François Laruelle
| François Laruelle | |
|---|---|
 | |
| Doğumu | 22 Ağustos 1937 Chavelot, Fransa |
| Ölümü | 28 Ekim 2024 (87 yaşında) Paris, Fransa |
| Alma mater | [[École normale supérieure ]] |
| Çağı | Modern felsefe |
| Okulu | Kıta felsefesi |
| Kurumları | Paris X – Nanterre Üniversitesi, Collège international de philosophie |
François Laruelle (İngilizce telaffuz: /lɑːrˈwɛl/; Fransızca telaffuz: [fʁɑ̃swa laʁɥɛl]; 22 Ağustos 1937 – 28 Ekim 2024), Fransız filozof. Collège international de philosophie ile Université Paris-Nanterre'de görev yaptı. 1970'li yılların başından itibaren eserler yayımlamaya başlayan Laruelle'in yirmiye yakın kitaplık çalışması bulunmaktadır. École normale supérieure mezunu olan Laruelle, "felsefenin bilimi" olarak tanımladığı felsefe-dışı (İng. non-philosophy) kavramını geliştirmesiyle tanınır. Ölümüne dek, felsefe-dışı düşüncenin gelişimini desteklemeyi amaçlayan Uluslararası Felsefe-Dışı Örgütünü (Fr. Organisation Non-Philosophique Internationale) yönetmiştir.[1]
Çalışmaları
[değiştir | kaynağı değiştir]Laruelle, çalışmalarını beş döneme ayırmıştır: Felsefe I (1971–1981), Felsefe II (1981–1995), Felsefe III (1995–2002), Felsefe IV (2002–2008) ve Felsefe V (2008–2024).
Felsefe I dönemine ait eserlerde Laruelle, Nietzsche, Heidegger, Deleuze ve Derrida’nın kavramlarını altüst etmeye yönelik bir çaba içerisindedir. Bu erken dönemde bile Laruelle'in felsefeye aşkınsal bir bakış açısı geliştirme yönündeki ilgisi göze çarpar.
Felsefe II ile birlikte, felsefenin kendisine yönelik aşkınsal bir yaklaşım geliştirme çabası belirginleşir. Ancak Laruelle, Felsefe III dönemine gelindiğinde, felsefe-dışı çalışmasına fiilen başladığını ifade eder.
Felsefe-dışı
[değiştir | kaynağı değiştir]Laruelle, antik felsefeden analitik felsefeye ve yapıbozuma kadar tüm felsefe biçimlerinin, öncül bir karar (Fr. décision) yapısı etrafında şekillendiğini, ancak tüm bu felsefe biçimlerinin bu karara yapısal olarak kör kaldığını öne sürmüştür.
Laruelle’in burada sözünü ettiği “karar”, dünyanın felsefi olarak kavranabilmesi için öncelikle ikiye ayrılmasıdır. Laruelle'e göre, felsefenin bu karar yapısı yalnızca felsefe-dışı bir yaklaşımla kavranabilir. Bu anlamda felsefe-dışılık, felsefenin bir bilimi olarak konumlanır.
Laruelleci etik anlayışı ise “radikal biçimde insan-merkezcilikten arındırılmış, evrenselleştirilmiş ve kendi kendine etkili bir dizi genel koşula yönelmiş” bir yapıya sahiptir.[2]
Etkisi
[değiştir | kaynağı değiştir]2003 yılında İskoç filozof Ray Brassier, Laruelle'i “bugün Avrupa’da çalışan en önemli bilinmeyen filozof” olarak tanımlamıştır.[3] Gilles Deleuze ve Félix Guattari ise onu “çağdaş felsefenin en ilginç girişimlerinden birini sürdüren” bir düşünür olarak nitelendirmiştir.[4] Laruelle'in felsefesine dair İngilizce ilk değerlendirme, 2003 yılında Radical Philosophy dergisinde yayımlanan Ray Brassier'in yazısıyla başlamış; bu yazıyı John Ó Maoilearca (Mullarkey), Anthony Paul Smith, Rocco Gangle, Katerina Kolozova ve Alexander R. Galloway gibi isimlerin kaleme aldığı çok sayıda tanıtım ve değerlendirme yazısı takip etmiştir. Ayrıca Brassier, Nihil Unbound adlı kitabında Laruelle felsefesine yeniden dönmüştür.[5]
Günümüzde Laruelle'in uluslararası alandaki etkisi artmakta olup, her yıl onlarca eseri İngilizceye çevrilmekte ve Polity Books, Edinburgh University Press, Continuum, Palgrave Macmillan, Columbia University Press gibi yayınevleri tarafından basılmaktadır.
Ölümü
[değiştir | kaynağı değiştir]Laruelle, 28 Ekim 2024 tarihinde 87 yaşında hayatını kaybetmiştir.[6]
Bibliyografya
[değiştir | kaynağı değiştir]Kitaplar
[değiştir | kaynağı değiştir]Felsefe I
[değiştir | kaynağı değiştir]Phénomène et différence. Éssai sur l'ontologie de Ravaisson (Türkçe: Fenomen ve Fark: Ravaisson’un Ontolojisi Üzerine Bir Deneme), Klinskieck, Paris, 1971.
Phenomenon and Difference: Essay on the Ontology of Ravaisson. Çev. Lindsay Lerman,, 2023
Machines textuelles. Déconstruction et libido d'écriture (Türkçe: Metinsel Makineler: Yapıbozum ve Yazı Libidosu), Seuil, Paris, 1976.
Nietzsche contra Heidegger. Thèses pour une politique nietzschéenne (Türkçe: Nietzsche Heidegger’e Karşı: Nietzscheci Bir Politika İçin Tezler), Payot, Paris, 1977.
Le Déclin de l'écriture, suivi d'entretiens avec J.-L. Nancy, S. Kofman, J. Derrida et P. Lacoue-Labarthe (Türkçe: Yazının Gerileyişi: Jean-Luc Nancy, Sarah Kofman, Jacques Derrida ve Philippe Lacoue-Labarthe ile Söyleşilerle Birlikte), Aubier-Flammarion, Paris, 1977.
Au-delà du principe de pouvoir (Türkçe: İktidar İlkesinin Ötesinde), Payot, Paris, 1978.
Felsefe II
[değiştir | kaynağı değiştir]Le principe de minorité (Türkçe: Azınlık İlkesi), Aubier Montaigne, Paris, 1981.
Une biographie de l'homme ordinaire. Des Autorités et des Minorités (Türkçe: Sıradan İnsanın Biyografisi: Otoriteler ve Azınlıklar Üzerine), PUF, Paris, 1985.
A Biography of the Ordinary Man: Of Authorities and Minorities, çev. Jessie Hock ve Alex Dubilet, Polity Press, Medford, 2018.
Les Philosophies de la différence. Introduction critique (Türkçe: Fark Felsefeleri: Eleştirel Bir Giriş), PUF, Paris, 1986.
Philosophies of Difference: A Critical Introduction to Non-Philosophy, çev. Rocco Gangle, Continuum, New York, 2010.
Philosophie et non-philosophie, Mardaga, Liège/Brüksel, 1989.
Philosophy and Non-Philosophy, çev. Taylor Adkins, Univocal, Minneapolis, 2013.
En tant qu'un. La non-philosophie expliquée aux philosophes (Türkçe: Bir Olarak: Felsefecilere Açıklanan Felsefe-Dışı), Aubier, Paris, 1991.
Théorie des identités. Fractalité généralisée et philosophie artificielle (Türkçe: Kimlikler Kuramı: Genelleştirilmiş Fraktalite ve Yapay Felsefe), PUF, Paris, 1992.
Theory of Identities: Generalized Fractality and Artificial Philosophy, çev. Alyosha Edlebi, Columbia University Press, New York, 2016.
Felsefe III
[değiştir | kaynağı değiştir]Théorie des Étrangers. Science des hommes, démocratie, non-psychanalyse (Türkçe: Yabancıların Kuramı: İnsan Bilimi, Demokrasi, Psikanaliz-Dışı), Kimé, Paris, 1995.
Principes de la non-philosophie, PUF, Paris, 1996.
Principles of Non-Philosophy, çev. Nicola Rubczak ve Anthony Paul Smith, Bloomsbury, New York, 2013.
Dictionnaire de la non-philosophie, François Laruelle ve Katkıda Bulunanlar, Kimé, Paris, 1998.
Dictionary of Non-Philosophy, çev. Taylor Adkins, Univocal, Minneapolis, 2013.
Éthique de l'Étranger. Du crime contre l'humanité (Türkçe: Yabancının Etiği: İnsanlığa Karşı Suç Kavramı Üzerine), Kimé, Paris, 2000.
Introduction au non-marxisme, PUF, Paris, 2000.
Introduction to Non-Marxism, çev. Anthony Paul Smith, Univocal Publishing, 2015.
Felsefe IV
[değiştir | kaynağı değiştir]Le Christ futur, une leçon d'hérésie, Exils, Paris, 2002.
Future Christ: A Lesson in Heresy, çev. Anthony Paul Smith, Continuum, New York, 2010.
L'ultime honneur des intellectuels, Textuel, Paris, 2003.
Intellectuals and Power, çev. Anthony Paul Smith, Continuum, Malden, MA, 2014.
La Lutte et l'Utopie à la fin des temps philosophiques, Kimé, Paris, 2004.
Struggle and Utopia at the End Times of Philosophy, çev. Drew S. Burk ve Anthony Paul Smith, Univocal, 2012.
Mystique non-philosophique à l'usage des contemporains (Türkçe: Çağdaşlar İçin Felsefe-Dışı Mistisizm), L'Harmattan, Paris, 2007.
Felsefe V
[değiştir | kaynağı değiştir]Introduction aux sciences génériques (Türkçe: Türetilmiş Bilimlere Giriş), Pétra, Paris, 2008.
Philosophie non-standard: générique, quantique, philo-fiction (Türkçe: Standart-Dışı Felsefe: Türetilmiş, Kuantum, Filo-Fiksiyon), Kimé, Paris, 2010.
Anti-Badiou: sur l'introduction du maoïsme dans la philosophie, Kimé, Paris, 2011.
Anti-Badiou: The Introduction of Maoism in Philosophy, çev. Robin Mackay, Bloomsbury, New York, 2013.
Théorie générale des victimes, Mille et une nuits, Paris, 2012.
General Theory of Victims, çev. Jessie Hock ve Alex Dubilet, Polity, Malden, MA, 2015.
Christo-fiction: Les ruines d'Athènes et de Jérusalem, Fayard, Paris, 2014.
Christo-Fiction: The Ruins of Athens and Jerusalem, çev. Robin Mackay, Columbia University Press, New York, 2015.
En dernière humanité: la nouvelle science écologique, Cerf, Paris, 2015.
The Last Humanity: The New Ecological Science, çev. Anthony Paul Smith, Bloomsbury, New York, 2020.
Tetralogos. Un opéra de philosophies (Türkçe: Tetralogos: Bir Felsefe Operası), Editions du Cerf, Paris, 2019.
Théologie clandestine pour les sans-religion: une confession de foi du non-philosophe (Türkçe: Dinsizler İçin Gizli Teoloji: Felsefe-Dışının Bir İnanç İtirafı), Kimé, Paris, 2019.
Clandestine Theology: A Non-Philosopher's Confession of Faith, çev. Andrew Sackin-Poll, Bloomsbury, Cambridge, 2020.
Le nouvel esprit technologique (Türkçe: Yeni Teknolojik Ruh), Les Belles Lettres, Paris, 2020.
İngilizceye çevrilmiş çeşitli makaleleri
[değiştir | kaynağı değiştir]- François Laruelle, Pli'de 'A Summary of Non-Philosophy': The Warwick Journal of Philosophy. Cilt 8. Philosophies of Nature, 1999.
- François Laruelle, Pli'de 'Identity and Event': The Warwick Journal of Philosophy. Cilt 9. Parallel Processes, 2000.
- François Laruelle, Pli'de 'The Decline of Materialism in the Name of Matter' : The Warwick Journal of Philosophy. Cilt 12. What Is Materialism? 2001.
- François Laruelle, 'The Truth According to Hermes: Theorems on the Secret and Communication' in Parrhesia 9 (2010): 18–22.
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Universalis, Encyclopædia (29 Ocak 2025). "Biographie de FRANÇOIS LARUELLE (1937-2024)". Encyclopædia Universalis (Fransızca). 30 Kasım 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Nisan 2025.
- ^ Erkan, Ekin (25 Temmuz 2019). "François Laruelle - A Biography of Ordinary Man: On Authorities and Minorities". doi.org. Erişim tarihi: 13 Nisan 2025.
- ^ Brassier 2003, b. 24.
- ^ Gilles Deleuze ve Félix Guattari, What is Philosophy?, Çev. Hugh Tomlinson ve Graham Burchell (New York: Columbia University Press, 1994)
- ^ Ray Brassier, Nihil Unbound. Palgrave Macmillan, 2010.
- ^ "François Laruelle". Hommages (Fransızca). 8 Kasım 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Nisan 2025.
İleri Okuma
[değiştir | kaynağı değiştir]- Brassier, Ray, 'Axiomatic Heresy: The Non-Philosophy of Francois Laruelle', Radical Philosophy 121, Eylül/Ekim 2003.
- Brassier, Ray, Nihil Unbound. Enlightenment and Extinction. Edinburgh University Press, 2007.
- Erkan, Ekin, 'François Laruelle, A Biography of Ordinary Man: On Authorities and Minorities', Cincinnati Romance Review 46, Spring 2019.
- Galloway, Alexander, Laruelle: Against the Digital. University of Minnesota Press, 2014.
- Gangle, Rocco. François Laruelle's Philosophies of Difference: A Critical Introduction and Guide. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2013.
- Rocco Gangle (Editör), Julius Greve (Editör), Superpositions: Laruelle and the Humanities, Rowman & Littlefield 2017.
- James, Ian. The New French Philosophy. Cambridge: Polity, 2012.
- Kolozova, Katerina. Cut of the Real: Subjectivity in Poststructuralist Philosophy. Columbia University Press, 2014.
- Kolozova, Katerina. The Lived Revolution: Solidarity with the Body in Pain as the New Political Universal. Evro-Balkan Press, 2010.
- Mullarkey, John. Post-Continental Philosophy: An Outline. Continuum Press, 2006.
- Mullarkey, John, and Anthony Paul Smith, eds. Laruelle and Non-Philosophy. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2012.
- Ó Maoilearca, John, All Thoughts are Equal: Laruelle and Nonhuman Philosophy, University of Minnesota Press, 2015
- Smith, Anthony Paul. François Laruelle's Principles of Non-Philosophy: A Critical Introduction and Guide. Edinburgh University Press, 2015.
- Smith, Anthony Paul. Laruelle: A Stranger Thought. Polity Press, 2016.
