2010 yılından itibaren, GPFIIR çerçevesinde 2010-2014 yıllarını kapsayan ilk sanayi beş yıllığı başlamıştır. Sanayileşme haritası projeleri kapsamında Kazakistan, 500'den fazla yeni ürün çeşidi üretmeye başlamıştır. Örneğin, makine mühendisliğinde "Tulpar Talgo" yolcu vagonları üretimi, "Lokomotiv Kuruluşu" lokomotif üretimi, "Elektrik Lokomotifi Üretim Tesisleri" elektrik lokomotifi üretimi, "Prommashkomplekt" raylı geçitler, hatlar ve tam dökme tekerlekler üretimi gerçekleştirilmiştir. "Saryarka Avtoprom" SsangYong Nomad, JAC, Iveco, Hyundai, Chevrolet Niva gibi araçların montajını gerçekleştirmiştir. "Kamaz-Mühendislik" markalı kamyon, damperli kamyon ve özel araçlar üretimi, "Kentavskiy Transformatör Fabrikası" elektrik transformatörleri üretimi, "Karlskrona" pompa ekipmanları ve vana üretimi, "Maker" maden ekipmanları üretimi gerçekleştirmiştir.

GPFIIR’in ilk 5 yılındaki uygulamalar kapsamında 294 projenin gerçekleştirilmesi, toplam 8,1 trilyon tenge (ülke GSYİH'sinin %40'ından fazlası) değerinde yatırım yapılması, 161 bin kalıcı iş yeri ve inşaat döneminde 207 bin iş yeri oluşturulması planlanmıştır. İşletmelere destek, düşük faizli krediler, leasing, yenilikçi ve ihracat hibeleri, hizmet desteği gibi çeşitli araçlarla sağlanmıştır. İkinci GPFIIR çerçevesinde sanayileşme programının uygulanması sırasında, işlenmiş ürünler yaratmak ve Kazakistan'ın dünya pazarlarına açılması için çok uluslu şirketlerin çekilmesine yönelik faaliyetler gerçekleştirilmiştir. Sanayileşme politikası sonucunda, 2012 yılında Kazakistan, dünya genelinde en yüksek GSYİH'ye sahip 50 ülke arasına girmiştir. Genel olarak, sanayileşme programı süresince yaklaşık 1.300 proje (özellikle tarım sanayi kompleksi, inşaat sanayisi, makine mühendisliği) toplamda 8 trilyon tenge değerinde hayata geçirilmiş ve 120 binden fazla kalıcı iş yeri oluşturulmuştur. İşleme sektörünün sanayideki payı, 2010 yılında %31,8'den 2018 yılı sonunda %36'ya yükselmiş ve GSYİH içindeki payı %11,9 olmuştur.