Karamırza Aliy
| Karamırza Aliy Mısost | |
|---|---|
 Karamırza Aliy'in mührü | |
| Doğum | 18. yy. Kabarda |
| Ölüm | 17 Nisan [5 Nisan E.U.] 1825 Karamırzey, Besleney, Çerkesya |
| Bağlılığı |  Kabarda Çerkesya Konfederasyonu |
| Çatışma/savaşları | Rus-Çerkes Savaşı |
| Ailesi | |
| Kardeşleri | İsmi bilinmeyen en az 3 kız kardeş |
| Eşi | Yelmıshan Haniy |
| Akrabaları | Alecerıyeqo Kuşıku Muhammed Aşa |
| Aile adı |  Mısost |
Karamırza Aliy Mısost (Kabardeyce: Мысост Къэрэмырзэ Алий, Rusça: Али Карамурзина), Çerkes komutan ve prens. Rus-Çerkes Savaşı'nda yer almıştır.
Biyografi
[değiştir | kaynağı değiştir]Ailesi
[değiştir | kaynağı değiştir]Kabarda'nın prens hanedanlarından biri olan Mısost ailesine mensuptu.[1][2] Bir kız kardeşi, son Kabardey başprensi olan Canhot Kuşuk'un eşiydi. Bu kız kardeşinden olan yeğeni Jembulat, Nalçik'te katıldığı bir Çerkes saldırısında Ruslar tarafından öldürüldü.[2] Başka bir kız kardeşi, ünlü Hajret Kabardey prensi Alecerıyeqo Kuşıku'nun annesiydi. Diğer bir kız kardeşi de ünlü Hajret Kabardey prensi Muhammed Aşa'nın annesiydi.[2]
Rus-Çerkes Savaşı
[değiştir | kaynağı değiştir]1807'de Kabarda'nın en etkili liderlerinden Adilgirey Hatohşoqo ve dini lider Efendi İshak'ın salgın hastalıktan ölmesiyle; Kasbolat Kılçuqo, Karamırza Aliy ve Aslanbek Beslanıqo gibi isimler öne çıkmaya başladı. Rus kayıtlarında ilk kez 1809'da adı geçti ve "her zaman Rus tarafına düşman olan" başlıca Kabardey prensleri arasında yer aldı.[1]
1806-1812 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Rus karşıtı Gürcü prensi Aleksandr'a süvarileriyle destek sözü veren prensler arasındaydı. Kabarda'da tüm prenslerin ve soyluların katıldığı toplantıda dağlara çekilip Rusya'ya karşı harekatlara başlama kararı aldılar. Toplantıda Karamırza'nın getirdiği Osmanlı elçisi de bulunuyordu.[1]
1820'deki Rus raporuna göre Karamırza'nın köyü Kuma Nehri'nin kuzeyinde bulunuyordu ve 60 haneden oluşuyordu.[3] 1822'de tebaasıyla; Besleney topraklarında bulunan, Ahmet Dağı'nın ardında ve Laba Nehri'nin kaynağında ulaşılması zor bir geçitte (günümüz Ahmetovskaya yakınlarında) Karamırzey köyünü kurdu.[4] Kısa sürede Karamırzey'e birçok savaşçı soylu ve prens, tebaasıyla yerleşti. Böylece Karamırzey'in nüfusu en az 200-250 haneye kadar kadar çıktı.[2][4] Karamırza Aliy, Hajret Kabardeyleri'nin en öne çıkan etkili liderlerinden biriydi.[2]
1823 yazında Rus komutanı General Velyaminov, yaklaşık 1.400 piyade, topçu ve Kozak süvarisinden oluşan bir müfreze ile Çerkesya’ya sefer düzenlemiştir. Seferin amacı, Nogay köylerinin Canbolat Boletıqo'ya verdiği askeri desteği cezalandırmaktı. Bu sırada, Karamırza Aliy ve diğer Çerkes liderleri, Rus ilerleyişine karşı Hajret Kabardeyleri, Besleneyler, Başılbey Abazaları ve bir düzine Abzah çok kısa süre içinde 1,500 kişilik bir ordu topladılar.[5]
Velyaminov’un birlikleri, Küçük Zelençuk Nehri’ni geçerken, Çerkesler de onları takip etmeye başlamıştır. Çerkes kuvvetleri, Rusları sürekli pusuya düşürmüş, ancak Velyaminov’un birliği, geniş vadide savunma pozisyonu alarak ilerlemeye devam etmiştir. Çerkesler, defalarca tepede savunma pozisyonu alan Rus mevzilerine saldırmış, Navaginskiy Piyade Alayı'nı dağıtıp Velyaminov'a yaklaşmış, fakat her seferinde ağır kayıplar vererek geri çekilmişlerdir.[5]
Ruslar, topçu ateşi ve keskin nişancılarla Çerkeslerin saldırılarını püskürtmeyi başarmıştır. Bu muharebenin sonucunda Çerkesler ağır kayıp verdiler, Karamırza Aliy yaralandı.[5]
Küçük Zelençuk'taki mağlubiyetten sonra kayıpları telafi etmek için Kabarda'ya girip Rus yönetimi altındaki Kabardeyleri Batı Çerkesya'ya götürmek için Ağustos boyunca tartışmalar yapıldı. Karamırza Aliy ve İsmail Qasey bunu en çok ısrar eden kişilerdi ancak karşıt görüşlerin de sıklıkla olması sebebiyle bir karara varılamadı.[5]
Ölümü
[değiştir | kaynağı değiştir]Hajret Kabardeyleri'nin Rusya'nın Kuban hattına büyük bir tehdit oluşturması, onları ilk hedefler arasına koydu. 1 Nisan 1825'te Hajret Kabardey köylerine saldırı emri veren General Velyaminov, seferin ana hedefini Karamırzey olarak belirlemişti.[4]
Fark edilmemek için yakaladıkları bir çobanı sorgulayarak rehberliğinden faydalanan Rus ordusu, 4 Nisanı 5'e bağlayan gecede Besleney köylerinin yakınlarından geçerek Karamırzey'e ulaştılar. Şafak olduğunda Ruslar ve Kozaklar köy halkını öldürmeye ve evleri yağmalayıp ateşe vermeye başladı. Karamırza'yı savaş alanından tanıyan Oset asıllı Rus albayı Akim Makaroviç Dadımov ve komutasındaki Kozaklar hızla köyün öteki tarafına geçti. Yeni uyanmış Karamırza Aliy evinin avlusundan Dadımov'a tüfeğiyle ateş etse de isabet ettiremedi. Ardından Dadımov tabancasıyla ateş açıp Karamırza'yı sağ gözünün altından vurarak öldürdü.[4][6]
2 saatlik katliamda Karamırzey yok edildi ve hayatta kalan küçük bir azınlık, Karamırza Aliy'in iki eşi Haniy ve Yelmıshan dahil esir alındı. Haniy sonradan Küçük Kabarda'nın polis şefi Astemirov'a hediye edildi. Astemirov, Karamırza'nın intikamı olarak Alecerıyeqo Kuşıku tarafından düelloda öldürüldü. Ruslara katliamda yardım eden bir başka Çerkes olan Şagur ise Muhammed Aşa tarafından öldürüldü.[4]
Mirası
[değiştir | kaynağı değiştir]Prens Karamırza'nın öldürülmesi ve köyün yok edilmesi Çerkesler arasında derin bir kültürel iz bıraktı ve olay hakkında birçok ağıt söylendi. Bu ağıtlardan bazıları günümüze ulaşmıştır.[6]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c ГЛАВА 6. ЗЕМЛИ ЧЕРКЕСИИ. НАСЕЛЕННЫЕ ПУНКТЫ И ТОПОНИМИКА (Rusça). Maykop. 2015. 2 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2025.
- ^ a b c d e МИРЗОЕВ, А.С.; Чанак, Мехмет-Риза Кемал. ЛИЧНОСТЬ МАГОМЕТ АШ АТАЖУКИНА В КОНТЕКСТЕ УЧАСТИЯ ХАДЖРЕТСКОЙ КАБАРДЫ В КАВКАЗСКОЙ ВОЙНЕ (Rusça). 4 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2025.
- ^ Кармов, Р. К. КАБАРДИНО-РУССКИЕ ОТНОШЕНИЯ В ИСТОРИЧЕСКИХ МАТЕРИАЛАХ (Rusça). 2 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
- ^ a b c d e Владимировна, Бойденко Светлана; Викторович, Скиба Константин (2017). "Погром аула беглых кабардинцев князя Али Карамурзина в литературном наследии Ильи Тимофеевича Радожицкого". Журнал Фронтирных Исследований (4 (8)): 14-38. 28 Kasım 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ a b c d "Lib.ru/Классика: Потто Василий Александрович. Кавказская война. Том 2". az.lib.ru. 2 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2025.
- ^ a b АКБАШЕВА, Б. Х. (2014). К 150-летию окончания Кавказской войны [On the 150th anniversary of the end of the Caucasian War] (PDF) (Rusça). НАЛЬЧИК: ООО «Печатный двор». ISBN 978-5-905770-43-2. 14 Kasım 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 2 Mayıs 2025.