Katledilen Şairler Gecesi
Katledilen Şairler Gecesi, 12 Ağustos 1952'de meydana gelmiş olup, Moskova'daki Lubyanka Hapishanesi'nde 13 Sovyet Yahudisinin infaz edilmesi olayıdır.[1] Eylül 1948 ve Haziran 1949'da tutuklamalar yapıldı ve tüm sanıklar casusluk ve vatana ihanetin yanı sıra birçok başka suçla da asılsız bir şekilde suçlandı. Tutuklanmalarının ve gözaltına alınmalarının ardından, resmî olarak suçlanmadan önce üç yıl boyunca işkence gördüler, dövüldüler ve tecrit edildiler. Bu sanıklar arasında beş Yidiş yazar vardı ve hepsi Yahudi Anti-Faşist Komitesi (JAC) üyesiydi.
Sorgulama ve iddianame
[değiştir | kaynağı değiştir]Sanıklara yöneltilen suçlamalar arasında "karşı-devrimci suçlar" ve "Sovyetler Birliği'ni devirmek, baltalamak veya zayıflatmak" amacıyla örgütlü eylemler yer alıyordu.[2] Ayrıca, suçlama, soruşturmanın sanıkların JAC'yi casusluk yapmak ve hükûmet karşıtı duyguları yaymak için bir araç olarak kullandığına dair kanıtlar ortaya çıkardı. İddianamede, sanıkların JAC ile ilişki kurmadan önce hükümetin düşmanı oldukları ve JAC'nin Sovyet karşıtı görüşleri yaymak için uluslararası bir ağ görevi gördüğü ileri sürüldü.[2] JAC liderliği ile diğer ülkelerdeki Yahudiler, özellikle de Amerikalı gazeteciler arasında nispeten zararsız bilgi alışverişine aşırı vurgu yapılması, casusluk suçlamalarını artırdı.[2] İddianameyi destekleyen bir diğer kanıt ise JAC liderliğinin Kırım'ın yeni Yahudi vatanı olması için resmi bir talepte bulunmak üzere yazdığı bir mektuptu.[3]
Tüm sanıklar, Itzik Fefer hariç herkes dayak ve işkenceyle ile birlikte aralıksız sorgulamalara maruz kaldı. Sonunda bu taktikler, zorla ve sahte itiraflara yol açtı.
Duruşma
[değiştir | kaynağı değiştir]Duruşma 8 Mayıs 1952'de başladı ve 18 Temmuz'daki cezanın açıklanmasına kadar sürdü. Duruşmanın yapısı, savcı veya savunma avukatı olmaması, sadece üç askerî hâkim olması nedeniyle ɡaripti. Bu, o zamanki Sovyet yasalarına uygundu, ancak tarihçi Joshua Rubenstein tarafından "hukuk kisvesi altında terörden başka bir şey değil" olarak nitelendirilmiştir. Bazı sanıklar suçlarını kabul ederken, diğerleri kısmen suçlu olduklarını kabul etti ve bazıları da masumiyetlerini savundu. Duruşma kamuya açık olmadığı için sanıklar, masumiyetlerini açıkça ortaya koyan anlamlı ve genellikle uzun açıklamalarda bulundular. Sanıklar ayrıca birbirlerini çapraz sorgulama fırsatı buldular ve bu da duruşmanın atmosferini daha da yoğunlaştırdı. Duruşma sırasında sanıklar, hâkimlerin duruşmayla hiçbir ilgisi olmayan ve yalnızca kişisel meraklarından kaynaklanan bazı sorularını yanıtladılar. Örneğin, hâkimler sanıklara sık sık koşer ve sinagog ayinleri hakkında sorular sordular.[4]
Sanıklar arasında kapsamlı ifadeler, argümanlar ve tutarsızlıklar nedeniyle yargılama, hükümetin istediğinden çok daha uzun sürdü. 26 Haziran'da, vatana ihanet meseleleri hakkında ifade vermek üzere uzmanlar çağrıldı, ancak nihayetinde "kararlarının eksik ve yetersiz" olduğunu kabul ettiler.[5] Bazı delillerin aşırı derecede abartıldığı ortaya çıktı. Duruşmanın baş yargıcı Alexander Cheptsov, bu kadar çok tutarsızlık ve çelişkiyle karşı karşıya kalınca, Sovyet liderliğine soruşturmanın yeniden açılması için iki kez başvuruda bulundu ve her ikisinde de reddedildi.[4] Sanıkları cezalandırdıktan sonra bile, Cheptsov sanıkları derhâl idam etmeyi reddederek süreci uzatmaya çalıştı.
Hüküm
[değiştir | kaynağı değiştir]Hükümde, sanıkların "ortaklaşa işledikleri suçlar için en ağır cezayı alacakları, yani idam edilecekleri ve tüm mal varlıklarına el konulacağı" belirtiliyordu.[6] Mahkeme ayrıca sanıkların madalyalarını geri aldı ve Lenin Nişanı ve Kızıl Bayrak İşçi Nişanı gibi askeri nişanların kaldırılması için dilekçeler verdi. 12 Ağustos 1952'de, sanıklardan 13'ü (Lina Stern ve Solomon Bregman hariç) Lubyanka Hapishanesi'nin bodrum katında idam edildi.[7] Sanıkların idamından sonra, yargılama ve sonuçları gizli tutuldu. Sovyet gazetelerinde yargılama veya idamla ilgili tek bir referans bile yoktu. Sanıkların aileleri "vatan hainlerinin akrabası olmak"la suçlandı ve Aralık 1952'de sürgüne gönderildiler. Aile üyelerinin akıbetini, davanın yeniden açıldığı Kasım 1955'e kadar öğrenemediler.
Sonrası
[değiştir | kaynağı değiştir]Stalin, Doktorlar Komplosuyla Yahudilere yönelik baskısını sürdürdü. Stalin'in ölümünden haftalar sonra, 5 Mart 1953'te, yeni Sovyet liderliği doktorlar komplosu davasından vazgeçti ve bu da Yahudi Anti-Faşist Komitesi sanıklarıyla ilgili benzer durum hakkında sorulara yol açtı.[4] Duruşmadaki ifadelerin çoğunun işkence ve baskı sonucu ortaya çıktığı anlaşılınca, yargılama yeniden incelendi. 22 Kasım 1955'te, SSCB Yüksek Mahkemesi Askeri Heyeti, sanıklara yöneltilen "suçlamaların hiçbir dayanağı olmadığına" karar vererek davayı kapattı.[1]
Yahudi Anti-Faşist Komitesi'nin hayatta kalan üyelerinin çoğu 1970'lerde İsrail'e göç etti. 1977'de, Katledilen Şairler Gecesi'nin 25. yıldönümünde Kudüs'te Yahudi Anti-Faşist Komitesi kurbanları için bir anıt açıldı.[8]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b Rubenstein 2001, p. 504.
- ^ a b c Lustiger 2003, p. 222.
- ^ Rapoport, Louis, Stalin's War Against the Jews. (New York: The Free Press, 1990) p. 122.
- ^ a b c Rubenstein 2001, p. 59–62
- ^ Lustiger 2003, p. 236
- ^ Rubenstein 2001, p. 492
- ^ Talya Zax (12 Ağustos 2017). "65 Years Ago, The USSR Murdered Its Greatest Jewish Poets. What's Left Of Their Legacy?". The Forward. Erişim tarihi: 12 Ağustos 2017.
...they...were executed in the [Lubyanka Prison]'s basement.
- ^ Lustiger 2003, p. 246