Genetiği değiştirilmiş gıda
Genetiği değiştirilmiş gıdalar (GDG'lar), genetik mühendisliği yöntemleri vasıtasıyla biyolojik özelliklerinde değişiklik yapılan organizmalardan (genetiği değiştirilmiş organizma, GDO) üretilmiş gıdalardır. Genetik mühendisliği teknikleri, seçilim yoluyla yetiştirme ve mutasyon yoluyla yetiştirme gibi önceki yöntemlere kıyasla yeni özelliklerin kazandırılmasına ve özellikler üzerindeki kontrolün artırılmasına olanak tanımaktadır.[1]
Yöntemler
[değiştir | kaynağı değiştir]Bu organizmalar, istenen özellikleri elde etmek için çeşitli yöntemlerle üretilirler. Genetik mühendislik, bir organizmanın DNA'sına dışarıdan genetik materyal ekleyerek veya mevcut genetik yapıyı değiştirerek belirli özellikleri kazandırmayı içerir.
Transgenik organizma üretimi
[değiştir | kaynağı değiştir]Bir organizmaya başka bir türden gen eklenmesiyle yapılır.
Gen silme
[değiştir | kaynağı değiştir]Delesyon (ing. deletion) olarak da bilinir ve istenmeyen genlerin silinmesiyle yapılır.
Gen düzenlenmesi
[değiştir | kaynağı değiştir]DNA diziliminin hedefli olarak değiştirilmesi sağlanır. Bu, daha hassas ve kontrollü bir genetik değişiklik imkânı sunar. CRISPR tekniği bu yöntemde kullaınlır.
Olumsuz etkileri
[değiştir | kaynağı değiştir]GDG'lar genellikle daha dayanıklı, verimli ve sağlıklı olmayı amaçlar, ancak bu tür gıdaların sağlık üzerindeki etkileri ve çevresel sonuçları hâlâ tartışma konusu olmaktadır.[2]
Çevresel etkiler
GDG'ların doğal ekosistemler üzerinde olumsuz etkiler yaratma potansiyeli vardır. Genetiği değiştirilmiş bitkilerin serbest bırakılması, yerel türlerle melezleşmelerine neden olabilir ve bu da biyolojik çeşitliliğin azalmasına yol açabilir.
Ekonomik ve sosyal endişeler
GDG'ların yaygınlaşması, küçük çiftçilerin ekonomik olarak daha büyük tarım şirketleri karşısında dezavantajlı duruma düşmelerine yol açabilir. Ayrıca, biyoteknoloji şirketlerinin patentleri ve kontrolü, gıda tedarik zincirini birkaç büyük şirketin elinde toplayabilir.[3]
Olumlu etkileri
[değiştir | kaynağı değiştir]Dünyada genetiği değiştirilmiş ürünler bazı ülkelerde yasaklanmasına rağmen birçok ülkede kullanılmaktadır.[4] Örneğin ABD, GDG'ların en yaygın olarak üretildiği ülkelerden biridir. Özellikle mısır, soya ve pamuk gibi ürünler GDG yöntemleriyle üretilmektedir. Avrupa'da GDG'lar üzerinde sıkı düzenlemeler vardır. Avrupa, genetiği değiştirilmiş ürünlerin çoğunu yasaklamış ya da sınırlı şekilde izin vermektedir. Brezilya ve Arjantin, büyük GDG üreticilerindendir ve geniş çapta GDG'ler ekilmektedir. Birçok ülke, GDG'ların çevre ve sağlık üzerindeki etkilerini değerlendirmek için düzenleyici mekanizmalar geliştirmiştir. GDG içeren gıdaların etiketlenmesi gerekmektedir. Ayrıca GDG'ların, piyasaya sürülmeden önce sağlık ve çevre üzerinde herhangi bir olumsuz etkisi olup olmadığı test edilmelidir.[5]
Diğer yandan genetiği değiştirilmiş gıdaların avantajları da bulunur. GDG'lar, daha az su ve pestisit kullanarak daha yüksek verim elde edilmesini sağlarlar. GDO bitkiler hastalıklara ve zararlılara karşı daha dirençlidir, bu da daha az pestisit kullanımını sağlayacaktır. GDO'lar sayesinde daha az tarım ilacı kullanılır.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ GM Science Review First Report 16 Ekim 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Prepared by the UK GM Science Review panel (July 2003). Chairman Professor Sir David King, Chief Scientific Advisor to the UK Government, P 9
- ^ "GDO ile ilgili soru ve cevaplar" (PDF). tarimorman.gov.tr. 15 Aralık 2024 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Temmuz 2025.
- ^ "Dışişleri Bakanlığı Genetik Yapısı Değiştirilmiş Organizmalar". 18 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "GENETİK YAPISI DEĞİŞTİRİLMİŞ ORGANİZMALAR VE ÜRÜNLERİNE DAİR YÖNETMELİK". 9 Ağustos 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Tarım ve Orman Bakanlığı GDO'ya Yönelik Resmi Kontrol Çalışmaları". 3 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi.
