Erkûş Emirliği
Erkûş Emirliği طائفة أركش Hizrûnîler (Beni Yerniyân) | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1012-1066 | |||||||||
 Erkûş Emirliği, y. 1037 | |||||||||
| Başkent | Erkûş (Arcos de la Frontera) | ||||||||
| Yaygın dil(ler) | Arapça, Berberi dilleri, Mozarapça, İbranice[1] | ||||||||
| Resmî din | İslam, Hristiyanlık, Yahudilik | ||||||||
| Hükûmet | Monarşi | ||||||||
| Emir | |||||||||
| |||||||||
| Tarihî dönem | Orta Çağ | ||||||||
| |||||||||
| Para birimi | Dirhem, Dinar | ||||||||
| |||||||||
| Günümüzdeki durumu | İspanya | ||||||||
Erkûş Emirliği (Arapça: طائفة أركش) (İspanyolca: Taifa de Arcos) ya da Hizrûnîler (Beni Yerniyân), İber Yarımadası'nın güney ucunda yer alan bir berberi[2] taifa devletiydi. Beni Hizrûn (Yerniyân) hanedanı tarafından 1012'de kuruldu ve 1066 yılında İşbiliye Emirliği tarafından fethedilene kadar varlığını sürdürdü.[3]
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Benî Hizrûn (Hazrûn), Zenate berberilerinden İrniyyân (Yirniyyân, Yerniyân) kabilesine mensup bir aileydi.[4][5] Hizrûnîler, Endülüs Emevi Devleti’nin çöküş döneminde İbn Ebû Âmir el-Mansûr’un ordusuna katılmak için Kuzey Afrika'dan Endülüs’e geldiler.
Hanedanın kurucusu Ebû Abdullah Muhammed b. Hizrûn, Endülüs Emevileri’nin taht kavgalarından faydalanarak, Kalsâne’de (Kalşâne, Calsena) ayaklandı. Erkûş Kalesi’ni (Arcos de la Frontera) zaptederek İmâdüddevle lakabıyla kendini hükümdar ilan etti (1012). Ölümünden sonra (1029) yerine oğlu Abdûn geçti.[5] Abdûn, Şerîş ve Şezûne’yi (Sedona, Medina-Sidonia) topraklarına katarak hakimiyet alanını genişletti.
Abbâdîler'e mensup İşbiliye emiri Mu'tazid (h. 1042-1069), Endülüs'te tekrar Arap hakimiyetini sağlamak için, komşu küçük Berberi hanedanlarını ortadan kaldırmak için harekete geçti. Bu hamle karşısında Zîrîler'in Gırnata Hükümdarı Bâdîs b. Habbûs, Erkûş, Karmûne (Carmona) ve Mevrûr (Morón) berberi liderleri ile ittifak kurdu. Ayrıca Hammûdî Hanedanı'na mensup Cezîretülhadrâ (Algeciras) hükümdarı Muhammed b. Kāsım el-Hammûdî’yi (h. 1035-1048) halife olarak tanıdılar. Mu‘tazıd bu ittifaka karşı üstünlük sağlayamadı.[4]
Berberiler 1048 yılında İşbiliye'yi kuşattı ama başarılı olamadı. Bir süre sonra Mu'tazid ittifak üyeleri ile iyi ilişkiler kurdu. Mevrûr emiri Muhammed b. Nûh ed-Demmerî, Runde (Ronda) emiri Ebû Nur Hilal b. Ebî Kurra ve Abdûn b. Muhammed'i davet ederek İşbiliye’ye gelmelerini sağladı. Ancak burada onları yakalatıp hapse attı, bir süre sonra da öldürttü (1053). Bazı kaynaklara göre Ebû Nur Hilal b. Ebî Kurra’yı serbest bıraktığı da rivayet edilmektedir.[4]
Abdûn’un ölümünden sonra kardeşi Muhammed “el-Kâim” lakabıyla hükümdar ilan edildi. Muhammed de abisi gibi Abbâdîler’e karşı topraklarını savunmaya çalıştı. Mu'tazid’ın Erkûş yakınlarında bir kale inşa etmesi emirliğin savunmasını zor durumda bıraktı. Muhammed, Gırnata Hükümdarı Bâdîs b. Habbûs’la anlaşarak Zîrî topraklarında güvenli bir yer karşılığında topraklarını ona teslim etti. Bâdîs b. Habbûs, Yerniyân kabilesinin Gırnata’ya güvenli bir şekilde ulaşması için çok sayıda asker gönderdi. Yola çıkan kafile Mu‘tazıd-Billâh’ın askerleri tarafından pusuya düşürüldü. Meydana gelen şiddetli çarpışmada Bâdîs b. Habbûs’un kumandanı ile birlikte Muhammed el-Kâim da öldürüldü. Böylece hanedanın hakimiyeti sona erdi ve Hizrüniler'in hakimiyetindeki topraklar Abbâdiler'in eline geçmiş oldu (1066).[4][5]
Taifa Emirleri
[değiştir | kaynağı değiştir]Hizrûnîler
[değiştir | kaynağı değiştir]- I. Muhammed İmâdüddevle: 1011/2–1029/30
- Abdûn b. Muhammed: 1029/30–1053
- II. Muhammed el-Kâim: 1053–1068/9
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Zwartjes, Otto (2006). "Andalus". Versteegh, Kees (Ed.). Encyclopedia of Arabic Language and Linguistics. Brill Academic Publisher. s. 58.
- ^ Bosch-Vilà, J. (1 Nisan 1988). Andalus (Fransızca). Éditions Peeters. ss. 641-647. ISBN 2857443196.
- ^ "Abbadid". Encyclopædia Britannica. 15th. I: A-Ak - Bayes. Chicago, IL: Encyclopædia Britannica, Inc. 2010. ss. 8. ISBN 978-1-59339-837-8.
- ^ a b c d "María Paz Torres Palomo, İBN HAZRÛN, İslam Ansiklopedisi". 17 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Ocak 2025.
- ^ a b c Özdemir 2018, s. 150.
Referans
[değiştir | kaynağı değiştir]- Özdemir, Mehmet, (Ed.) (2018). İslam Tarihi ve Medeniyeti Cilt 4, Endülüs. Siyer Yayınları. ISBN 9786057558343.