Etilen oksit

Etilen oksit
Yapı	Atom modeli
Adlandırmalar
	IUPAC adı oxirane
Tanımlayıcılar
CAS numarası	75-21-8 ;
3D model (JSmol)	Etkileşimli görüntü;
ECHA InfoCard	100.000.773
EC Numarası	200-849-9;
PubChem CID	6354;
RTECS numarası	KX2450000;
CompTox Bilgi Panosu (EPA)	DTXSID0020600 ;
	InChI InChI=1/C2H4O/c1-2-3-1/h1-2H2;
	SMILES C1CO1;
Özellikler
Molekül formülü	C2H4O
Molekül kütlesi	44.052 g/mol−1
Görünüm	Renksiz gaz
Yoğunluk	0.8821 g/cm3
Erime noktası	−112.46 °C
Kaynama noktası	10.4 °C
Tehlikeler
NFPA 704; (yangın karosu)	3 4 3
Güvenlik bilgi formu (SDS)	External MSDS
	Aksi belirtilmediği sürece madde verileri, Standart sıcaklık ve basınç koşullarında belirtilir (25 °C [77 °F], 100 kPa).
	Bilgi kutusu kaynakları

Etilen oksit (EO, Ethylene Oxide) veya oksiran (C₂H₄O), hafifçe tatlı kokusu olan renksiz, zehirli ve yanıcı bir gazdır. Halkalı bir eter ve en basit epoksittir: bir oksijen atomu ve iki karbon atomundan oluşan üç üyeli bir halkadır. Gerilmiş bir halka olduğu için etilen oksit, halka açılmasıyla sonuçlanan bir dizi katılma reaksiyonlarına kolayca katılır.

Etilen oksit, asetaldehit ve vinil alkol ile izomerik olup endüstriyel olarak etilenin gümüş katalizör varlığında oksidasyonu ile üretilir.

Etilen oksitin tehlikelerinin çoğundan sorumlu olan reaktivitesi de onu faydalı kılar. Etilen oksit, doğrudan evde kullanım için çok tehlikeli ve tüketiciler için genellikle yabancı olmasına rağmen, pek çok tüketici ürününün yanı sıra tüketici dışı kimyasallar ve ara ürünler yapmak için kullanılır. Bu ürünler arasında deterjanlar, koyulaştırıcılar, solventler, plastikler ve etilen glikol, etanolaminler, basit ve kompleks glikoller, poliglikol eterler ve diğer bileşikler gibi çeşitli organik kimyasallar bulunur. Genellikle alternatif malzemelerden daha etkili ve daha az toksik olan polisorbat 20 ve polietilen glikol (PEG) gibi ürünlerin üretimi de dahil olmak üzere çeşitli uygulamaları olan hayati bir ham madde olmasına rağmen, etilen oksitin kendisi çok tehlikeli bir maddedir. Oda sıcaklığında çok yanıcı, kanserojen, mutajen, tahriş edici ve anestezik bir gazdır.^[3]

Etilen oksit, hastanelerde ve tıbbi ekipman endüstrisinde, tek kullanımlık plastik şırıngalar gibi ısıya duyarlı alet ve ekipmanların sterilizasyonunda buharın yerini almak için yaygın olarak kullanılan bir yüzey dezenfektanıdır.^[4]

Sağlık üzerindeki etkileri

Etilen oksidin koku eşiği 250 ila 700 ppm arasında değiştiği için gaz, koklanabildiği anda zaten toksik konsantrasyonlardadır. O zaman bile, etilen oksidin kokusu tatlı ve aromatiktir ve çok düşük toksisiteye sahip yaygın bir laboratuvar solventi olan dietil eterin kokusuyla kolayca karıştırılabilir. Bu sinsi özellikler göz önüne alındığında, sürekli elektrokimyasal izleme standart bir uygulamadır ve Avrupa Birliği ve diğer bazı yargı bölgelerinde bina içlerini dezenfekte etmek için etilen oksit kullanmak yasaktır.^[5]

Etilen oksit bir alkilleyici maddedir; tahriş edici, hassaslaştırıcı ve narkotik etkileri vardır.^[6] Etilen okside kronik maruziyette mutajeniktir. Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı, etilen oksidi grup 1'de sınıflandırır, bu da insanlar için kanıtlanmış bir kanserojen olduğu anlamına gelir.^[7]^[8] Etilen okside maruz kalan işçiler üzerinde insan epidemiyolojik çalışmalarının sonuçları farklılık göstermektedir. Hem insan hem de hayvan çalışmalarından, etilen okside soluma yoluyla maruz kalmanın çok çeşitli kanserojen etkilere yol açabileceğine dair kanıtlar bulunmaktadır. Etilen oksit, Alman MAK komisyonu tarafından sınıf 2 kanserojen, ACGIH tarafından ise A2 sınıfı kanserojen olarak sınıflandırılmıştır. ABD'deki ticari sterilizasyon tesislerinde çalışırken maruz kalan 7.576 kadın üzerinde 2003 yılında yapılan bir araştırma, etilen oksidin meme kanseri vakasıyla ilişkili olduğunu buldu.^[9] 1987'den 1998'e kadar etilen okside maruz kalan 18.235 erkek ve kadın işçiyi analiz eden 2004 tarihli bir takip çalışması şu sonuca varmıştır: "Küçük sayılara dayalı kemik kanseri haricinde, kohortun tamamı için aşırı kanser mortalitesine dair çok az kanıt vardı. Lenfoid tümörler için pozitif maruz kalma-tepki eğilimleri yalnızca erkeklerde bulundu. Bu etkinin cinsiyete özgü nedenleri bilinmiyor. Ayrıca meme kanseri için pozitif maruz kalma-tepki olduğuna dair bazı kanıtlar vardı.""^[10] İki yıllık bir süre boyunca çeşitli konsantrasyonlarda etilen oksit soluyan farelerde beyin tümörleri ve mononükleer hücreli lösemi ve peritoneal mezotelyomavakalarında artış bulundu.^[11]

Kaynakça

^ Oxirane | C2H4O – PubChem 2 Şubat 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Pubchem.ncbi.nlm.nih.gov. 14 Ekim 2017 tarihinde erişilmiştir.
^ ^a ^b Haynes, p. 3.430
^ Rebsdat, Siegfried and Mayer, Dieter (2005) "Ethylene Oxide" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. Wiley-VCH, Weinheim.
^ McKetta, John J.; Cunningham, William A. (1984). Encyclopedia of Chemical Processing and Design. Vol. 20. CRC Press. p. 309. ISBN 0-8247-2470-4.
^ Chemicals Regulation Directorate. "Banned and Non-Authorised Pesticides in the United Kingdom". 17 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2009.
^ "Harmful substances. Section 4. Heterocyclic compounds. Triplex heterocyclic compounds". ChemAnalitica.com. 1 Nisan 2009. 8 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2009.
^ Collins J. L. "Epoxy compounds". Encyclopedia of the ILO. Institute of Industrial Safety, Labour Protection and Social Partnership. 12 Ağustos 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2009.
^ "Vol. 60. Some Industrial Chemicals". IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans. Lyon: International Agency for Research on Cancer. 1999. ISBN 978-92-832-1297-3. 3 March 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 June 2007.
^ Steenland, K.; Whelan, E.; Deddens, J.; Stayner, L.; Ward, E. (2003). "Ethylene oxide and breast cancer incidence in a cohort study of 7576 women (United States)". Cancer Causes and Control. 14 (6): 531-9. doi:10.1023/A:1024891529592. PMID 12948284.
^ Steenland, K; Stayner, L; Deddens, J (2004). "Mortality analyses in a cohort of 18 235 ethylene oxide exposed workers: Follow up extended from 1987 to 1998". Occupational and Environmental Medicine. 61 (1): 2-7. PMC 1757803 . PMID 14691266.
^ Toxicological Profile For Ethylene Oxide. Agency for Toxic Substances and Disease Registry, US Public Health Services

Konuyla ilgili yayınlar

Haynes, William M. (2011). CRC Handbook of Chemistry and Physics. 92. Boca Raton, Florida: CRC Press. ISBN 1439855110.

Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Etilen oksit ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

EOSA Promoting the safe use of Ethylene Oxide for Sterilization 25 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
WebBook page for C2H4O 15 Ekim 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
National Institute for Occupational Safety and Health – Ethylene Oxide Topic Page 15 Ekim 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards 15 Ekim 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
EOSA memo about Ethylene Oxide (EtO) facts 15 Ekim 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

Kimya ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz.

[1] Oxirane | C2H4O – PubChem 2 Şubat 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Pubchem.ncbi.nlm.nih.gov. 14 Ekim 2017 tarihinde erişilmiştir.

[r3430-2] Haynes, p. 3.430

[3] Rebsdat, Siegfried and Mayer, Dieter (2005) "Ethylene Oxide" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. Wiley-VCH, Weinheim.

[4] McKetta, John J.; Cunningham, William A. (1984). Encyclopedia of Chemical Processing and Design. Vol. 20. CRC Press. p. 309. ISBN 0-8247-2470-4.

[bnpuk-5] Chemicals Regulation Directorate. "Banned and Non-Authorised Pesticides in the United Kingdom". 17 Şubat 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Aralık 2009.

[ChemAnalitica11-6] "Harmful substances. Section 4. Heterocyclic compounds. Triplex heterocyclic compounds". ChemAnalitica.com. 1 Nisan 2009. 8 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Eylül 2009.

[basesafework-7] Collins J. L. "Epoxy compounds". Encyclopedia of the ILO. Institute of Industrial Safety, Labour Protection and Social Partnership. 12 Ağustos 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2009.

[8] "Vol. 60. Some Industrial Chemicals". IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans. Lyon: International Agency for Research on Cancer. 1999. ISBN 978-92-832-1297-3. 3 March 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 June 2007.

[9] Steenland, K.; Whelan, E.; Deddens, J.; Stayner, L.; Ward, E. (2003). "Ethylene oxide and breast cancer incidence in a cohort study of 7576 women (United States)". Cancer Causes and Control. 14 (6): 531-9. doi:10.1023/A:1024891529592. PMID 12948284.

[10] Steenland, K; Stayner, L; Deddens, J (2004). "Mortality analyses in a cohort of 18 235 ethylene oxide exposed workers: Follow up extended from 1987 to 1998". Occupational and Environmental Medicine. 61 (1): 2-7. PMC 1757803 . PMID 14691266.

[msds2-11] Toxicological Profile For Ethylene Oxide. Agency for Toxic Substances and Disease Registry, US Public Health Services

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]