Evanjelizm
Evanjelizm ya da evanjelizasyon, Hristiyanlıkta İncil'in, yani İsa Mesih'in mesajı ve öğretilerinin başkalarına aktarılması eylemidir. Bu faaliyet genellikle diğer kişileri Hristiyanlığa davet etmek veya din değiştirmelerini sağlamak amacıyla yürütülür. Evanjelizm; bireysel sohbetler, vaaz verme, çeşitli medya araçlarının kullanımı gibi farklı biçimlerde gerçekleştirilebilir ve özellikle misyonerlik faaliyetleriyle yakından ilişkilidir. Evanjelizm konusunda uzmanlaşmış Hristiyanlar genellikle "evanjelist" olarak adlandırılır; bu kişiler kendi yerel topluluklarında faaliyet gösterebildikleri gibi misyoner olarak başka bölgelerde de görev yapabilir. Bununla birlikte bazı Hristiyan gelenekleri bu kişileri her iki durumda da misyoner olarak tanımlar. Bazı mezheplerde evanjelistler, geniş topluluklara hitap eden vaizler veya kilise yönetiminde görev alan kişiler olarak liderlik konumunda kabul edilir.
Etimolojisi
[değiştir | kaynağı değiştir]Matta, Markos, Luka ve Yuhanna tarafından yazılmış dört kanonik incilin her birine "Evanjel" denir. Yunanca "iyi haber" ya da "genel olarak kabul edilen gerçek" anlamına gelen evangelion dan gelmektedir. Bu kelimeden türetilerek, incil yazarlarına "Dört Evanjelist" denmiştir.
Evanjelist ve Evanjelik
[değiştir | kaynağı değiştir]Evanjelizm sözcüğü Kitab-ı Mukaddes'e dönmek veya yönelmek anlamına gelir.[kaynak belirtilmeli]
Evanjelist ve Evanjelik kelimeleri farklı anlamlara gelmektedir. Evanjelist sözcüğü en basit anlamıyla "Hristiyanlık bildirisini vaaz eden, yayan kişi" anlamına gelir. Evanjelik sözcüğü ise daha çok Protestan Kilisesi'nin muhafazakâr kesimini nitelemek için kullanılır. Evanjelikler, ABD'yi kuran ve tutuculuğuyla bilinen Protestan mezhebi Puritenler'in devamıdır. Evanjelizm merkezli bu akımın mensuplarına ve zamanla liberal Protestanlar haricindeki tüm Protestanlara Evanjelik denmeye başlanmıştır (20. yüzyılın sonları, 21. yüzyılın başı). Ayrıca Martin Luther, reformları esnasında kurduğu kilise hareketi için bu ismi kullanmıştır. Bu nedenle Kıta Avrupası'nda Evanjelik sözcüğü, Protestan veya Lutherci olarak algılanır.
Evanjelizmin temelleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Evanjelizmin temelleri İngiliz George Whitefield (1715-1770), Methodizm'in kurucusu John Wesley (1703-1791) ve Amerikalı filozof ve teolog Jonathan Edwards (1703-1785) tarafından atılmıştır. Bu üç kişi Amerika'nın en büyük Protestan mezhebi olan Baptistlerin ve Metodistlerin oluşumunun temel taşlarıdırlar.
Amerika Birleşik Devletleri'nde 1820'lerde genelde Hristiyanlık inancı için kullanılan Evanjelizm 19. yüzyıldan itibaren iki ayrı koldan ilerlemeye başlamıştır. Charles G. Finney ile Amerikan halkının dönüşümünün sağlanması ile devrimcilik anlamı kazanmış diğer taraftan Playmouth Kardeşliği hareketinin kurucusu John Nelson Darby'nin öncülüğünde radikal bir dini yorumu temsil etmeye başlamıştır. Bugünkü Evanjelizm Amerika'daki Hristiyan toplumunun tutucu kanadını temsil etmektedir.[1]
Darby'nin Muafiyetçilik akımı Kitab-ı Mukaddes ve dünya tarihini yedi çağa ve tanrının insanlık hakkındaki takdirini gösteren yedi bölüme ayırmaktadır.
C. I. Scofield tarafından yazılan "Scofield Referans Kitab-ı Mukaddesi" ile 1880 ve 1890'lı yıllarda Darby'nin "Tanrı, tanrının krallığını temsil eden insanlara imtiyaz vermiştir." ve "İsrail Kitab-ı Mukaddes'in kıyamet zamanında önemli rol oynayacaktır." öğretisi geniş kitlelerce benimsenmiştir.
Lutherci Protestanlık ile başlayan, püritenizmle olgunlaşan, Jimmy Carter, Ronald Reagan ve baba Bush'un başkanlıkları döneminde adım adım gelişen Evanjelizm, 11 Eylül'den sonra oğul Bush ile küresel emperyalizmi yönlendiren esas güç hâline gelmiştir.
Notlar
[değiştir | kaynağı değiştir]- Oxford İngilizce Sözlük, evangelism, Evangelicalism
- Mustafa Karaca, Evanjelizm ve Vahabilik, NK Yayıncılık, 2005. ISBN 975-9146-13-4
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir] | Hristiyanlık ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz. |
