Fordo Nükleer Tesisi
| Dosya:R88u img ۲۰۱۵۰۳۰۶ ۱۳۳۴۲۶.jpg Fordo yakınlarında bir alan | |
| Genel bilgiler | |
|---|---|
| Adres | Kum, İran 33°43′32.05″K 51°43′33.1″D / 33.7255694°K 51.725861°D |
Fordo Nükleer Tesisi, resmi olarak Shahid Ali Mohammadi Nükleer Tesisi (Farsça: تأسیسات هستهای شهید علیمحمدی), İran'ın Kum şehrinin 30 kilometre doğusunda bulunan bir yeraltı uranyum zenginleştirme tesisidir.[1] [2] [3] Tesis, İran Atom Enerjisi Örgütü'nün (AEOI) kontrolü altındadır.[4] Natanz Nükleer Tesisi'nin ardından İran'ın ikinci uranyum zenginleştirme tesisidir.
Tesis, Batılı istihbarat servisleri tarafından öğrenildikten sonra İran tarafından 21 Eylül 2009'da Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'na (UAEA) bildirildi.[5] Batılı yetkililer, İran'ın siteyi daha önce bildirmemesi nedeniyle sert bir şekilde kınadı. ABD Başkanı Barack Obama, Fordo'un ABD gözetimi altında olduğunu söyledi.[6] Fakat İran, nükleer malzemeyi almadan 180 gün önce yeni tesisleri beyan etmesini gerektirdiğini iddia ettiği IAEA ile yaptığı Güvenlik Anlaşması kapsamındaki yasal yükümlülükleriyle tutarlı olduğunu savunuyor.[7] Uluslararası Atom Enerji Ajansı (UAEA), İran'ın 2003'teki anlaşması gereği tesisi inşa etmeye karar verir vermez tesisi ilan etmekle yükümlü olduğunu belirtti.[8]
2018 yılında İsrailli şirket ImageSat, Fordo tesisinde yenilenen inşaatı ve geliştirmeyi gösteren uydu fotoğraflarını yayınladı.[9]
Kasım 2019'da İran nükleer şefi Ali Ekber Salihi, İran'ın Fordo'da uranyumu %5'e kadar zenginleştireceğini duyurdu.[10] Ancak Ocak 2021'de Fordo sahası %20 seviyesine kadar zenginleştirilmiş uranyum üretmeye başladı.[11] Mart 2023'te CNN, Fordo'da "bombaya atılabilir seviyede" uranyum bulunduğunu bildirdi. UAEA, Fordo'da %83,7 saflıkta Uranyum-235 keşfedildiğini ve bunun kurum için büyük bir sürpriz olduğunu doğruladı.[12] Haziran 2024'te, UAEA İran'ın ek santrifüjler inşa ettiğini belirtirken, Washington Post, İran'ın Fordo tesisinin santrifüj kapasitesinin üç katına çıkarılması yönündeki talimatına değindi.[13][14] Times of Israel, dört yeni kademenin kurulduğunu ancak henüz devreye alınmadığını bildirdi.[15]
13 Haziran 2025'te İsrail, İran'a yönelik Haziran 2025 İsrail saldırılarının bir parçası olarak tesise saldırdı. İran güçleri bir İsrail insansız hava aracını düşürdüklerini söyledi.[16] Fordo nükleer tesisi de Natanz tesisi gibi yer altına gömülü olduğundan hasarın boyutu belirsizdi.[16] [17] Uydu görüntüleri ve raporlar, Fordo ve Natanz'daki bazı yer üstü tesislerinin hasar gördüğünü, ancak santrifüjler ve zenginleştirilmiş uranyum barındıran yer altı tesislerinin ihlal edilmediğini gösteriyor.[17] 14 Haziran 2025'te İran Atom Enerjisi Örgütü, saldırılar sonucunda tesiste sınırlı hasar meydana geldiğini bildirdi.[18] [19]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Russia 'regrets' reported Iran nuclear activity in Qom facility". Haaretz. 10 Ocak 2012.
- ^ Weisman, Jonathan (25 Eylül 2009). "Iran Denounced Over Secret Nuclear Plant". The Wall Street Journal. Erişim tarihi: 25 Eylül 2009.
- ^ "Underground Facilities: Intelligence and Targeting Issues". National Security Archive. 23 Mart 2012. Erişim tarihi: 27 Mart 2012.
- ^ Iran ready to co-operate on nuclear programme, says Ahmadinejad. The Guardian. 29 October 2009.
- ^ GOV/2009/74 Implementation of the NPT Safeguards Agreement and relevant provisions of Security Council resolutions 1737 (2006), 1747 (2007), 1803 (2008) and 1835 (2008) in the Islamic Republic of Iran
- ^ Sanger, David E.; Cooper, Helene (25 Eylül 2009). "Iran Confirms Existence of Nuclear Plant". The New York Times. Erişim tarihi: 25 Eylül 2009.
- ^ Daniel Joyner (5 Mart 2010). "The Qom Enrichment Facility: Was Iran Legally Bound to Disclose?". JURIST. University of Pittsburgh School of Law. Erişim tarihi: 1 Mart 2012.
- ^ "Implementation of the NPT Safeguards Agreement and relevant provisions of Security Council resolutions 1737 (2006), 1747 (2007), 1803 (2008) and 1835 (2008) in the Islamic Republic of Iran" (PDF). GOV/2009/74. International Atomic Energy Agency. 16 Kasım 2009. Erişim tarihi: 25 Mayıs 2012.
- ^ "Unusual activity in Iranian uranium enrichment plant captured by Israeli satellite". 19 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Ekim 2019.
- ^ "Iran will enrich uranium to 5% at Fordow nuclear site – official". The Jerusalem Post | JPost.com (İngilizce). 5 Kasım 2019. Erişim tarihi: 4 Eylül 2024.
- ^ "Fordow Fuel Enrichment Plant". Erişim tarihi: 4 Eylül 2024.
- ^ "Near bomb-grade level uranium found in Iranian nuclear plant, says IAEA report". March 2023.
- ^ "IAEA report: Iran installs more centrifuges at Fordow enrichment plant". Erişim tarihi: 4 Eylül 2024.
- ^ "Iran signals a major boost in nuclear enrichment at key site". Erişim tarihi: 4 Eylül 2024.
- ^ "Iran installs half of planned new centrifuges at Fordow, IAEA report says". Erişim tarihi: 4 Eylül 2024.
- ^ a b David Brunnstrom and Michael Martina, Damage to Iranian nuclear sites so far appears limited, experts say, Reuters (June 13, 2025).
- ^ a b Karen DeYoung, Nilo Tabrizy, Evan Hill & Warren P. Strobel, Iran's nuclear facilities damaged but not destroyed, experts say, Washington Post (June 13, 2025).
- ^ "Iranian official confirms limited damage at Fordow nuclear site". Al Jazeera. 14 Haziran 2025. Erişim tarihi: 14 Haziran 2025.
- ^ "Iran confirms limited damage at Iran's Fordo nuclear site". www.timesofisrael.com (İngilizce). Reuters. 14 Haziran 2025. Erişim tarihi: 14 Haziran 2025.