Güney Keçuvaca
| Güney Keçuvaca | |
|---|---|
| Qhichwa | |
 Keçuva dilinin konuşulduğu yerler | |
| Bölge | Peru, Bolivya, Arjantin |
| Dil ailesi | Keçuva dilleri
|
| Resmî durumu | |
| Resmî dil |  Peru Bolivya |
| Dil kodları | |
| ISO 639-1 | – |
| ISO 639-2 | que |
| ISO 639-3 | qus |
Güney Keçuva ve ya Güney Keçuva dili, Güney Amerika'da Peru, Bolivya ve kuzeybatı Arjantin'de konuşulan bir Keçuva dili lehçesidir. Güney Keçuva, Keçuva dilleri arasında en yaygın olanıdır ve Peru'daki en yaygın yerli dildir. Güney Keçuva lehçesi, toplamda yaklaşık 7 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır. Standart bir Keçuva dili olarak kullanılan Güney Keçuvaca, özellikle eğitim ve yayıncılık gibi alanlarda geniş bir kabul görmüştür.[1]
Lehçeler
[değiştir | kaynağı değiştir]Güney Keçuvaca, kendi içinde çeşitli lehçelere ayrılır. Peru Keçuvacası ve Bolivya Keçuvacası bu lehçelerin en yaygın olanlarıdır. Bolivya'daki lehçeler, Peru'daki lehçelerden hafif farklılıklar gösterse de, Güney Keçuvaca konuşanlar genellikle birbirlerini rahatlıkla anlayabilir.[2]
Yazı Sistemi
[değiştir | kaynağı değiştir]Güney Keçuva, Latin alfabesi ile yazılmaktadır. Peru ve Bolivya'da Güney Keçuvaca için resmi alfabe geliştirilmiştir. Bu alfabeler, İspanyolca alfabesinden türetilmiştir ve bölgedeki eğitim sistemlerinde öğretilmektedir. Latin alfabesi, Güney Keçuvacanın standartlaştırılması ve yazılı kaynaklarının çoğalması açısından önemli bir rol oynamıştır.[3]
Fonoloji
[değiştir | kaynağı değiştir]Güney Keçuva dilinin ses sistemi, diğer Keçuva lehçeleriyle büyük oranda benzerdir, ancak bazı bölgesel farklar bulunur. Güney Keçuva dili, üç farklı ünlü sesini (i, a, u) kullanır ve bu ünlüler, kelimelerin vurgu ve anlamında önemli rol oynar. Ayrıca, vurgunun sözcüğün son hecesinde yoğunlaştığı bir vurgu sistemine sahiptir.[4]
Dil Politikası ve Koruma Çabaları
[değiştir | kaynağı değiştir]Güney Keçuva, Peru ve Bolivya'da resmi olarak tanınmış ve yerli diller arasında önemli bir yere sahiptir. Bu ülkelerde Güney Keçuvacanın korunması ve geliştirilmesi için çeşitli eğitim ve kültürel programlar yürütülmektedir. Eğitimde Güney Keçuva kullanımı ve iki dilli programların yaygınlaştırılması, dilin genç nesiller tarafından benimsenmesine katkı sağlamaktadır.[5]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Quechua Southern". Ethnologue. 23 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ekim 2024.
- ^ Gary Parker (1969). Quechua Language Guide. ISBN 978-1-55671-707-1
|isbn=değerini kontrol edin: checksum (yardım). Bilinmeyen parametre|yayınevi=görmezden gelindi (yardım) - ^ "Southern Quechua Writing System". Peru Hükümeti. 30 Kasım 2001 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ekim 2024.
- ^ Rodrigo Zariquiey (2015). Phonological Structure of Southern Quechua. ISBN 978-1-107-10223-1. Bilinmeyen parametre
|yayınevi=görmezden gelindi (yardım) - ^ "Peru's Language Policy for Quechua". UNESCO. 24 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Ekim 2024.