Gulamrza Şerifzade
| Gulamrza Şerifzade | |
|---|---|
| |
| Gulamrza Şerifzadenin mezarı | |
| Azerbaycan Devlet Tiyatrosu'nun müdürü | |
| Görev süresi Ağustos 1919 - 27 Nisan 1920 | |
| Kişisel bilgiler | |
| Doğum | 1884 Şamahı, Şamahı uyezdi, Bakü Guberniyası |
| Ölüm | 1942 İstanbul,  Türkiye
|
| Partisi | Müsavat Partisi |
| Mesleği | oyuncu, yönetmen, yayıncı, siyasetçi |
Gulamrza Şerifzade veya Gulamrza Şerifov (1884, Şamahı − 1942, İstanbul) — oyuncu, yönetmen, yayıncı ve siyasetçi. 1919-1920 yıllarında Azerbaycan Devlet Tiyatrosu'nun müdürlüğünü yaptı.
Nisan işgalinen sonra göç etti, Müsavat Tahran Komitesi'nin kurucuları arasında yer aldı ve Azerbaycan Mühacirleri Yardımlaşma Derneği'nin aktif üyesi oldu.
Oyuncu, yönetmen ve baskı mağduru Abbas Mirza Şerifzade'nin ağabeyidir.
Hayatı
[değiştir | kaynağı değiştir]İlk yıllar
[değiştir | kaynağı değiştir]Gulamrza Mirza Abdulrasul oğlu Şerifzade, 1884 yılında Şamahı'nın Yukarı Kale mahallesindeki doğdu. 1902 yılında Şamahı'da meydana gelen yıkıcı depremden sonra ailesi şehri terk ederek Bakü'ye göç etti.[1]
Abbasgulu Kazımzade ile birlikte yayıncılık, kitap ve kartpostal basımı işleriyle uğraştılar.[2] İşlettikleri mağaza aynı zamanda gizli bir buluşma yeriydi.[3] Gulamrza Şerifzade, 1914'ten 1920'ye kadar Bakü'de Azerbaycan dilinde yayınlanan siyasi-sosyal, edebi haftalık gazete Basirat'ın yayıncısıydı.[4][5][6]
Yayımcılığının yanı sıra tiyatro figürü ve oyuncu olarak da tanınıyordu.[7] 1907'de Abdurrahim bey Hagverdiyev'in "Ağa Muhammed Şah Kaçar" adlı ve "Nijat" Cemiyeti tarafından sahnelenen oyunda Gulamrza Şerifzade, Hüseyngulu Sarabski ile birlikte Cafergulu Han rolünü oynadı.[7][8] 1909 yılında kurulan "Nijat" cemiyyetinin tiyatro topluluğuna katıldı.[9] "Enuşiravani-Adil" ve "Molla Nasreddin" adlı oyunları yazdı.[7] Tiyatro için Huseyn Badraddin'in "Amir Abul Ula", Muhammed Rufat'ın "İbrahim Bey" ve Muhammed İhsan'ın "Cevdet Bey" adlı eserlerini Azerbaycan türkcesine tercüme etti.[7][9] 1910 yılında yazdığı "Molla Nasreddin" adlı oyunu sahnelendi. 30 Kasım 1910'da "Nijat" topluluğu, aktör Cahangir Zeynalov'un sahne kariyerinin 25. yıldönümü dolayısıyla jübilesini kutladı.[7] Yıldönümü gecesinde Gulamrza Şerifzade, tüm Müslüman tiyatro topluluğu adına oyuncuyu tebrik etti.[10] Gulamrza Şerifzade, özellikle I. Dünya Savaşı sırasında Azerbaycan'ın Türkiye'ye sağladığı Kardeş yardımı topluluğunda öne çıktı.[7] Kardeşiyle birlikte sahnelediği oyunların senaryolarında Gulamrza Şerifzade'in adı "Şerifzade-1", Abbas Mirza Şerifzade'in adı ise "Şerifzade-2" olarak yazılmıştır.[11]
Azerbaycan Cumhuriyeti'nin kurulmasından sonra Ağustos 1919'da Türk Devlet Tiyatrosu kuruldu.[7] Tiyatronun yönetmenliğine Gulamrza Şerifzade atandı.[12][13]
Sürgün
[değiştir | kaynağı değiştir]Sovyet işgalinden sonra, Gulamrza Şerifzade, Muhammed Ali Resulzade ve Cafer Caferov ile birlikte Musavat Tahran Komitesi'ni kurdu.[14][15] Musa Gasimli'ye göre, Musavat'ın İran'daki ana merkezi 1922'den 1926'ya kadar Tahran'daydı.[16][17] Burada mühacirler tarafından "Azerbaycan Mühacirleri Yardımlaşma Derneği" kuruldu.[7] Dernek mühacirlere maddi ve manevi destek sağladı, onlara iş buldu, hastane ihtiyaçlarını karşıladı, kültürel faaliyetler ve diğer faaliyetler düzenledi.[16] Örgütün resmî olmayan ana faaliyeti, İran-Azerbaycan sınırında direniş grupları toplamak ve Bolşeviklere karşı propaganda yapmaktı.[16] Cemiyetin lideri Muhammedali Rasulzade idi ve onun en yakın müttefiki Gulamrza Şerifzade idi.[18] Sovyet işgaline karşı faaliyetleri nedeniyle sürekli olarak zulüm gördü.[7] 1930 yılında Bakü'de yayınlanan gazetelerden birinde Şerifzade'ye hakaret edilmiş, karikatürize edilmiş ve Azerbaycan Cumhuriyeti'nin diğer önemli şahsiyetleriyle birlikte ona da hakaret içeren bir şiir ithaf edilmiştir.[7]
Gulamrza Şerifzade bir süre İran'da yaşadıktan sonra Türkiye'ye yerleşti. 1942 yılında İstanbul'da öldü.[19] Mezarı Feriköy Mezarlığı'nda bulunmaktadır.[19]
Hatırası
[değiştir | kaynağı değiştir]- 2018 yılında Feriköy Mezarlığı'nda bakımsızlığa terk edilen çok sayıda Azerbaycanlının mezarı yenilendi. Bunların arasında Gulamrza Şerifzade'nin mezarı da yer alıyor. Azerbaycan Halk Cumhuriyeti'nin kuruluşunun 100. yılı dolayısıyla, mezarlığın girişinde Azerbaycan Halk Cumhuriyeti'nin kurucularının anısına bir anıt dikildi. Anıtta Azerbaycan ve Türkiye'nin devlet bayraklarından "Bir millet, iki devlet" resmi ibaresinin yanı sıra, mezarlıkta yatan Gulamrza Şerifzade de dahil olmak üzere Cumhuriyet'in kurucularının isimleri yer alıyor.
- 2024 yılında Dilgam Ahmed'in "Son Yurdu İstanbul Olan Azerbaycanlılar" adlı kitabı yayımlandı. Kitapta Gulamrza Şerifzade hakkında da bilgiler yer alıyor.
Ailesi
[değiştir | kaynağı değiştir]Gulamrza Şerifzade, Mirze Resul Şerifzade ve Ferruh hanimin ailesinde dünyaya geldi.[1] Babası Mirze Resul Seyid Azim Şirvani tarafından açılan yeni "Usuli-Cadid" okulunda öğretmenlik yapıyordu.[20] Annesi ev hanımıydı.[21]
Kardeşi Abbas Mirza Şerifzade, "Nicat" ve "Sefa" kültür ve eğitim topluluklarının tiyatro topluluklarında oyuncu ve yönetmen olarak çalıştı.[22] 1937'de, casusluk suçlamasıyla Azerbaycan SSR'nin KGB'si tarafından tutuklandı ve vuruldu.[23]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b Əhməd, Dilqəm (2024). Mühacirlər Güney Azərbaycanda (1921-1941) (Azerice). Bakü: Çapar nəşriyyatı. s. 103. ISBN 9789952566154.
- ^ Əhməd, Dilqəm (2018). Bir ildən yüz ilə (Azerice). İstanbul: TEAS Press. s. 33. ISBN 9789952310474.
- ^ "Məzar daşına Namiq Kamalın misrası yazıldı – Cümhuriyyət deputatının həyat hekayəsi". Teleqraf.com (Azerice). 28 Temmuz 2021. 3 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ekim 2024.
- ^ "Milli mətbuatımızın "Bəsirət"i" (Azerice). 525-ci qəzet. 8 Ağustos 2020. 3 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mart 2023.
- ^ Qərənfil Quliyeva (2011). Cümhuriyyət dövründə Azərbaycan mətbuatı (1918–1920-ci illər) (PDF). Bakü: Elm nəşriyyatı. s. 44. 4 Temmuz 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 30 Mart 2023.
- ^ Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası (Azerice). I. Bakü: Lider nəşriyyatı. 2004. s. 276. 25 Şubat 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Eylül 2024.
- ^ a b c d e f g h i j "Cümhuriyyətin teatr müdiri – Unudulmuş mühacir". Teleqraf.com (Azerice). 13 Mart 2019. 4 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ekim 2024.
- ^ Rəhimli, İlham (2005). Azərbaycan teatr tarixi (PDF) (Azerice). Bakü: Çaşıoğlu. s. 59. 23 Eylül 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 21 Ekim 2024.
- ^ a b Rəhimli, İlham (2005). Azərbaycan teatr tarixi (PDF) (Azerice). Bakü: Çaşıoğlu. s. 60. 23 Eylül 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 21 Ekim 2024.
- ^ Rəhimli, İlham (2005). Azərbaycan teatr tarixi (PDF) (Azerice). Bakü: Çaşıoğlu. s. 80. 23 Eylül 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 21 Ekim 2024.
- ^ Rəhimli, İlham (22 Aralık 2016). "Xalq düşməni kimi güllələnən Xalq artistimiz". Kulis.az (Azerice). 22 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ekim 2024.
- ^ "İlk dövlət teatrımız, 100 yaşına xoş gəldin!". medeniyyet.az (Azerice). 23 Ekim 2019. 27 Mayıs 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ekim 2024.
- ^ Rəhimli, İlham (2005). Azərbaycan teatr tarixi (PDF) (Azerice). Bakü: Çaşıoğlu. s. 88. 23 Eylül 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 21 Ekim 2024.
- ^ Əhməd, Dilqəm (2024). Mühacirlər Güney Azərbaycanda (1921-1941) (Azerice). Bakü: Çapar nəşriyyatı. s. 56. ISBN 9789952566154.
- ^ İbrahimli, Xaləddin (2012). Azərbaycan mühacirəti tarixi (Azerice). Bakü: Elm və təhsil nəşriyyatı. s. 96. 29 Mayıs 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Ekim 2024.
- ^ a b c Əhməd, Dilqəm (2024). Mühacirlər Güney Azərbaycanda (1921-1941) (Azerice). Bakü: Çapar nəşriyyatı. s. 28. ISBN 9789952566154.
- ^ Qasımlı, Musa (2006). Azerbaycan Türklerinin millî mücadele tarihi, 1920-1945. I. İstanbul: Kaknüs. s. 480.
- ^ Əhməd, Dilqəm (17 Haziran 2022). "Təbrizdəki cənazə mərasiminə üç min nəfər qatıldı – İran mühacirəti". Teleqraf.com (Azerice). 3 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Ekim 2024.
- ^ a b Əhməd, Dilqəm (2018). Bir ildən yüz ilə (Azerice). İstanbul: TEAS Press. s. 34. ISBN 978-9952-310-47-4.
- ^ "Səhnəmizin ilk Hamleti - Abbas Mirzə Şərifzadə". kaspi.az (Azerice). 13 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ekim 2024.
- ^ "Abbas Mirza Sharifzade". teatrittifaqi.az (İngilizce). 16 Haziran 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ekim 2024.
- ^ Rəhimli, İlham (2005). Azərbaycan teatr tarixi (PDF) (Azerice). Bakı: Çaşıoğlu. s. 120. 23 Eylül 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 21 Ekim 2024.
- ^ Astanbəyli, Elnur (16 Ağustos 2020). "Abbas Mirzə Şərifzadənin güllələnməsi". azlogos.eu. 28 Eylül 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Ekim 2024.