Gérard Tongas

Gérard Tongas, 20. yüzyılın önemli Fransız yazarlarından, akademisyenlerinden ve araştırmacılarından biridir. Özellikle Mustafa Kemal Atatürk ve Kemalist Türkiye üzerine yaptığı saha çalışmaları, gözlemler ve yayımladığı eserlerle tanınır. Aynı zamanda Kuzey Vietnam’da geçirdiği dönemle ilgili yazdığı anılarla Soğuk Savaş dönemi bağlamında da dikkat çekmiştir.

Tongas hakkında biyografik ayrıntılar sınırlı olmakla birlikte, Lyon’da bulunan Faculté des Lettres de Lyon’da eğitim gördüğü ve bu süreçte Türk öğrencilerle yakın ilişkiler kurduğu bilinmektedir. Bu dostluklar, onun Türkiye’ye olan ilgisini artırmış ve bu sayede ülkeyi daha yakından tanıma fırsatı bulmuştur. Türkiye gezilerinde, halkla iç içe yaşamış, ülkenin farklı bölgelerinde bulunmuş ve dönemin önemli siyasi ve entelektüel figürleriyle görüşmüştür. Bu deneyimler, onun Kemalizm’i derinlemesine anlamasını sağlamış ve eserlerine yansımıştır.

1939 yılında Londra’da Luzac & Co. tarafından İngilizce yayımlanan "Atatürk and the True Nature of Modern Turkey" (Atatürk ve Modern Türkiye’nin Gerçek Doğası) adlı eseri, Tongas’ın en önemli yapıtı olarak kabul edilir. Kitap, yaklaşık 79 sayfa uzunluğunda olup Francis Fleetwood Rynd tarafından İngilizceye çevrilmiştir. Bu çalışma, Atatürk’ün hayatını, düşüncelerini ve gerçekleştirdiği inkılapları ayrıntılı biçimde ele alır. Kemalist ilkeler olan milliyetçilik, cumhuriyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılık üzerine derin analizler sunar. Ayrıca Ankara’nın Türkiye’nin modernleşmesindeki sembolik rolü, planlı sanayileşme ve doğal kaynakların kullanımı gibi konulara da yer verir. Kitabın önsözünde, Atatürk’ün "Bu Fransız, bizi bizden daha iyi tanıyan tek Batılıdır." şeklinde Tongas hakkında söylediği ifade edilir ve bu, yazarın ülkeyi ne derece derinlemesine incelediğine dair bir kanıt olarak kabul edilir.

Tongas’ın bu eseri, Batılı okuyucular için Türkiye’nin modernleşme sürecini anlamada önemli bir kaynak olmuştur. Çalışma, Türkiye’nin 19. yüzyıl sonları ve 20. yüzyıl başlarındaki sosyal, politik ve ekonomik dönüşümlerini aydınlatmakta ve Atatürk’ün liderliğindeki reformları uluslararası bir perspektifle sunmaktadır. Eser, çeşitli baskı başlıkları ve farklı çevirilerle günümüze kadar ulaşmış, bazı yayınlarında Atatürk and the Two Faces of Modern Turkey gibi başlıklar kullanılmıştır. 2020 yılında Boğaziçi Yayınları tarafından genç okuyuculara yönelik olarak "Atatürk ve Modern Türkiye’nin Mahiyeti" başlığıyla yeniden basılmıştır.

1960’larda yayımlanan diğer önemli eseri ise "J’ai vécu dans l’enfer communiste au Nord Viêt‑Nam" (Kuzey Vietnam’da Komünist Cehenneminde Yaşadım) adlı anı kitabıdır. Bu kitapta Tongas, 1950’li yılların başında Hanoi’de bulunan Fransız Lycée Honoré de Balzac okulunun müdürü olarak görev yaptığı dönemlerde yaşadıklarını detaylı biçimde anlatır. Kitap, yaklaşık 463 sayfadan oluşmakta olup, Kuzey Vietnam’daki komünist rejimin uygulamalarını ve bölgedeki sosyal yapıyı ilk elden gözlemlemiştir. Bu eser, Soğuk Savaş dönemi bağlamında Batılı kamuoyuna Kuzey Vietnam’ın durumu hakkında bilgi veren önemli bir belge olarak kabul edilmektedir. Bazı akademik çevrelerce eser, dönemin anti-komünist söylemi çerçevesinde eleştirilmiş olsa da, Soğuk Savaş literatüründe referans gösterilmektedir.

Tongas’ın eserleri, hem Türkiye hem de Vietnam gibi farklı coğrafyalardaki sosyal ve politik dönüşümleri analiz eden nadir ve değerli kaynaklar arasında yer almaktadır. Atatürk ve Türkiye üzerine olan çalışması, özellikle Batılıların Türkiye’yi anlaması ve Atatürk’ün liderliğinin kapsamlı şekilde tanımlanmasında önemli bir rol oynamıştır. Vietnam üzerine yazdıkları ise, Soğuk Savaş dönemindeki ideolojik çatışmaların yerel boyutlarını açığa çıkarmıştır.

Özetle, Gérard Tongas 20. yüzyılın önemli entelektüellerinden biri olarak, farklı kültür ve coğrafyaları birleştiren çalışmalarıyla hatırlanmaktadır. Türkiye’nin modernleşme sürecine ve Atatürk inkılaplarına dair kaleme aldığı özgün eserleri, akademik ve tarihsel anlamda önem taşımaktadır. Aynı şekilde, Kuzey Vietnam’daki gözlemlerini içeren eserleri de Soğuk Savaş dönemi çalışmalarına önemli katkılar sunmuştur.

Eserleri

• Atatürk and the True Nature of Modern Turkey (1939), Luzac & Co., Londra
• Atatürk and the Two Faces of Modern Turkey (Farklı baskı başlığı)
• Atatürk ve Modern Türkiye’nin Mahiyeti (Çeviri: Ahmet Benhur Işık, Boğaziçi Yayınları, 2020)
• J’ai vécu dans l’enfer communiste au Nord Viêt‑Nam (1960), Nouvelles Éditions Debresse, Paris

Dipnotlar

• Gérard Tongas, Atatürk and the True Nature of Modern Turkey, Luzac & Co., 1939, İngilizce çeviri: Francis Fleetwood Rynd, 79 sayfa.
• Atatürk’ün Tongas hakkında söylediği söz: “Bu Fransız, bizi bizden daha iyi tanıyan tek Batılıdır.” (academia.edu, link).
• J’ai vécu dans l’enfer communiste au Nord Viêt‑Nam, Gérard Tongas, Nouvelles Éditions Debresse, 1960, 463 sayfa.
• Boğaziçi Yayınları, Atatürk ve Modern Türkiye’nin Mahiyeti, 2020.
• Francis Fleetwood Rynd çevirisi ve kitabın İngilizce baskısı, British Library katalogları ve archive.org .