Eskikılıç, Damal
| Eskikılıç | |
|---|---|
 | |
 Ardahan'ın konumu | |
  Eskikılıç Eskikılıç'ın Ardahan'daki konumu | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Ardahan |
| İlçe | Damal |
| Coğrafi bölge | Doğu Anadolu Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar[3] İhtiyar heyeti[3] |
| Rakım | 2063 m |
| Nüfus (2022) | |
| • Toplam | 398 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 0478 |
| İl plaka kodu | 75 |
| Posta kodu | 75110 |
Eskikılıç, Ardahan ilinin Damal ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Eskikılıç köyünün eski adı Kirpaşeni'dir. Gürcüce bir yer adı olan Kirpaşeni (კირფაშენი), bir bitki adı olan "kirpa" (კირფა / Canella alba) ile mesken anlamına gelen "şeni" (შენი) kelimelerinden oluşur.[4][5] Bu yerleşim, 1595 tarihli Osmanlı mufassal defterinde, Karaşut (كارەشوت) ve Kirpaşen (كیرپاشین) olmak üzere iki isimle kaydedilmiştir.[6] 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde ise, sadece Kirpaşen (كیرپەشین) olarak geçer.[7]
Kirpaşeni, tarihsel Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri ve Gürcü Hristiyanlığının en eski merkezi olan Eruşeti'de yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi ve köyü 16. yüzyılın ortasında Gürcülerden ele geçirmiştir.[8] Gürcü gazeteci ve araştırmacı Konstantine Martvileli'nin 1917 yılında kale veya kilise olarak nitelediği kalıntılar da bu dönemde inşa edilmiş yapılardan kalmış olmalıdır.[9]
Kirpaşeni köyü, 1595 tarihli ve Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan adlı Osmanlı tahrir defterine göre, Gürcistan Vilayeti içinde, Ardahan-i Büzürg livasının Meşe nahiyesine bağlıydı. Bu tarihte köyde 8 Hristiyan hane yaşıyor ve nüfusun tamamı Gürcülerden oluşuyordu. Kirpaşeni'de buğday, arpa ve yonca tarımı ile arıcılık yapılıyor, domuz ve koyun besleniyordu. Bir adet de su değirmeni bulunuyordu.[6][10]
Kirpaşeni köyü, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından savaş tazminatı olarak Rusya'ya bırakıldı. Rus idaresinin 1886 nüfus sayımında, Gürcüce adına uygun biçimde Kirpaşen (Кирпашенъ) şeklinde kaydedilmiş olan köy, Ardahan sancağının Ardahan kazasına bağlı Tamal nahiyesinin dokuz köyünden biriydi. Köyün nüfusu, 89'i kadın ve 90'ı erkek olmak üzere, 27 hanede yaşayan 179 kişiden oluşuyordu. Bu nüfusun tamamı "Türkmen" olarak kaydedilmiştir.[11] Eski bir Gürcü köyü olan Kirpaşeni'de demografik yapının tamamen değişmiş olduğu bu kayıttan anlaşılmaktadır. Rus idaresinde Kirpaşeni köyünün nüfusu artmış, 1896'da 212 kişiye, 1906'da 314 kişiye ulaşmıştır.[12]
Kirpaşeni köyü, Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda Rusların bölgeden çekilmesinin ardından bir süre bağımsız Gürcistan'ın sınırları içinde kaldı. 7 Mayıs 1920 tarihinde imzalanan Moskova Antlaşması'yla ülkenin sınırları Sovyet Rusya tarafından da tanındı. Ancak Kızıl Ordu'nun Gürcistan'ı işgali sırasında, Ankara Hükûmeti ile Sovyet Rusya arasında 16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması uyarınca Kirpaşeni Türkiye'ye bırakıldı.[13][14]
Kirpaşeni köyü, 1928 tarihli Osmanlıca köy listesinde Kirpaşen (كیرپەشین) adıyla Kars vilayetinin Poshof kazasının Damal nahiyesine bağlıydı.[15] 1935 genel nüfus sayımında "Kirpeşin" adıyla kaydedilmiş olan köy, Posof kazasına bağlanmıştı ve nüfusu 432 kişiden oluşuyordu.[16] Kirpaşeni veya Kirpaşen Türkçe olmadığı için köyün adı 1959 yılında 7267 sayılı kanunla Eskikılıç olarak değiştirilmiştir.[17] 1965 genel nüfus sayımında Eskikılıç köyünde 719 kişi yaşıyor ve bu nüfus içinde 109 kişi okuma yazma biliyordu.[18]
Coğrafya
[değiştir | kaynağı değiştir]Eskikılıç köyü, Ardahan il merkezine 48 km, Damal ilçe merkezine 3 km uzaklıktadır.[19]
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]| Yıllara göre köy nüfus verileri | |
|---|---|
| 2022 | 398[2] |
| 2021 | 440[2] |
| 2020 | 462[2] |
| 2019 | 518[2] |
| 2018 | 714[2] |
| 2017 | 426[2] |
| 2016 | 421[2] |
| 2015 | 442[2] |
| 2014 | 445[2] |
| 2013 | 450[2] |
| 2012 | 466[2] |
| 2011 | 451[2] |
| 2010 | 468[2] |
| 2009 | 478[2] |
| 2008 | 480[2] |
| 2007 | 474[2] |
| 2000 | 464[19] |
| 1990 | 635[20] |
| 1985 | 795[21] |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Eski Kilic, Turkey Page" (İngilizce). Fallingrain.com. 23 Nisan 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2020.
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q "Ardahan Damal Eskikılıç Köy Nüfusu". Nufusune.com. 22 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Nisan 2020.
- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024.
Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ „შენი", A Comprehensive Georgian-English Dictionary, 2006, 2 cilt 21 Ekim 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., ISBN 0-9535878-3-5
- ^ „ კირფა", A Comprehensive Georgian-English Dictionary, 2006, 2 cilt 21 Ekim 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., ISBN 0-9535878-3-5
- ^ a b "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: გამოკვლევა: წიგნი III), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1947-1958, 3 cilt, III. Cilt (1958), s. 551". 15 Nisan 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2024.
- ^ "Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 762". 29 Ocak 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Haziran 2025.
- ^ "Roland Topçişvili, Gürcülerin Etnik Tarihi ve Gürcistan'ın Tarihsel-Etnografik Bölgeleri (Gürcüce: ქართველთა ეთნიკური ისტორია და საქართველოს ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მხარეები), 2002". 16 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ekim 2021.
- ^ "Konstantine Martvileli, "Ardahan Bölgesinde", Sakartvelo gazetesi, 7 Ekim 1917, sayı 220". 12 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Şubat 2021.
- ^ "Defter-i Mufassal-i Vilayet-i Gürcistan (გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი: თარგმანი : წიგნი II), (Yayımlayan) Sergi Cikia, Tiflis, 1941-1958, 3 cilt; II. cilt (1941), s. 495". 17 Nisan 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2024.
- ^ "başlık=Свод статистических данных о населении Закавказскаго края, извлеченных из посемейных списков 1886 г. (Transkafkasya Bölgesinin Nüfusuna Dair 1886 Yılı Aile Listelerinden Edinilmiş istatistik Verilerin Özeti), Tiflis, 1893, "Kars oblastı" - Sıra no: 321". 11 Aralık 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2024.
- ^ Candan Badem, Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin, İstanbul, 2018, s. 111, ISBN 9786052100271.
- ^ ""Российско-грузинский договор 07.5.1920 г. (полный текст и карта) - один из многих нарушенных Кремлем" / "07.5.1920 tarihli Rus-Gürcü Anlaşması (tam metin ve harita) Kremlin Tarafından İhlal Edilen Birçok Anlaşmadan Biridir"". 11 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mayıs 2023.
- ^ "Mustafa Kemal Atatürk, Nutuk, İstanbul, 1969, 3 Cilt, 2. cilt s. 489". 8 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mayıs 2023.
- ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 762.
- ^ "1935 Genel Nüfus Sayımı, İstanbul, 1937, s. 233" (PDF). 16 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Ekim 2021.
- ^ "Köylerimiz, (Yayımlayan) İçişleri Bakanlığı, Ankara, 1968, s. 703". 23 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Ekim 2021.
- ^ Kaynak hatası: Geçersiz
<ref>etiketi;kutuphane.tuik.gov.trisimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme) - ^ a b "Eskikılıç Köyü". YerelNet.org.tr. 30 Mayıs 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1991). "1990 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1986). "1985 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.