Ilımlı despotizm
Ilımlı despotizm, Alexis de Tocqueville tarafından tanımlanan bir terimdir ve bir ülkenin "küçük karmaşık kurallar ağı" tarafından istila edilerek düşebileceği durumu tarif etmektedir. Ilımlı despotizm, despotizmden farklıdır çünkü insanlar için açıkça belirgin değildir.[1]
Ilımlı despotizm, insanlara kendi hükûmetleri üzerinde çok az etkiye sahip oldukları illüzyonunu verirken aslında kontrollerinin çok az olduğu gerçeğini içerir. Ilımlı despotizm, genel halk arasında korku, belirsizlik ve şüphe oluşturur. Alexis de Tocqueville, bu eğilimin 19. yüzyıl Amerika'sında sadece "kalbin alışkanlıkları" sayesinde önlenmiş olduğunu gözlemlemiştir.
Konsept
[değiştir | kaynağı değiştir]Democracy in America'nın Cilt II, Kitap 4, Bölüm 6'da de Tocqueville Ilımlı despotizm hakkında şunları yazar:
Böylece, topluluğun her üyesini başarıyla kavrayıp istediği gibi biçimlendirdikten sonra, en yüksek güç kollarını tüm topluluğun üzerine uzatır. Toplumun yüzeyini, en orijinal zihinlerin ve en enerjik karakterlerin bile aşamayacağı küçük, karmaşık ve birbirine benzeyen bir ağla kaplar. İnsan iradesi kırılmaz, ancak yumuşatılır, bükülür ve yönlendirilir; insanlar genellikle bu güç tarafından eyleme zorlanmazlar, ancak sürekli olarak eylemden alıkonulurlar. Böyle bir güç yok etmez, ancak varoluşu önler; zorbalık etmez, ancak sıkıştırır, güçsüzleştirir, söndürür ve halkı sersemletir, ta ki her millet, hükümetin çobanı olduğu korkak ve çalışkan bir hayvan sürüsünden başka bir şey olmayıp azalır.
Her zaman düşündüm ki, ben şimdi tarif ettiğim sıradan, sessiz ve nazik türdeki kölelik, genellikle inanıldığından daha kolay bir şekilde bazı dışsal özgürlük biçimleriyle birleştirilebilir ve hatta halk egemenliği kanadı altında kendini kurabilir.
Çağdaşlarımız sürekli olarak iki çelişen tutkuyla heyecanlanır: önderlik edilmek istiyorlar ve özgür kalmak istiyorlar. Bu zıt eğilimlerden herhangi birini yok edemeyecekleri için, ikisini birden aynı anda tatmin etmeye çalışırlar. Biricik, koruyucu ve her gücü elinde tutan bir hükümet biçimi tasarlarlar, ancak bu hükümet halk tarafından seçilir. Merkezileştirme ilkesini ve halk egemenliği ilkesini birleştirirler; bu onlara bir nefes alma imkanı sağlar: Kendi koruyucularını seçtikleri düşüncesiyle vesayet altında olmaktan teselli bulurlar. Her insan kendini önderlik iplerine bağlatır, çünkü zincirinin ucunda bir kişi veya kişi sınıfı değil, halkın geneli olduğunu görür.
Bu sistem sayesinde insanlar, bağımlılık durumundan sıyrılıp efendilerini seçecek kadar uzun bir süre geçirirler ve sonra tekrar bağımlılığa düşerler. Günümüzde birçok insan, yönetimsel despotizm ile halk egemenliği arasında yapılan bu tür uzlaşmadan oldukça memnundur ve bireysel özgürlük koruması için onu genel ulus gücüne teslim ettiğinde yeterli bir şey yaptıklarını düşünür. Bu beni tatmin etmiyor: itaat etmem gereken kişinin doğası, bana zorla dayatılan itaat gerçeğinden daha az önemlidir. Bununla birlikte, bu türden bir anayasa, tüm hükümet güçlerini topladıktan sonra, onları sorumlu olmayan bir kişi veya kişi grubunun eline vermeyi seçen bir anayasadan kesinlikle çok daha tercih edilebilir görünüyor. Demokratik despotizmin alabileceği tüm biçimler içinde, sonuncusu şüphesiz en kötüsü olacaktır.
Egemen seçimle işbaşına gelirse veya gerçekten seçimle ve bağımsız olarak denetlenen bir yasama organı tarafından sıkı şekilde izlenirse, bireyler üzerinde uyguladığı baskı bazen daha büyük olabilir, ancak her zaman daha az aşağılayıcı olacaktır; çünkü her bir insan, ezildiğinde ve silahsız bırakıldığında, itaat ettiği sürece itaati kendisine yaptığına ve geri kalan her şeyin onun bir eğilimine boyun eğdiğine inanabilir. Benzer şekilde, egemen milleti temsil eder ve halka bağımlıysa, her vatandaşın mahrum bırakıldığı haklar ve güç, sadece devlet başkanına değil, devletin kendisine de hizmet eder; ve özel kişiler, bağımsızlıklarından feragat ettikleri için, kamuya yaptıkları fedakarlıkla bazı karşılıklar elde ederler.[2]
Bazı akademisyenler, Tostig Godwinson'ın Northumbria üzerindeki yönetimini ılımlı despotizmin etkin biçimi olarak tanımladılar.[3]
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Rahe, Paul A. (2009). Soft Despotism, Democracy's Drift: Montesquieu, Rousseau, Tocqueville, and the Modern Prospect. New Haven: Yale University Press. ISBN 978-0300144925.
- ^ de Tocqueville, Alexis, Democracy In America, Volume II, Book 4, Chapter 6. 11 Temmuz 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi."
- ^ A.C. (2023). The Battles That Created England 793-1100: How Alfred and his Successors Defeated the Vikings to Unite the Kingdoms. Pen and Sword. s. 229. ISBN 978-1-3990-8799-5. 15 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Mayıs 2023.