Hasanak Mîkâlî
Abû Ali Hasan bin Muhammed bin Abbâs (Farsça: ابوعلی حسن بن محمد بن عباس), daha çok Vezir Hasanak (Farsça: حسنک وزیر ), ayrıca Hasanak Mīkālī (Farsça: حسنک میکالی) olarak bilinir. Hasanak, Mîkâlî ailesinden İranlı bir devlet adamı ve 1024'ten 1030'a kadar Gazneli Sultanı Mahmud'un veziridir. Vezirlikten alındıktan sonra bile Gazneli Devleti'nde önemli ve etkili bir figür olmaya devam emiştir. Ancak daha sonra gözden düşmüş ve Mahmud'un oğlu I. Mesud döneminde asılarak idam edilmiştir. Hasanak'ın resmi suçlaması siyasi amaçlı bir suçlama olan küfürdü ve idamı Bağdat'taki Abbâsî halifesi tarafından emredilmiştir.
Hayatı
[değiştir | kaynağı değiştir]
Hasanak, Abbas adında birinin oğludur ve kökleri Soğdya kralı Divaştiç'e ve Sasanilere dayanan İranlı bir aile olan Mîkâlî ailesinin bir üyesidir. Hasanak'ın erken yaşamı hakkında, genç yaşta Horasan valisi olarak görev yaptığı dışında pek bir şey bilinmemektedir. Ayrıca memleketi Nişabur'un reisi olarak da görev yapmıştır.[1] Daha sonra 1023'te Hasanak Mekke'ye hacca ve daha sonra Fatımi halifesi Zâhir tarafından onurlandırıldığı Fâtımî Mısır'ına gitmiştir.
Ancak Hasanak'ın Sünni Abbasiler ve diğer Sünni Müslümanlar tarafından sapkın bir inanç olarak görülen Şii İslam'a inanan Fatımilerle olan ilişkileri, Abbasi halifesi Kadir'in ona güvenmemesine yol açtı. Bu güvensizlik, Kadir'in Mahmud'u Hasanak'ın idam edilmesi için ikna etmeye çalışmasına neden oldu; ancak Mahmud bu talebi reddetti. Bir yıl sonra Mahmud, Hasanak'ı vezir olarak atadı ve böylece Hasanak'ın düşmanı olan itibarsız eski vezir Ahmed Meymendi'nin yerine geçti. Hasanak'ın vezirliği sırasında, önemli ve etkili bir isim haline geldi.
Mahmud daha sonra 1030'da öldü ve kısa bir süre sonra en küçüğü varis Muhammed (kısa süre sonra Hasanak'ı vezir olarak Ebu Sehl Hamduvi ile değiştirdi) ve en büyüğü I. Mesud olan iki oğlu arasında bir iç savaş çıktı. Hasanak, Ali bin İl-Arslan ile birlikte Muhammed'i destekledi ve her ikisi de Gazneli devleti üzerinde mutlak güce sahip olacaklarını, Muhammed'in ise sembolik bir lider olarak kalacağını umuyordu. Ancak Ali, bir başka Gazneli devlet adamıyla birlikte, Hasanak'tan uzaklaşmaya başladı ve I. Mesud'a bağlılıklarını değiştirdiler.
Hasanak, Muhammed'i desteklemeye devam etti, ancak I. Mesud kısa süre sonra Gaznelilerin başkenti Gazne'ye doğru yürüdü ve burada Muhammed'i yenerek hapsetti. Daha sonra Hasanak'ı Belh'te hapsetti ve Ahmed Maymendi'yi vezirlik makamına geri getirdi. Hasanak'ın rakibi Ebu Sehl Zawzani'nin çabalarıyla[2] Mesud, Hasanak'ı sadakatsizlikle suçladı ve 14 Şubat 1032'de idam ettirdi. Mahkeme ve idam, Beyhakî tarafından Târîh-i Beyhakî adlı eserinde canlı bir şekilde anlatılmaktadır.[3]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- Özel
- ^ Bulliet 1984, s. 764.
- ^ Nashat & Beck 2003, ss. 87–88.
- ^ "Welcome to Encyclopaedia Iranica". 16 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- Genel
- Bulliet, R. W. (1984). "ĀL-E MĪKĀL". Archived copy. Encyclopaedia Iranica, Vol. I, Fasc. 7. s. 764. 19 Mart 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mart 2014.
- C.E., Bosworth (1993). "Mīkālīs". Bosworth, C. E.; van Donzel, E.; Heinrichs, W. P.; Pellat, Ch. (Ed.). The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Volume VII: Mif–Naz (İngilizce). Leiden: E. J. Brill. ISBN 978-90-04-09419-2.
- Luzac, & Co (1986). "The Encyclopedia of Islam". The Encyclopaedia of Islam, Vol. III. Londra: E.J. Brill. ss. 1-1304.
- Bosworth, C. Edmund (1985). "ʿALĪ B. IL-ARSLAN QARĪB". Encyclopaedia Iranica, Vol. I, Fasc. 8. London et al.: C. Edmund Bosworth. s. 872.
- Nashat, Guity; Beck, Lois (2003). Women in Iran from the Rise of Islam to 1800. University of Illinois Press. ss. 1-253. ISBN 978-0-252-07121-8.