Hacı Canseyid
| Canseyid Wuvjıqo | |
|---|---|
| Doğum | y. 1760'lar Kabarda |
| Ölüm | 1843 Çerkesya |
| Bağlılığı |  Kabarda Çerkesya Konfederasyonu |
| Hizmet yılları | y. 1770'ler-1843 |
| Çatışma/savaşları | Rus-Çerkes Savaşı |
| Ailesi | |
| Çocukları | En az 1 erkek çocuk |
| Aile adı | Wuvjıqo |
Canseyid Wuvjıqo (Kabardeyce: Джансэид Увжыкъуэ, Жэнсит Увжыкъуэ, Rusça: Хаджи Джансеид),[1] Rus-Çerkes Savaşı'nda yer almış Çerkes komutan ve soylu.[2][3] Hakkındaki bilgilerin çoğu, Çerkesler tarafından 1836-1838 yılları arasında esir tutulan Rus istihbarat subayı Fyodor Fyodoroviç Tornau tarafından gelmektedir.[2][4]
Biyografi
[değiştir | kaynağı değiştir]1760'lı yıllarda Kabarda'da doğdu.[1] Bekmırza hanedanından Prens Naf Andemırıqo'ya bağlı bir soyluydu.[5] 1770'lerden beri Ruslara karşı yapılan seferlerde yer almıştır.[4] Kabarda'nın Rus hakimiyetine girmesinden sonra 1825'te Batı Çerkesya'ya göç eden Hajret Kabardeyleri arasındaydı.[1] Göçte tüm mal varlığını geride bırakmak zorunda kalmasına rağmen katıldığı saldırılarda ve seferlerde öne çıkarak hiç olmadığı kadar zenginleşti. Abzah topraklarında yaşıyordu ve 30 serf ailesine sahipti.[4] Sadece soylu olmasına rağmen askeri başarıları ve liderlik vasfı sebebiyle en ünlü prensler kadar tanınır oldu.[2] Muhammed Aşa gibi Çerkes komutanlarla silah arkadaşıydı.[1] En beceri ve tecrübe isteyen saldırılarda liderlik kendisine verilirdi.[1]
2 kere Hacca gittiğinden dolayı Hacı ünvanına sahipti. Hac sırasında Mısır Valisi Mehmed Ali Paşa ve en büyük oğlu İbrahim Paşa dahil olmak üzere İslam dünyasının çeşitli liderleriyle görüşmeler yapmıştı ancak Kafkasyalıların bağımsızlık mücadelesine bu liderlerden yardım gelmeyeceğini düşünüyordu ve bir beklentisi yoktu. Tornau, Canseyid'i birçok kelimeyle tanımlamıştır; zeki, karizmatik, cesur, sempatik ve dürüst. Ayrıca olayları gerçekçi bir bakışla ele aldığını belirtmiştir;[4]
Tornau'ya anlattığına göre Rusların eninde sonunda Kafkasya'yı işgal edeceğini, ancak bunun kendi ölümünden çok daha sonra olacağını düşünüyordu:[2][4]
Eğer Çerkesler daha akıllı olsaydı, birbirleriyle kavga etmeseler ve birbirlerini öldürmeselerdi, sizin dağlarda hâkimiyet kurmanız yüzyıllar alırdı. Ben teslim olmayı düşünmüyorum. Bu yaşımda, altmış yıldır uğruna savaştığım ve kan döktüğüm davayı terk etmem yakışık almaz. Başkasının iradesine, yeni bir düzene, yeni kurallara boyun eğemem. Ben doğduğum gibi öleceğim. Oğlum gençtir, yeni düzene alışması daha kolay olur. Allah dağları Ruslara vermeyi dilerse, belki o zaman o da babasının yanına gömülmeyi tercih eder.
Ölümü
[değiştir | kaynağı değiştir]1843 yılında General V. O. Gurko komutasındaki Rus birlikleri Orta Urup bölgesini denetliyordu. Rus ordusu; iki piyade taburundan küçük bir birlik, 500 kadar Kozak ve 4 toptan oluşuyordu. Dönüş yolunda birliklerin önüne geçip yolun güvenliğini garantiye almak amacıyla Subay Tornau, 50 kadar Nogay prensiyle kayalık bir tepeyi tutmakla görevlendirildi.[4]
Bu tepeyi ele geçirecek zamanı olmayan Canseyid komutasındaki Çerkes süvarileri karşı tepede toplanmaya başladılar. Canseyid ve Tornau, birbirlerinin birliklerini dürbünle gözlemlerken birbirlerini gördüler ve uzaktan selamlaştılar.[4]
Bir saat sonra Kozak birlikleri, iki tepenin arasındaki vadiye inmeye başladı. Yaklaşık 300 Çerkes süvarisi, uygun gördükleri bir anda Hacı Canseyid’in öncülüğünde ani bir baskınla Kozakların siper aldığı vadiye saldırı başlatıp Kozakları öldürmeye başladılar. Bu saldırı sırasında Rus piyade birlikleri uzaktaydı ve süvari desteği de o an için hazır değildi ancak yakında bir top bulunuyordu.[4]
Topçu komutanı Yüzbaşı Biryukov ateş emri verdi ve 300 adım mesafeden yaptığı iki kartuş atışıyla Hacı Canseyid'i vurdu. Çerkes süvarileri dağıldılar ve Canseyid'in dumanlar arasındaki cesedini kaldırıp hızla geri çekildiler.[4]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b c d e Асланбек Султанович Мирзоев, Мехмет-Риза Кемал Чанак (2022). ЛИЧНОСТЬ МАГОМЕТ АШ АТАЖУКИНА В КОНТЕКСТЕ УЧАСТИЯ ХАДЖРЕТСКОЙ КАБАРДЫ В КАВКАЗСКОЙ ВОЙНЕ (PDF) (Rusça).
- ^ a b c d Леонидович, Дударев Сергей; Сергеевич, Дударев Дмитрий (2018). "Иномир Кавказа: на пороге открытия (об одном из опытов «невольного сближения» россиян и горцев)". Caucasian Science Bridge (1 (1)): 64-76. ISSN 2658-5820.
- ^ Кажаров, А.Г. (2022). Кавказология (PDF) (Rusça). s. 46.
- ^ a b c d e f g h i Ф. Ф. Торнау. Воспоминания кавказского офицера (Rusça). 26 Nisan 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
- ^ Жангиреева, Б. Л.; Кабардокова, Л. Б.; Кармов, Р. К. (2017). ТРАНСФОРМАЦИЯ ОБЩЕСТВЕННОПОЛИТИЧЕСКОГО УСТРОЙСТВА НАРОДОВ ЦЕНТРАЛЬНОГО И ЗАПАДНОГО КАВКАЗА В ИСТОЧНИКАХ (PDF) (Rusça). s. 26.