Gürbüzler, Selim
| Gürbüzler | |
|---|---|
 | |
 Kars'ın konumu | |
  Gürbüzler Gürbüzler'in Kars'taki konumu | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Kars |
| İlçe | Selim |
| Coğrafi bölge | Doğu Anadolu Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar[3] İhtiyar heyeti[3] |
| Rakım | 2080 m |
| Nüfus (2022) | |
| • Toplam | 374 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 0474 |
| İl plaka kodu | 36 |
| Posta kodu | 36900 |
Gürbüzler, Kars ilinin Selim ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Yerleşimin eski adı "Verişan"'dır.[4] 10. yüzyıldan itibaren Taht Düzü denen ovalık alanda “Hızar Boğazı” ve “Paldun Gediği”nin giriş veya çıkış noktasında stratejik öneme sahip olmasıyla bu düzün merkezi konumundaki yere kale inşa edilmiştir. 11. yüzyıl başlarından Selçuklular'a tabi Türk beylerinin akınlarının görüldüğü bölge, Selçuklu akınlarından itibaren de bu önemini muhafaza etmiştir. 1048 yılında gerçekleşen Pasinler Muharebesinden başlayarak Selçuklu akınlarına uğrayan yerleşim içine alan bölge, nihayetinde 1071 yılında Malazgirt Muharebesi'nden sonraki süreçte Saltuklu hâkimiyetine girmiştir. Saltuklular'ın 1202 yılında yıkılmasından sonra Anadolu Selçuklu Devleti hakimiyetine giren bölge, 1230 yılından itibaren kısa süreli Harezmşahlar'ın egemenliği ve 1243 yılından da İlhanlılar hakimiyeti sonrasında uzun yıllar Karakoyunlular ve Akkoyunlular arasında hakimiyet mücadelesine sahne olmuştur. Karakoyunlular ve sonrasında Akkoyunlu hakimiyeti sonrasında, kısa bir süre yerel beylerin hakimiyet sahasındaki bölge 1535-1539 yılları arasında Osmanlı hakimiyetine girmiştir.
Yerleşim Osmanlı kayıtlarında Verişan adıyla Pasin sancağının Zivin nahiyesine bağlı köy olarak görülmektedir. Osmanlı hakimiyetinin ilk yıllarında, uzun yıllar süren savaşların içinde kalması nedeniyle yerleşimin harap olduğu değerlendirilmektedir. 22 Nisan 1560 yılına ait kayıtta nahiye merkezi olarak görülen yerleşime bağlı köylere, Veli adlı bir ilbeyinin aşiretinin yaşamı canlandırmak için yerleştirildiği görülmektedir. Ekonomik hayatı ve tarımı canlandırmak amacıyla Mart 1565 tarihinde, Verişan nahiyesinin dokuz köyü tımara verilmiştir.[5] 1578 yılına ait kayıtta da Kars sancağına bağlı nahiye konumundadır. Bu tarihte, Kars Kalesinin savaşlardan dolayı harap olması nedeniyle sancakbeylerinin buradaki kalede kaldığı görülmektedir.[6] 16. yüzyıl sonlarına ait 175 Numaralı Tapu Tahrir Defterine göre yerleşimde tamamı Hristiyan 322 hane bulunmakta olup tahmini 1.610 nüfus bulunmaktadır.[7]
Evliya Çelebi 1646/1647 yılında Revan'dan Erzurum'a dönüş yolunda buraya uğramış olup seyahatnamesinde yerleşimi 300 haneli Ermeniler'in yaşadığı ulaşım yolu üzerinde bir köy olarak tanımlamıştır.[8] 19. yüzyıl başlarından itibaren yaşanan savaşlarda kısa süreli Rus işgallerine maruz kalmış, bu durum yerleşimin olduğu bölgede yıkıma sebep olmuştur. 93 Harbi sırasında Rus ordusu 1877 yılı Kasım ayında Kars ve civarını ele geçirmiş, 3 Mart 1878'de imzalanan Ayastefanos Antlaşması ile de Kars civarı ile birlikte yerleşimde yaklaşık 40 yıl sürecek Rus egemenliğine girmiştir. Rus egemenliği sırasında bölgeye Kafkaslardan ve Osmanlı topraklarından tarım ve hayvancılık yapması amacıyla Rumlar yerleştirilmiştir. Yerleşimin o tarihlerde boş olduğundan dolayı Rus egemenliği döneminde Rum nüfusun yerleştirildiği köyler arasında gösterilmektedir.[9] 1917 yılında yaşanan Ekim Devrimi nedeniyle Rus güçleri Kars ve çevresinden çekilmeye başlamış ve 1918 yılında imzalanan Brest-Litovsk Antlaşması ile de Osmanlı idaresine bırakılmıştır. Rus çekilmesi sırasında yaşanan boşlukta Ermeni çeteleri köyünde olduğu bölgede etkinlik kazansa da Osmanlı güçleri bölgede denetimi sağlayabilmiştir. Ancak 30 Ekim 1918 tarihinde imzalanan Mondros Mütarekesi ile Osmanlı güçleri bölgeden çekilmek zorunda kalmıştır. Ermeni güçleri 19 Haziran 1920'de yerleşimi ele geçirmiştir. Ancak Eylül ayında Türk ordusunun ileri harekâtı sonucu geri alınmış, Gümrü Antlaşması ile de bu durum tescillenmiştir.[10] Ruslar çekilirken Rumlar'ın terk ettiği köye 1921 yılında Terekemeler yerleştirilmiştir.
Türkiye Cumhuriyetinin kurulmasından sonra da Verişan[11] adıyla Sarıkamış ilçesine bağlıyken 1957 yılında ilçe olan Selim'e bağlanmıştır.[12] Yerleşimin Verişan olan adı da 1959 yılında, "yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı" gerekçesiyle 7267 sayılı kanunla Gürbüzler olarak değiştirilmiş ve 1960 yılı nüfus sayımından itibaren yeni adıyla kayıtlarda yer almaya başlamıştır.[13]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Köy, Kars il merkezine 50 km, Selim ilçe merkezine 20 km uzaklıktadır.[12]
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]| Yıllara göre köy nüfus verileri | |
|---|---|
| 2022 | 374[2] |
| 2021 | 397[2] |
| 2020 | 395[2] |
| 2019 | 395[2] |
| 2018 | 391[2] |
| 2017 | 390[2] |
| 2016 | 393[2] |
| 2015 | 415[2] |
| 2014 | 457[2] |
| 2013 | 494[2] |
| 2012 | 500[2] |
| 2011 | 509[2] |
| 2010 | 506[2] |
| 2009 | 505[2] |
| 2008 | 510[2] |
| 2007 | 503[2] |
| 2000 | 523[14] |
| 1990 | 806[15] |
| 1985 | 983[16] |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Gurbuzler, Turkey Page" (İngilizce). Fallingrain.com. 3 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2020.
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q "Kars Selim Gürbüzler Köy Nüfusu". Nufusune.com. 21 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2020.
- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024.
Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ "Köylerimiz: 1 Mart 1968 durumu". acikerisim.tbmm.gov.tr. 1968. s. 778. 23 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi10 Ocak 2025.
- ^ Solmaz, Gürsoy; Altuğ, Kerra (2018). "Taht-Düzü Neresidir? Bu Coğrafyadaki Tarihî İzler". Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 61. DergiPark. ss. 59-78. 25 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi10 Ocak 2025.
- ^ Aydın, Meltem (2021). "Kars Kalesi'nin Yeniden İnşası Ve Kars Beylerbeyliği'nin Kurulması (1578-1580)" (PDF). International Social Sciences Studies Journal. 7 (89). Social Sciences Studies Journal. ss. 4680-4695. 6 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)10 Ocak 2025.
- ^ Baykız, Güler (2020). "175 Numaralı Mufassal Tahrir Defterine Göre Kars, Ardahan-ı Küçük, Hoçvan, Zaruşad, Kağızman Ve Geçivan Sancaklarının İdari, İktisadi Ve Sosyal Yapısı" (PDF). T.C. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı-Yüksek Lisans Tezi. acikbilim.yok.gov.tr. s. 39. 10 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)10 Ocak 2025.
- ^ Çelebi, Evliya. "Evliya Çelebi Günümüz Türkçesi İle Seyahatname Cilt 1.1". s. 39510 Ocak 2025.
- ^ Kıyanç, Sinan (2023). "Kars'ta Rum Nüfusu (1878-1920)". Journal of Universal History Studies (JUHIS). 6 (2). DergiPark. ss. 191-212. 10 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi10 Ocak 2025.
- ^ Kormaz, Erdal (2022). "Arşiv Belgeleri Çerçevesinde Türk İstiklâl Harbi Doğu Cephesi Muharebeleri'nde Horasan Tayyare Müfrezesi". Dünya İnsan Bilimleri Dergisi, 2. www.researchgate.net. ss. 73-9510 Ocak 2025.
- ^ Başbakanlık İstatistik Genel Direktörlüğü (1937). "1935 Genel Nüfus Sayımı: Köyler Nüfusu" (PDF). mku.edu.tr. 16 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.
- ^ a b "Yeniden (78) kaza kurulması ve İzmir vilâyetine bağlı Kuşadası kazasının Aydın vilâyetine bağlanması hakkında Kanun" (PDF). YerelNet.org.tr. 10 Ocak 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ocak 2025. Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>etiketi: "YER" adı farklı içerikte birden fazla tanımlanmış (Bkz: Kaynak gösterme) - ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1963). "1960 Genel Nüfus Sayımı: İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 18 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.
- ^ "İl, ilçe ve bucaklara göre köy nüfusları - 2000". TÜİK. 8 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Nisan 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1991). "1990 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1986). "1985 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir] | Türkiye'deki bir köy ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz. |