Esence, Mudanya
| Esence | |
|---|---|
 Mahallenin haritadaki yeri | |
 Bursa | |
Koordinatlar: 40°20′49″N 28°41′17″E / 40.347°K 28.688°D | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Bursa |
| İlçe | Mudanya |
| Coğrafi bölge | Marmara Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar[1] İhtiyar heyeti[1] |
| Rakım | 121 m |
| Nüfus (2024)[1] | 1.049 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 0224 |
| İl plaka kodu | 16 |
| Posta kodu | 16940 |
Esence (halk arasında bilinen adıyla Eşkel), Bursa ilinin Mudanya ilçesine bağlı bir mahalledir.
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Kuruluş ve Köken
[değiştir | kaynağı değiştir]Esence'nin eski adı Osmanlı kayıtlarında Eşkel ve Eşkel-i Kebir (Büyük Eşkel) olarak geçmektedir. Yerleşimin tarihi Antik Çağ'a kadar uzanmakta olup, sahil kesiminde antik Daskyleion (Daskylium) kentinin liman kalıntılarının bulunduğu düşünülmektedir.
Osmanlı Dönemi ve Vakıf Statüsü
[değiştir | kaynağı değiştir]Osmanlı döneminde köy, Bursa'nın önemli manevi şahsiyetlerinden Emir Sultan Vakfı'na bağlı bir yerleşim yeri statüsündedir. Fatih Sultan Mehmed döneminde (1470) düzenlenen vakfiyede, köyün statüsü ve sınırları şu şekilde tanımlanmıştır:
| “ | Bursa sahillerinde kâin Eşkel namındaki köy, Çayıryeri denilen mezrea ile birlikte vakıf olup, kıbleden (güneyden) hududu Bayezid-i Hüdavendigâr vakfına varır, şimal (kuzey) tarafı meşhurdur (deniz), şarktan merhum İbrahim Paşa evlâdı mülkünedir... | ” |
| — Emir Sultan Fatih Vakfiyesi (1470)[2] | ||
Bu kayıt, köyün 1429 yılından (Emir Sultan'ın vefatından) önce Osmanlı idaresinde ve vakıf statüsünde olduğunu göstermektedir.
Nüfus Yapısı
[değiştir | kaynağı değiştir]1670 yılına ait cizye kayıtlarında "Büyük Eşkel" (Eşkel-i Kebir) adıyla geçen köyde 110 adet cizye mükellefi kaydedilmiştir. Aynı dönemde vakfa bağlı diğer köylerden Sedbaşı'nda 38, Susığırlığı'nda 10 mükellef bulunması, Eşkel'in vakıf gelirleri içindeki gayrimüslim nüfus yoğunluğu bakımından en önemli merkezlerden biri olduğuna işaret eder.[3]
17. yüzyıl başlarında (1617-1618) köy ahalisinin tamamı gayrimüslim (zimmi) olarak kaydedilmişken,[4] 1700 tarihli belgelerde köyde bir "Muslu Ağa Camii"nin varlığından bahsedilmesi, zamanla bölgeye Müslüman nüfusun da yerleştiğini ve demografik yapının değişmeye başladığını göstermektedir.[5]
Cumhuriyet Dönemi
[değiştir | kaynağı değiştir]Kurtuluş Savaşı sonrası gerçekleşen Türkiye-Yunanistan nüfus mübadelesi (1923-1924) ile köydeki Rum nüfus Yunanistan'a göç etmiş, yerlerine ağırlıklı olarak Selanik, Drama ve Girit bölgelerinden gelen mübadiller yerleştirilmiştir. İlerleyen yıllarda yerleşimin adı, bölgenin karakteristik rüzgarına atfen "Esence" olarak değiştirilse de, halk arasında tarihi ismi olan "Eşkel" kullanımı yaygındır.
Coğrafya ve İklim
[değiştir | kaynağı değiştir]Bursa il merkezine 54 km, Mudanya ilçesine 24 km uzaklıktadır. Marmara Denizi kıyısında yer alan yerleşim; batısında Karacabey boğazı, doğusunda Trilye ve güneyinde Bursa ovasına hakim tepelerle çevrilidir. Köyün sahil şeridi doğal bir kumsala sahiptir.
İklimi Marmara iklimi etkisi altındadır; yazlar sıcak, kışlar ılık ve yağışlıdır. Açık denize bakan konumu nedeniyle yılın büyük bölümünde rüzgarlıdır.
Ekonomi
[değiştir | kaynağı değiştir]Köyün ekonomisi tarihsel olarak güçlü bir tarımsal üretime dayanır.
Tarihsel Tahıl Üretimi
[değiştir | kaynağı değiştir]1470 tarihli vakıf kayıtlarına göre Eşkel, Emir Sultan Vakfı'nın en önemli tahıl üretim merkezlerinden biridir. O dönemde köydeki vakıf görevlisine (Cabi) maaş olarak yılda 4 müdd ve 16 kile buğday ile 4 müdd arpa ödenmekteydi.
Dönemin ölçü birimlerine göre yapılan hesaplamalar, köyün üretim kapasitesini ortaya koymaktadır:
- Ölçü Birimleri: 1 müdd yaklaşık 513 kg, 1 kile ise yaklaşık 25 kg buğdaya denk gelmektedir.[6]
- Üretim Hacmi: Sadece vergi tahsildarına ödenen yıllık payın yaklaşık 2.450 kg buğday ve 1.780 kg arpa civarında olması, Eşkel'in 15. yüzyılda yüksek bir hububat rekoltesine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.[7]
Günümüz Ekonomisi
[değiştir | kaynağı değiştir]Günümüzde ekonomi zeytincilik, bağcılık, soğan, kavun ve karpuz yetiştiriciliğine dayanmaktadır. Ayrıca sahil şeridinde bulunması nedeniyle yaz turizmi ve ikinci konut (yazlık) yerleşimi köy ekonomisinde önemli bir yer tutmaktadır.
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]| Yıllara göre köy nüfus verileri | |
|---|---|
| 2023 | 1041 |
| 2018 | 961 |
| 2013 | 1022 |
| 2000 | 2210 |
| 1997 | 2232 |
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024.
Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Fon Kodu: EV. VKF, Dosya No: 19, Gömlek No: 1, Tarih: H-15-04-874. Konu: Emir Sultan (Fatih Vakfiyesi, Bursa- Asıl).
- ^ Aysemin Çanak, Emir Sultan ve Vakıfları, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, Doktora Tezi, Nevşehir 2018, s. 83.
- ^ T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Fon Kodu: İE.EV.., Dosya No: 1, Gömlek No: 112, Tarih: H-29-11-1026. Konu: Bursa Kadısı Razi Efendi'den ziyade-i cizye cemine memur Mustafa Bey'e, Emir Sultan evkafından Eşkel-i Kebir karyesi zimmileri hakkında yapılacak muameleyi mübeyyin tahrirat.
- ^ T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Fon Kodu: İE.EV.., Dosya No: 32, Gömlek No: 3745, Tarih: H-29-07-1112. Konu: Kite kazasının Eşkel-i Kebir karyesinde vaki Muslu Ağa Camii hitabetinin tevcihi istizanını ve balasında hatt-ı hümayunu havi telhis.
- ^ Aysemin Çanak, a.g.e., s. 61 (Walter Hinz ve Halil Sahillioğlu hesaplamalarına göre: 1 müdd = 20 kile, 1 kile buğday = ~25,656 kg).
- ^ Aysemin Çanak, a.g.e., s. 66.