Kargopol oyuncakları

Kargopol oyuncağı, Arhangelsk Oblastı’ndaki Kargopol şehri çevresinde yaygın olan bir Rus halk sanatı zanaatidir.

Ortaya Çıkışı

Eski zamanlarda, Kargopol ilçesi köylerinde yerel kırmızı kilden mevsimsel bir çömlekçilik zanaati gelişmişti. Yaz aylarında Kargopol çömlekçileri tarlalarda çalışır, kil çıkarırdı; ekimden ilkbahara kadar ise kil kaplar üretiyordu: fırın tencereleri, küpler, sürahiler, kaseler. Tüm aile katılırdı: erkekler, kadınlar ve çocuklar. Kargopol çömlekleri, Pinyega boyunca talep görürdü, Arhangelsk’e taşınırdı ve Kargopol’de büyük bir çömlek pazarı bulunurdu.

Kalan killerden ustalar oyuncaklar yapar, bunlara özel bir önem vermezdi. Kil atlar, at arabaları, insan ve hayvan figürleri ucuzdu, özel bir talep görmezdi ve daha çok kendi zevkleri için yapılır, kazançtan ziyade keyif alınırdı.

1930’ların başında çömlekçilik zanaati yavaş yavaş azaldı, oyuncak üretimi ise daha önce sona erdi. Yalnızca birkaç usta bunları yapmaya devam etti.

Üretim Özellikleri

Başlangıçta oyuncaklar, kaplar gibi “kaynatılmış” (obvarnye) olurdu. Pişirme sonrası sıcak ürün, kalın bir un solüsyonu olan “boltuşka”ya batırılırdı. Yanmış un, kabın veya oyuncağın açık renk yüzeyinde siyah dantel desenleri bırakırdı. Arkaik ornamentlerle çizilmiş bu oyuncaklar, sadelikleriyle taş devri sanatçılarının eserlerini andırırdı. Daha pahalı olan sırlı kaplar ve oyuncaklar da üretilir, bunlar sırla kaplanırdı.

Tarihçe

Günümüze ulaşan en eski Kargopol oyuncakları, 1930’lu ve 1940’lu yıllarda çalışan Ivan Vasilyeviç ve Yekaterina Andreyevna Drujinin çiftine aittir. Genellikle erkek ve kadın figürlerinden oluşan tekli heykelcikler, kireç, is ve renkli killerle boyanırdı. Kaba bir modellemeye sahip olan bu figürlerin yassı yüzleri ve genelleştirilmiş figür ve kıyafet detayları, eski taş heykelleri anımsatırdı. Figürlerin boyamasında ovaller, daireler, haçlar ve lekeler birleşir, bunlar da eski süsleme motiflerini çağrıştırırdı.

Modern Kargopol oyuncağı daha az arkaiktir. Geleneksel formları korurken, günümüz ustaları bunları daha zarif hale getirir, bazen detayları daha net vurgular, yağlı boya ve tempera ile cömertçe boyar, ancak aşırı renk cümbüşünden kaçınır. İnsan figürlerinin yanı sıra Kargopollular atlar, inekler, ayılar, geyikler, masal ve destan kahramanları yapar. Kargopol oyuncağında en popüler karakterlerden biri, sakallı, madalyalı ve epoletli, yarı at-yarı insan (başlangıçta yarı insan-yarı köpek) olan Polkan’dır ve bu hâlâ popülerdir. Diğer masalsı kahramanlar arasında aslan, Sirin kuşu, çift başlı at bulunur.

Geleneği koruyan Kargopol oyuncakçıları, eserleri için yeni formlar ve konular icat eder. Böylece çok figürlü kompozisyonlar ortaya çıktı: üçlü at arabaları, av sahneleri vb. Bunları süsleyen, kireç fonda renkli kil ile yapılan soluk desenler değil, canlı tempera boyamalarıdır. 1970’lerde, en ünlü Kargopol oyuncakçılarından A.P. Şevyelyov, eski “kaynatılmış” oyuncakları anımsatan sırlı oyuncaklar denemişti.

Kargopol oyuncakçıları arasında U.I. Babkina özel bir yere sahiptir; bu zanaati hiç bırakmayan tek ustadır. Eski zanaatin yalnızca korunması değil, yeniden canlandırılması da onun başarısıdır. Çocukluğundan hatırladığı masalsı Polkan’ı yeniden yapmaya başlayan ilk kişi oydu. Birçok modern usta, unutulmuş zanaati ondan öğrendi.

Kargopol zanaati her zaman aileviydi; Şevyelyovlar, Zavyalovlar, Ryabovlar ve diğer ailelerde ustalık sırları nesilden nesile aktarılırdı. Ancak 1967’de Kargopol’de Arhangelsk işletmesi “Belomorskie Uzory”nin bir şubesi açıldı. Şehirde, çocuklara oyuncak modelleme de öğretilen Kargopol Sanat Okulu faaliyet gösteriyor.

Ek okumalar

• Büyük Rus Ansiklopedisi. Cilt 13. Moskova. 2009. s. 115. Erişim tarihi: 12 Nisan 2025. 
• Rogov, A.P. (1978). Çernaya Roza. Rus Halk Sanatı Üzerine Bir Kitap. Moskova: Sovremennik. 
• Sanat Zanaatinin Temelleri. Moskova: Prosveşçenie. 1979. 
• Durasov, G.P. (1986). Kargopol Kil Oyuncağı. Leningrad: Hudojnik RSFSR. 
• Gunn, G.P. (1989). Kargopolye ve Onega. Moskova: İskusstvo.