Kalıcı kar sınırı

Cho Oyu (8.201 m), Himalayalar: 6.000 m

Kalıcı kar sınırı, bir dağ ya da bölgedeki yıl boyunca karın erimeden kaldığı en düşük yükseltiyi ifade eder. Bu sınır, bir bölgede kar birikiminin erime (ablasyon) ile dengede olduğu ve yıl boyunca kar örtüsünün korunduğu noktadır. Başka bir deyişle, kalıcı kar sınırı, karın yaz aylarında dahi tamamen erimediği, daimi karla kaplı alanların başladığı hattır. Kalıcı kar sınırı, dağlık bölgelerdeki ekosistemlerin, buzulların ve su kaynaklarının sürdürülebilirliği açısından kritik öneme sahiptir. Aynı zamanda, iklim değişikliğinin izlenmesi ve dağlık alanlarda hidrolojik denge analizlerinde temel bir parametredir.

Coğrafi ve iklimsel faktörler

Cotopaxi (5,897 m), And dağları: 5,000 m

Weisshorn (4,506 m), Alpler: 3,000 m

Kalıcı kar sınırının yüksekliği, başta enlem ve rakım olmak üzere, bakı (yamaç yönü), denizden uzaklık, iklim, rüzgâr, bulutluluk, sıcaklık ve nem gibi çok sayıda faktöre bağlı olarak değişir. Ekvator yakınlarında bu sınır genellikle 4.500–6.000 metre arasında, Himalayalar'da 5.700 metreye kadar çıkabilir. Alpler’de 2.500–3.000 metreye inerken, kutuplarda deniz seviyesine kadar düşer. Kıyıya yakın bölgelerde, denizden gelen nemli hava kütleleri ve fazla kar yağışı nedeniyle kalıcı kar sınırı daha düşük rakımlarda bulunabilir; iç kesimlerde ise daha yüksektir. Dağların güneşe bakan (bakı) yönleri de bu sınırda belirleyicidir: Kuzey Yarımküre'de kuzeye bakan yamaçlarda kalıcı kar sınırı daha aşağıda yer alır; Güney Yarımküre'de ise bunun tersi geçerlidir.

Türleri ve kavramsal ayrımlar

• Kalıcı kar sınırı (permanent snow line): Yıl boyunca karla kaplı olan en düşük yüksekliği ifede eder.
• Yıllık kar sınırı (annual snow line): Buzullarda birikim ve ablasyon bölgeleri arasındaki sınırdır.
• Bölgesel kar sınırı (regional snow line): Geniş alanlarda karla kaplı ve kaplı olmayan bölgeleri ayıran sınırdır.
• Klimatik kar sınırı (climatic snow line): Bir bölgede uzun yıllar boyunca gözlenen ortalama kar sınırı; iklim değişikliğine duyarlıdır ve zamanla yükselip alçalabilir.

Ölçüm yöntemleri

Günümüzde kalıcı kar sınırı, uydu görüntüleri, hava fotoğrafları ve otomatik kameralarla uzaktan algılama yöntemleriyle yüksek doğrulukla tespit edilebilmektedir. Bu yöntemler, ulaşılması zor ve geniş alanlarda kar sınırının izlenmesini kolaylaştırır ve hidrolojik modellerde önemli bir değişken olarak kullanılır. Dünya üzerinde kalıcı kar sınırı incelendiğinde, ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe deniz seviyesine doğru alçaldığı görülmektedir.

Bu sınır Ekvator yakınında 4.500–6.000 m, Himalayalar'da 5.700 m, Alpler'de 2.500–3.000 m, kutuplarda deniz seviyesinde olduğu tespit edilmiştir. Orta kuşak ülkesi olan Türkiye'de kalıcı kar sınırı; Doğu Karadeniz Dağları'nda 3.100–3.200 m, Toroslar'da 3.500 m, Doğu Anadolu'da 3.700–4.000 m, Cilo ve Sat dağlarında 2.800–3.000 m'ye kadar inmektedir.

Küresel ısınma ve değişimler

Kalıcı kar sınırı, iklim değişikliklerine karşı oldukça hassastır. Küresel ısınmanın etkisiyle son on yıllarda dünyanın birçok dağlık bölgesinde bu sınır yükselmektedir. Son Buzul Çağı'nda kalıcı kar sınırı günümüzden 600–1.200 metre daha aşağıdaydı. Günümüzde ise bazı dağlarda kalıcı kar örtüsünün tamamen ortadan kalktığı gözlemlenmektedir. Bu değişim, su kaynakları, ekosistemler, tarım ve enerji üretimi gibi pek çok alanda önemli sonuçlar doğurabilir.