Guatemala

Guatemala Cumhuriyeti
República de Guatemala (İspanyolca)
Guatemala Cumhuriyeti República de Guatemala (İspanyolca)
	Bayrak Arma
	Slogan; "Libre Crezca Fecundo"; "El País de la Eterna Primavera"; "Sonsuz İlkbaharın Ülkesi";
	Millî marş; 'Himno Nacional de Guatemala; Guatemala Ulusal Marşı;
Başkent; ve en büyük şehir	Guatemala; 14°38′K 90°30′B / 14.633°K 90.500°B
Resmî dil(ler)	İspanyolca (Guatemala İspanyolcası)
Etnik gruplar (2001)	41,4% Mestizo; 18,6% Beyaz; 9,1% Kiçeler; 8,4% Kakçikeller; 7,9% Mamlar; 6,3% Kekçiler; 8,6% Maya halkları;
Demonim	Guatemalalı
Hükûmet	Başkanlık Sistemi
• Başkan
• Başkan	Bernardo Arévalo
• Devlet Başkanı Yardımcısı	Karin Herrera
Tarihçe
• İspanyol İmparatorluğu'ndan bağımsızlık
• İspanyol İmparatorluğu'ndan bağımsızlık	15 Eylül 1821
Yüzölçümü
• Toplam	108889 km2 (106.)
• Su (%)	0,4
Nüfus
• 2018 tahminî	17.263.239 (67..)
• Yoğunluk	129/km2 (85.)
GSYİH (SAGP)	2020 tahminî
• Toplam	148,562 milyar $ (73.)
• Kişi başına	8.267 $ (118..)
GSYİH (nominal)	2020 tahminî
• Toplam	76,191 milyar $ (68.)
• Kişi başına	4.240 $ (100.)
Gini (2014)	48.3; yüksek
İGE (2019)	0.663; orta · 127.
Para birimi	Quetzal (GTQ)
Zaman dilimi	UTC-6 (CST)
Trafik akışı	sağ
Telefon kodu	502
ISO 3166 kodu	GT
İnternet alan adı	.gt

Guatemala Cumhuriyeti, kısaca Guatemala (İspanyolca: República de Guatemala), Orta Amerika'nın kuzeyinde yer alan bir ülkedir. Kuzey ve batıda Meksika, kuzeydoğuda (komşu bölgede) Belize, doğuda Honduras ve güneydoğuda El Salvador ile sınırlıdır. Güneyde Pasifik Okyanusu, kuzeydoğuda ise Honduras Körfezi ile çevrilidir.

Günümüz Guatemala toprakları, Mezoamerika'ya yayılan Maya uygarlığının çekirdeğine ev sahipliği yapmıştır; 16. yüzyılda bu bölgenin büyük bir kısmı İspanyollar tarafından fethedilmiş ve Yeni İspanya genel valiliğinin bir parçası olarak ilan edilmiştir. Guatemala, 1821 yılında İspanya ve Meksika'dan bağımsızlığını kazanmıştır. 1823'ten 1841'e kadar Orta Amerika Federal Cumhuriyeti'nin bir parçası olmuştur. 19. yüzyılın ikinci yarısında Guatemala istikrarsızlık ve iç karışıklık yaşamıştır. 20. yüzyılın başlarından itibaren ise Amerika Birleşik Devletleri tarafından desteklenen bir dizi diktatör tarafından yönetilmiştir. 1944'te otoriter lider Jorge Ubico, demokrasi yanlısı bir askeri darbeyle devrildi ve bu da sosyal ve ekonomik reformlara yol açan on yıl süren bir devrimi başlattı. 1954'te ABD destekli bir askeri darbe devrimi sona erdirdi ve bir diktatörlük kurdu. 1960'tan 1996'ya kadar Guatemala, ABD destekli hükümet ile solcu isyancılar arasında kanlı bir iç savaş yaşadı; bu savaşta Guatemala ordusu tarafından Maya nüfusuna yönelik soykırım niteliğinde katliamlar gerçekleştirildi. Birleşmiş Milletler bir barış anlaşması müzakere etti ve bu da ekonomik büyüme ve ardışık demokratik seçimlerle sonuçlandı.

Guatemala'nın biyolojik açıdan önemli ve benzersiz ekosistemlerinin zenginliği, birçok endemik türü içerir ve Mezoamerika'nın biyolojik çeşitlilik açısından sıcak nokta olarak belirlenmesine katkıda bulunur. İhracat malları açısından zengin olmasına rağmen, nüfusun yaklaşık dörtte biri (4,6 milyon) gıda güvensizliğiyle karşı karşıyadır; Diğer önemli sorunlar arasında yoksulluk, suç, yolsuzluk, uyuşturucu kaçakçılığı ve iç istikrarsızlık yer almaktadır.

Tahmini nüfusu yaklaşık 17,6 milyon olan Guatemala, Orta Amerika'nın en kalabalık ülkesi, Kuzey Amerika'nın dördüncü en kalabalık ülkesi ve Amerika kıtasının 11. en kalabalık ülkesidir. Başkenti ve en büyük şehri olan Guatemala Şehri, Orta Amerika'nın en kalabalık şehridir.

Tarihçe

Yerli halklar öteden beri Mestizolar tarafından baskı altına alınarak sosyal, ekonomik ve siyasal faaliyetin dışında tutulmuştur. Kaynağını sömürgeci önyargılardan alan Mestizo topluluğu ile yerli halklar arasındaki bu gerilim yüzyıllar boyunca sürmüş ve 1954 yılında liberal demokrat Jacobo Árbenz demokratik hükûmetine karşı Komünizm'in yayılmasından korkan ABD destekli bir darbe gerçekleştirilerek askerî cunta yönetimi kurulmuştu. Jacob Árbenz ve halefi Juan José Arévalo, ülkede toprak reformunun gerçekleştirilmesi dışında, sivil haklar ve işçi haklarının geliştirilmesinden sorumluydu. Albay Carlos Castillo yönetiminde kurulan askerî cunta, reformları iptal ederek sol partileri yasakladı. Guatemala'daki iç savaş, karışıklıklarla geçen 20-30 yılın ardından bazı genç subayların yozlaşmış hükûmete karşı darbe düzenlemeye çalışmasıyla patlak verdi. Ayaklanma başarısızlıkla sonuçlanınca kırsal bölgelere çekilen subaylar bir gerilla gücü meydana getirerek hükûmete karşı bir örtük savaş başlattılar.

Gerilla hareketi önceleri Küba'daki devrimci güçlerle birlikte hareket ederek ülkedeki Ladino bölgelerine yoğunlaşmıştı. Ancak son yirmi yıl içerisinde özellikle yerli halkların vatandaşlık haklarının tanınmasına odaklanan siyasi ve toplumsal reform mücadeleleri ön plana çıktı.

1982 yılında Guatemala ordusu henüz yeni kurulmuş olan Guatemala Devrimci Ulusal Birliği'ne (URNG) yönelik çok sayıda insanın ölümüne neden olan bir toptan imha politikası uyguladı.

1980'lerin ilk yarısında barışın sağlanması yönünde adımlar atıldı. Bu adımlar arasında yeni bir anayasa hazırlanması ve sivil bir başkanın seçilmesi bulunmaktaydı. 1987 yılında hükûmet ve URNG arasındaki görüşmeler başlamış olmasına rağmen URNG gerilla mücadelesine devam etmekteydi. Taraflar Birleşmiş Milletler'in 1993'teki girişimleriyle barış görüşmeleri için tekrar bir araya geldi ve nihayet başarı sağlandı.

Toplumsal yapı

Nüfusun yarısından fazlası Ladinolar denen ve Avrupalı (İspanyol) karışımıdır. Geri kalan kesimi ise Guatemala Kızılderilileridir. Halkın çoğunluğu Hıristiyanlığın Katolik mezhebine bağlıdır ve İspanyolca konuşmaktadır.

Bölgeler

Guatemala 22 departmana (departamentos) ve 340 belediyeye (municipios) ayrılır. Bayrağın ortasında bulunan Qetzal kuşu ülkenin millî sembolüdür.

Guatemala'nın departmanları:

Kaynakça

^ "Ilustraciones de Cada una de las 11 Denominaciones. Anverso y Reverso". Banguat.gob.gt. 29 Aralık 1996. 14 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Eylül 2013.
^ Aguirre, Lily (1949). The land of eternal spring: Guatemala, my beautiful country. Patio Press. s. 253. 19 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Kasım 2014.
^ ^a ^b ^c ^d ^e "World Economic Outlook Database, October 2018". IMF.org. International Monetary Fund. 8 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mart 2019.
^ "GINI index (World Bank estimate)". data.worldbank.org. World Bank. 8 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mart 2019.
^ Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene (PDF). United Nations Development Programme. 15 Aralık 2020. ss. 343-346. ISBN 978-92-1-126442-5. 15 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 16 Aralık 2020.

Dış bağlantılar

[1] "Ilustraciones de Cada una de las 11 Denominaciones. Anverso y Reverso". Banguat.gob.gt. 29 Aralık 1996. 14 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Eylül 2013.

[2] Aguirre, Lily (1949). The land of eternal spring: Guatemala, my beautiful country. Patio Press. s. 253. 19 Mart 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Kasım 2014.

[IMF-3] "World Economic Outlook Database, October 2018". IMF.org. International Monetary Fund. 8 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mart 2019.

[4] "GINI index (World Bank estimate)". data.worldbank.org. World Bank. 8 Mart 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mart 2019.

[UNHDR-5] Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene (PDF). United Nations Development Programme. 15 Aralık 2020. ss. 343-346. ISBN 978-92-1-126442-5. 15 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 16 Aralık 2020.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]