Eirenis eiselti
| Eirenis eiselti | |||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Korunma durumu | |||||||||||||||
 Asgari endişe altında (IUCN 3.1) | |||||||||||||||
Biyolojik sınıflandırma  | |||||||||||||||
| |||||||||||||||
| İkili adlandırma | |||||||||||||||
| Eirenis eiselti J.J. Schmidtler & J.F. Schmidtler, 1978 | |||||||||||||||
 | |||||||||||||||
| Eirenis eiselti dağılımı | |||||||||||||||
| Sinonimler | |||||||||||||||
Eirenis eiselti, Eiselt cüce yarışçısı veya Şırnak Yılanı olarak bilinen Colubridae familyasından Eirenis cinsine ait zehirsiz bir yılan türüdür. E. eiselti, sadece Türkiye ve Suriye'ye özgü endemik bir türdür.
Etimoloji
[değiştir | kaynağı değiştir]Latince adı Eirenis eiseltis olan türün yaygın olarak bilinen adı "Şırnak Yılanı"dır.[1] Diğer yaygın adları ise "Eiselt cüce yarışçısı" veya "Eiselt'in cüce yılanı"dır.[2]
Tanımlanması
[değiştir | kaynağı değiştir]Eirenis eiselti ilk kez 1978 yılında Şanlıurfa'nın Viranşehir ilçesinde Schmidtler ve Schmidtler tarafından tanımlanmıştır.[3] E. eiselti tanımlanmadan önce bu tür Clark ve Clarck (1973) ve İbrahim Baran (1976) tarafından Eirenis collaris olarak değerlendirilmiştir. Schmidtler ve Schmidtler Güneydoğu Anadolu Bölgesinden E. collaris olarak değerlendirilen örneklerin söz konusu taksondan renk ve desen bakımından farklılık gösterdiğine ve örneklerin yeni bir tür olan E. eiselti olarak değerlendirilmesi gerektiğine karar verdiler.[3]
Anatomi ve fizyoloji
[değiştir | kaynağı değiştir]Küçük ve ince yapılı bir yılan olan Eirenis eiselti, bir kalem çapındadır.[4] Toplam uzunluğu 30-36 cm, nadiren 40 cm'ye ulaşır.[5] Sırt pulları gövdenin ortasında 15 sıra halinde uzanır ve pullar karinasız (çıkıntısız) yapıdadır. 140-180 arası ventral (karın altı bölgesi) plağa sahip olan tür, zeytin grisi, bej, sarı-kahverengi veya koyu kahverengi gövde rengine sahip olabilir. Yetişkinlerde sırt pullarının merkezi Eirenis collaris'te olduğu gibi yanlarda biraz daha siliktir.[6] Karın kısmı soluk sarıdan kahveremgimsi beyaza kadar değişir.[4]
Çoğu zaman işaretsiz, bazen vücudunun arkasında siyah çizgilerle biten ve kuyruk kısmında kaybolan iki veya dört uzunlamasına bant halinde hizalanmış küçük siyah noktalara sahiptir.[5] Baş kısmında üç enine koyu bant bulunur.[7] Biri burunda pek kontrast oluşturmayan, biri gözlerin arasında ve çevresinde hafifçe aşağıya doğru devam eder. Bir değeri ise yanlara doğru devam eden parietal pullarda, supralabial plakların hemen üzerinde veya üst kısmında aniden sonlanan bant olarak yer alırlar.[6] Baş ve ensedeki siyah lekeler genç bireylerde barizken, yaşlı ergin bireylerde soluktur.[6] Göz bebekleri yuvarlak olan bu türde iris çok koyu renklidir. Gözbebeğinin kenarı bazen gümüş grisi olur.[4]
Habitat
[değiştir | kaynağı değiştir]Bu tür doğal yaşam alanı olarak genellikle kayalıklar, açık vadi yamaçları, bol miktarda taşla kaplı açık kuru kırsal alanlar ile tek tük ağaçlar ve bazen de meşe ormanları gibi biyotopları tercih eder.[6] Çoğunlukla taşların altına gizlenirler. Yüksekliği deniz seviyesinden 400 ila 1900 metre arasındaki rakımlarda bulunabilirler.[8] En erken 08:00'den en geç 18.30 saatlerine kadar arazide aktif bir şekilde gözlenmişlerdir.[7]
Sadece Türkiye'nin Güneydoğu Anadolu Bölgesindeki uygun biyotop bulduğu alanlarda yayılım göstermektedir. Batıda Adana'dan kuzeydoğudaki Van Gölüne kadar bir alanda görüldüğü tespit edilmiştir. Mardin, Muş, Şırnak, Kahramanmaraş, Malatya, Şanlıurfa ve Gaziantep dolaylarında araştırmacılar tarafından bu tür defalarca kayıt altına alınmıştır.[9] Muhtemelen Suriye'nin kuzeydoğu kesimlerinde de bulunduğu varsayılmaktadır.[6]
Beslenme, üreme ve etoloji
[değiştir | kaynağı değiştir]Eirenis eiselti, avını bütün olarak yiyen etobur bir türdür. Beslenme alışkanlığı genelde avlayabildiği küçük böcekler, bazı örümcek türleri, solucan ve benzeri canlılar üzerinde yoğunlaşır. Bazı küçük kertenkele türlerini de avlayabildiği gözlemlenmiştir.[6]
Şubat sonundan Ekim ayına kadarki dönemlerde aktiftir. Dişi bir defada 4-8 kadar yumurta bırakabilir. Uysal karakterli bir tür olan E. eiselti, kolay kolay ısırmaz ve nazik hareketler sergiler. Aşırı şekilde sıkıştırılmadığı veya kendini ciddi tehdit altında hissetmediği sürece ısırmaz. Zehirsiz bir tür olduğu için insan hayatı açısından tehlike teşkil etmemektedir.[10]
Statüsü
[değiştir | kaynağı değiştir]Popülasyonu çeşitli korunan alanlarda bulunmaktadır. Belirli habitat tiplerine uyum sağlayabilen endemik bir tür olarak görülmektedir ve belirli bir tehdit tespit edilmemiştir.[6][11] Türe dönük herhangi bir koruma önlemine ihtiyaç duyulmamaktadır. Bu nedenle Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği (IUCN) bu türü asgari endişe altındaki türler kategorisinde listelemiştir. Fakat türün popülasyon durumunu ve yayılım alanını, özellikle de Suriye'de bulunup bulunmadığını belirlemek için daha fazla araştırma yapılması tavsiye edilmektedir.[8]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Türkiye'nin Sürüngen Türleri" (PDF). Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2025.
- ^ Öztürk, Münir; Altay, Volkan; Efe, Recep (24 Nisan 2021). Biodiversity, Conservation and Sustainability in Asia: Volume 1: Prospects and Challenges in West Asia and Caucasus (İngilizce). Springer Nature. ISBN 978-3-030-59928-7.
- ^ a b Fatma Üçeş, Mehmet Zülfü Yıldız (29 Mayıs 2020). Şanlıurfa İlinin Yılanları. Adıyaman Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü. DergiPark. ss. 47-48. doi:10.31594/commagene.725036. ISSN 2602-456X.
- ^ a b c REDHWAN, Adel Mohammed (2024). Türkiye’den Toplanan Eirenis eiselti Schmidtler & Schmidtler, 1978 (Eiselt Cüce Yılanı) (Ophidia: Colubridae)’nin Helmint Faunası. Bursa Uludağ Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. ss. 8-9.
- ^ a b Egan, Damien (21 Temmuz 2022). Field Guide to Snakes of the Middle East (İngilizce). Bloomsbury Publishing. s. 88. ISBN 978-1-4729-8733-4.
- ^ a b c d e f g Geniez, Philippe (8 Mayıs 2018). Snakes of Europe, North Africa and the Middle East: A Photographic Guide (İngilizce). Princeton University Press. ss. 137-139. ISBN 978-0-691-17239-2.
- ^ a b Avcı, Aziz (2008). Doğu Akdeniz (Hatay, Osmaniye, Adana, Mersin, Kilis ve Gaziantep)'deki bazı Eirenis (Reptilia: Serpentes) türlerinin (E. aurolineatus, E. barani, E coronelloides, E. eiselti, E. levantinus) taksonomik durumu. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Biyoloji Anabilim Dalı. Yükseköğretim Kurulu. ss. 83-95.
- ^ a b Tok, V., Ugurtas, I., Sevinç, M., Böhme, W. & Crochet, P.-A., Kaska, Y., Kumlutaş, Y., Kaya, U., Avci, A., Üzüm, N., C. & Akarsu, F. (14 Aralık 2008). "IUCN Red List of Threatened Species: Eirenis eiselti". IUCN Kırmızı Listesi20 Ağustos 2025.
- ^ Boundy, Jeff (27 Ağustos 2020). Snakes of the World: A Supplement (İngilizce). CRC Press. ISBN 978-0-429-86645-6.
- ^ Sindaco, Roberto; Venchi, Alberto; Carpaneto, Giuseppe M.; Bologna, Marco A. (2000). "The reptiles of Anatolia: a checklist and zoogeographical analysis". Biogeographia – The Journal of Integrative Biogeography (İngilizce). 21 (1). doi:10.21426/B6110017. ISSN 1594-7629.
- ^ Batmaz, Ardıl (10 Mart 2025). "Diyarbakır'daki maden projesi biyoçeşitliliği tehdit ediyor". Tigris Haber. 10 Mart 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2025.
Dış bağlantılar
[değiştir | kaynağı değiştir]
Vikitür'de Eirenis eiselti ile ilgili ayrıntılı taksonomik bilgiler bulunur.
