Efrasiyab Bedelbeyli
Efrasiyab Bedel bey oğlu Bedelbeyli (Azerice: Əfrasiyab Bədəl bəy oğlu Bədəlbəyli) (19 Nisan 1907, Bakü – 6 Ocak 1976, Bakü) soylu İran kökenli (Bahman Mirza ve Abbas Mirza'nın torunu) Sovyet Azerbaycanlı besteci, orkestra şefi ve müzik eleştirmeni, ilk Azerbaycan balesi[1][2] ve Orta Doğu'daki ilk bale[3] olan Giz Galasinin ("Kız Kulesi) müzik ve librettosunun yazarıydı.
Hayat
[değiştir | kaynağı değiştir]
Efrasiyab Bedelbeyli, 1907 yılında Şuşalı Badal ve Rahima Bedelbeyli'nin çocuğu olarak dünyaya geldi. O zamanlar Bedelbeyliler, büyük müzisyenlerden oluşan bir aile olarak tanınmaya başlamıştı. Babası Badal bey Bedelbeyli, bir muğam uzmanı ve Bakü'deki bir Rus-Tatar okulunda müzik öğretmeniydi; ayrıca kuzeni Uzeyir Hajibeyov'un Azerbaycan'daki ilk müzikal tiyatroyu kurmasına yardımcı oldu.[4][5] Efrasiyab Bedelbeyli'nin amcası Ahmed Ağdamski (Ağdamski) ünlü bir opera şarkıcısıydı. Afrisiyab'ın erkek kardeşi Şamsi Bedelbeyli daha sonra müzikal oyun yönetmeni oldu. 1930'da Efrasiyab Bedelbeyli, Azerbaycan Devlet Üniversitesi'nden Doğu Bilimleri bölümünden mezun oldu][6] ve Leningrad Konservatuvarı'na bağlı bir müzik okulunda eğitimine devam ederek 1938'de mezun oldu. 1930'da Azerbaycan Devlet Opera ve Bale Tiyatrosu'nda şef olarak çalışmaya başladı.[7] 1931'de, kendisi de profesyonel bir bale okulunda yüksek öğrenim görürken Leningrad'a onunla birlikte gelen balerin Gamar Almaszadeh ile evlendi. Ancak bu evlilik boşanmayla sonuçlandı ve Bedelbeyli'nin sonraki evliliklerine yol açtı.
Kariyer
[değiştir | kaynağı değiştir]Efrasiyab Badalbeyli, 1924 yılında Azerbaycan Devlet Türkçe (Azerbaycan) Müzik Teknik Okulu'na ve aynı zamanda Azerbaycan Devlet Üniversitesi Doğu Bilimleri Fakültesi Filoloji (Dilbilim) bölümüne girmiştir. 20. yüzyılın 20'li yıllarında Azerbaycan operaları ve operetlerinin sahneden kaldırılması planlanıyordu. "Komünist" gazetesinde yayımlanan bir makalede, 17 yaşındaki Efrasiyab Badalbeyli, "Operalarımızdaki reformda acele etmeye gerek yok" diyerek bu duruma kesin bir şekilde karşı çıktı. 20 yaşında, Cafer Cebbarli'nin "Ateşin Gelini" adlı oyunu için yazdığı müzik, sanatseverler tarafından büyük beğeni topladı. Uzun süre Moskova ve Leningrad opera ve bale tiyatrolarında yardımcı şef olarak çalıştı. 1938'den ömrünün sonuna kadar Azerbaycan Devlet Opera ve Bale Tiyatrosu'nda şef olarak görev yaptı.
Bedelbeyli'nin müzik kariyeri, 1928'de Jafar Jabbarly'nin sahnelenen oyunu "Od Galini" için müzik bestelemesiyle başladı. Özellikle 1940'ta bestelediği ve Gamar Almaszadeh'e ithaf edilen ilk Azerbaycan balesi "Giz Galasi" ("Kız Kulesi"nin yazarı olarak ünlüdür.[8] Daha sonraki eserleri arasında "Halk Öfkesi" ("Halkın Öfkesi", 1941; Boris Zeidman ile ortak yazar), "Nizami" (1948) ve "Soyudlar Ağlamaz" ("Söğütler Ağlamaz", 1971) yer almaktadır. Azerbaycan operası "Bahadır ve Sona" ile "Giz Galasi", "Garaja Giz" ("Nigella") ve "Gizil Achar" ("Altın Anahtar") baleleri için librettolar yazdı. Tiyatro oyunları için fon müziği besteledi ve zamanının tek libretto çevirmeni olarak Pyotr Çaykovski, Gioacchino Rossini, Armen Tigranyan ve Zakaria Paliashvili'nin operalarının librettolarının eş ritimli Azerice çevirilerini yaptı. 1950'ler ve 1960'lar boyunca Azerbaycan'da klasik müziğin tarihi ve gelişimi üzerine çeşitli kitaplar yayınladı; bunlar arasında "Müzik Üzerine Tartışmalar", "Gurban Pirimov", "Müzik Sözlüğü" ve "Azerbaycan Devlet Opera ve Bale Tiyatrosu" yer almaktadır. 1960 yılında Azerbaycan SSC Halk Sanatçısı unvanına layık görüldü. 1976'daki ölümüne kadar Opera ve Bale Tiyatrosu'nda şef olarak görev yaptı.
Ayrıca bakınız
[değiştir | kaynağı değiştir]Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Музыкальная энциклопедия. Советская энциклопедия. 1973. ss. 1072 стб. с илл.
- ^ Большая Советская Энциклопедия. Советская энциклопедия. 1969. ss. 608 стр., илл.; 47 л. илл. и карт, 1 отд. л. табл.
- ^ Betty Blair. (Kış 1999). "Maiden's Tower Ballet". Azerbaijan International. 2 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. This story line served as the inspiration for the creation of Efrasiyab Badalbeyli's "Maiden's Tower" – the first ballet ever to be produced in Azerbaijan and the Muslim East (1940).
- ^ "BƏDƏLBƏYOV BƏDƏLBƏY BƏŞİR OĞLU". karabakh.az. 9 May 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "Mədəniyyətimizdə silinməz Bədəlbəylilər imzası". azadliq.az. 22 April 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 May 2012.
- ^ (Azerice) The Musician Dynasties of Karabakh 24 Ocak 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. by F.Aliyeva. Musiqi Dunyasi
- ^ (Azerice) Living Voices of Azerbaijani History: Efrasiyab Bedelbeyli 11 Ekim 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Voices.musigi-dunya.az
- ^ (Rusça) Azerbaijan's First Ballerina 3 Ağustos 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. by Nonna de Gubek. Baku Pages. 1 July 2005
