Gösterişli tüketim
| Madde serileri |
Gösterişli tüketim, pratik olmaktan ziyade daha yüksek kalitede, fiyatta ya da daha fazla miktarda mal ve hizmet satın alma ve kullanma şeklindeki tüketici davranışını tanımlar ve açıklar.[1] 1899 yılında, sosyolog Thorstein Veblen, gösterişli tüketim terimini, lüks malların (mal ve hizmetlerin) satın alınmasının ve tüketilmesinin özellikle ekonomik gücün (yani gelirin ve birikmiş servetin) kamusal bir gösterimi olarak gerçekleştirilmesini açıklamak için ortaya atmıştır. Gösterişçi tüketici için, isteğe bağlı gelirin kamuya açık şekilde sergilenmesi, belli bir toplumsal statüye ulaşmanın ya da o statüyü korumanın ekonomik bir aracıdır.[2][3]
Veblen'in gösterişli tüketim sosyolojisini geliştirmesi, aynı zamanda başka ekonomik davranış biçimlerini de tanımlayıp açıklamıştır. Bunlar arasında, kıskandırıcı tüketim (invidious consumption) yer alır; bu, başkalarının kıskanmasını sağlamak amacıyla yapılan gösterişli mal tüketimidir. Bir diğeri ise, gösterişçi merhamet (conspicuous compassion) olarak adlandırılır; bu, bağış yapan kişinin itibarını ve toplumsal prestijini artırmak amacıyla hayırseverliğin dikkat çekici biçimde sergilenmesidir.[4] Dolayısıyla, tüketimcilik gibi sosyo-ekonomik pratikler, kökenini gösteriş tüketiminden alır.[5]
Tarihçe ve gelişim
[değiştir | kaynağı değiştir]Thorstein Veblen, Aylak Sınıfın Teorisi: Kurumların Evrimine Dair Ekonomik Bir İnceleme] (1899) adlı eserinde, İkinci Sanayi Devrimi (1860–1914) sırasında ortaya çıkan ve sermaye birikimi yoluyla zenginleşen yeni bir toplumsal sınıf olan yeni zenginlerin davranışsal özelliklerini tanımlamış, açıklamış ve analiz etmiştir.[6] 19. yüzyılın toplumsal ve tarihsel bağlamında, "gösterişli tüketim" terimi, özellikle üst sınıfa mensup erkekler, kadınlar ve ailelerle ilişkilendirilmiştir. Bu kişiler, büyük servetlerini, sahip oldukları (ya da sahip oldukları varsayılan) toplumsal güç ve itibarı kamuya açık bir şekilde sergilemenin aracı olarak kullanmışlardır. Bir bireyin itibarının gücü, sahip olduğu ve sergilediği paranın miktarıyla doğrudan ilişkilidir. Başka bir deyişle, "iyi bir isim kazanmanın ve onu korumanın temeli, boş zaman ve gösterişli tüketimdir."[7]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Phillips, Ronnie J. 2014 April 22. "Conspicuous consumption 3 Mayıs 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.." Encyclopedia Britannica.
- ^ Veblen, Thorstein (1899). The Theory of the Leisure Class. Project Gutenberg.
- ^ The New Fontana Dictionary of Modern Thought, Third Edition, Alan Bullock, Stephen Trombley, Eds., 1993, p. 162.
- ^ West, Patrick (2004). Conspicuous Compassion: Why Sometimes It Really Is Cruel To Be Kind. London: Civitas, Institute for the Study of Civil Society. ISBN 978-1-903386-34-7.
- ^ Kenton, Will. "Conspicuous Consumption". Investopedia (İngilizce). 28 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2021-05-10.
- ^ Veblen, Thorstein. (1899) The Theory of the Leisure Class|Theory of the Leisure Class: An Economic Study in the Evolution of Institutions. New York: Macmillan. (0-486-28062-4, 1994 Dover pbk ed.; 0-14-018795-2, 1994 Penguin Classics ed.).
- ^ Veblen, Thorstein (1912), The Theory of the Leisure Class. New York: Macmillan Company. p. 4.