Edmund Ætheling
| Edmund Ætheling | |
|---|---|
 İngiliz krallarının 13. yüzyıldaki soyağacı kronolojisinde Edmund | |
| Doğum | 1016 veya 1017 İngiltere |
| Ölüm | 1057'den önce Macaristan |
| Hanedan | Wessex |
| Babası | Edmund |
| Annesi | Ealdgyth |
Edmund Ætheling[a] (d. 1016 veya 1017, ö. 1057'den önce), Cesur Edmund ile Ealdgyth'in oğludur. Cesur Edmund, Nisan 1016'da babası Æthelred'in ölümünün ardından kısa bir süreliğine İngiltere kralı olarak hüküm sürdü. Edmund, Danimarkalı istilacı Knut ile yaptığı ve büyük bir mücadeleye sahne olan savaşın ardından 1016'nın sonlarında hayatını kaybetti. Knut ise kısa süre sonra İngiltere kralı oldu.
Ertesi yıl Knut, Edmund'un henüz bebek olan iki oğlu Edmund Ætheling ve Sürgündeki Edward'ı öldürülmeleri amacıyla muhtemelen İsveç kralı Olof Skötkonung'a, Kıta'ya gönderdi. Ancak prensler bağışlandı ve büyük olasılıkla Kiev büyük knezi I. Yaroslav'ın sarayında kısa bir süre kaldıktan sonra Macaristan'a gönderildiler. Edmund'un Macar kralının bir kızıyla evlenmiş olabileceği düşünülmektedir. 1057 yılından önce, kesin yılı bilinmeyen bir tarihte 10 Ocak'ta Macaristan'da öldü.
Arka plan
[değiştir | kaynağı değiştir]İngiltere, sekizinci yüzyılın sonlarından itibaren Viking saldırılarına maruz kaldı, ancak bu saldırılar 950'lerin ortalarından itibaren yaklaşık yirmi beş yıl boyunca durdu.[1] 980'lerdeki akınları, 990'lardan itibaren büyük çaplı Danimarka istilaları izledi ve Tedariksiz Æthelred yönetimindeki İngiliz direnişi etkisiz kaldı; bunun sonucunda İngiltere Aralık 1013'te Swein Forkbeard tarafından fethedildi. Swein ertesi yılın Şubat ayında öldü ve Æthelred, Swein'in oğlu Knut'ı İngiltere'den çıkardı.[2] 1015'te Æthelred'in gözdesi, Mercia ealdorman'ı Eadric Streona, Kuzey Danelaw'un önde gelen iki thegn'i olan Morcar ve onun kardeşi Sigeferth'i öldürdü.[b] Bunun üzerine Æthelred onların topraklarına el koydu ve neredeyse kesin olarak Ealdgyth'in[c] adını taşıyan Sigeferth'in dul eşini Malmesbury'de hapse attı. Morcar ve Sigeferth, Æthelred'in oğlu ve veliahtı Cesur Edmund'un önemli müttefikleriydi; Edmund buna, onların topraklarını ele geçirerek, babasına rağmen Ealdgyth ile evlenerek ve Danelaw'daki Beş Borough halkının bağlılığını kabul ederek karşılık verdi.[7] Aynı zamanda Knut, fetih amacıyla bir ordu ile birlikte İngiltere'ye geri döndü. Nisan 1016'da Æthelred ölünce, onun yerine Edmund geçti; Edmund mücadeleyi sürdürdü. Ekim ayındaki bir yenilginin ardından krallığı Knut ile paylaşmayı kabul etti, ancak 30 Kasım'da öldü ve Knut, İngiltere'nin tartışmasız kralı oldu.[8]
Doğumu
[değiştir | kaynağı değiştir]Edmund ile kardeşi Edward, Cesur Edmund'un Ealdgyth'ten olan oğullarıydı. Evlilikleri 1015 yazının sonlarında gerçekleştiği için oğulları 1016 ya da 1017'de doğdu.[9] Evlilik en fazla on beş ay sürdüğünden, ya çocuklar ikizdi ya da içlerinden biri babasının ölümünden sonra dünyaya geldi.[10] Onlar ætheling'di; bu, Eski İngilizcede "kralın oğlu" ya da "prens" anlamına gelen bir kelimeydi.[11] Ancak babalarının ölümü ve Knut'un tahtı ele geçirmesi, krallığı miras alma umutlarını fiilen ortadan kaldırdı.[12] 12. yüzyıl tarihçisi Malmesburyli William, adını yanlışlıkla Eadwig olarak verdiği Edmund'un, iki kardeş arasında büyük olanı olduğunu belirtmiştir.[13]
Sürgün hayatı
[değiştir | kaynağı değiştir]M. K. Lawson, Oxford Dictionary of National Biography'de Edward üzerine yazdığı makalede kaynakları "tam anlamıyla yetersiz" olarak nitelendirmektedir.[14] Kardeşlerin bebekken Kıta Avrupası'na gönderildiği ve 1057'deki ölümünden birkaç gün önce İngiltere'ye dönen Edward dışında hayatları boyunca orada kaldıkları bilinmektedir. Edward genellikle "Sürgündeki Edward" olarak anılmaktadır. 12. yüzyıl tarihçisi Worcesterli John'a göre, 1017'de Eadric Streona, Knut'u "Kral Edmund'un oğulları olan küçük ætheling'ler Edward ve Edmund'u öldürmeye" teşvik etti. Ancak Knut, onları öldürmesinin kendisi için büyük bir utanç olacağını düşündüğünden, bir süre sonra onları öldürülmeleri amacıyla İsveç kralına gönderdi. İsveç kralı ise aralarında bir antlaşma olmasına rağmen bu isteğe kesinlikle uymadı ve onları "büyütülüp hayatta kalmaları için" Macaristan kralına gönderdi. Zamanla içlerinden biri olan Edmund, hayatını Macaristan'da kaybetti.[15]
Anglosakson Kroniği'nin D nüshasında, 11. yüzyılın sonlarına ait bir kayıtta Knut'un Edward'ı Macaristan'a "ihanet etmesi için" gönderdiği yazılıdır. Tarihçi Nicholas Hooper, Edward'ın doğrudan İngiltere'den Macaristan'a gittiği yönündeki bu anlatımı "aşırı basitleştirilmiş" bulmuştur; ayrıca bu kayıt Edmund'dan hiç söz etmemektedir.[16] Diğer kaynaklar, kardeşlerin sürgünlerinin bir bölümünü Kiev knezi I. Yaroslav'ın sarayında geçirdiklerini ima etmektedir.[17] Tarihçi ve soyağacı araştırmacısı Szabolcs de Vajay, Worcesterli John gibi kardeşlerin İsveç'ten doğrudan Macaristan'a gönderildiğini söyleyen geç dönem yazarlarının yanıldığını savunmaktadır. De Vajay, Leges Edwardi Confessoris adlı eserde onların Yaroslav tarafından kabul edildiğinin belirtilmesini ve 11. yüzyılın sonlarında yazan Alman tarihçi Adam von Bremen'in onları, "Rusya'da sürgüne mahkûm edilmiş" olarak tanımlamasını, önce Rusya'ya gittiklerini gösteren erken kaynaklar olarak ifade etmektedir.[18] Ancak Leges, erken bir kaynak değildir; 1140'lara, yani Worcesterli John kroniği ile aynı döneme tarihlenmektedir.[19] De Vajay, kardeşlerin 1028'e kadar İsveç'te kalmış olabileceklerini öne sürmektedir. O yıl Norveç Kralı Olaf, Knut'a yenilip krallığını kaybettikten sonra İsveç'e, ardından Kiev'e kaçmıştı; De Vajay, Edmund ile Edward'ın ona eşlik ettiğini düşünmüştür. Macar tahtının bir talibi olan András ise ülkesinden sürüldükten sonra Rusya'ya kaçmış, 1046'da geri dönerek tahtı ele geçirmişti. De Vajay ayrıca Edmund ile Edward'ın, András'ın bu seferine katıldıkları için sonunda Macaristan'a ulaştıklarını da ileri sürmektedir.[20]
1130'larda yazan Geffrei Gaimar, prenslerin sürgününden, sırasıyla Æthelred ve Knut'un eşi olan Emma'yı sorumlu tutmaktadır. Gaimar'a göre Emma, çocukların krallığın gerçek varisleri olmaları ve bu yüzden huzursuzluğa yol açma ihtimalleri nedeniyle Knut'u bebekleri göndermeye ikna etmiştir. Prensler Danimarka'da Walgar adlı güçlü bir adama teslim edilmiştir. 12 yaşına geldiklerinde İngilizlerin onları hükümdar olarak istemesi üzerine Emma, Knut'u çocukların sakatlatılması için kışkırtmıştır. Emma, onları Knut için bir tehdit olarak gösterse de onun asıl amacı, Æthelred'den olan kendi çocuklarının verasetini güvence altına almaktı. Walgar çocuklara zarar vermeye yanaşmayınca, onlarla birlikte Gardimbre'ye (muhtemelen Rusya[d]) ve oradan da Macaristan'a kaçtı.[22] Tarihçi Simon Keynes, Gaimar'ın anlatımını "ayrıntılı, karmaşık ve (muhtemelen) büyük ölçüde hayal ürünü" olarak tanımlamıştır.[17] Frank Barlow ise "12. yüzyıl yazarı Gaimar'ın Lestoire des Engleis adlı eserindeki uydurmalar nedeniyle Æthelred'in torunları hakkında çok tuhaf anlatımlar dolaşıma girmiştir" demiştir.[23][e] Keynes, "kuşkusuz tehlikeli olmakla birlikte, kaynakları birleştirme yöntemiyle" Edmund ile Edward'ın önce İsveç'e, ardından Rusya'ya ve en sonunda Macar sarayına gittikleri sonucuna varmıştır.[17]
12. yüzyıl yazarı Aelred of Rievaulx'a göre Edmund, Macaristan kralının kızlarından biriyle evlenmiştir. Keynes, Aelred'in güvenilir bir kaynak olduğunu belirtmiştir; zira Aelred, Sürgündeki Edward'ın torunu olan İskoçya Kralı I. Dauíd'in sarayında birkaç yıl geçirmiştir.[25]
Ölümü
[değiştir | kaynağı değiştir]
Aelred, Edmund'un evlendikten kısa bir süre sonra öldüğünü,[25] Worcesterlı John ise onun Macaristan'da öldüğünü yazmıştır.[26] 11. yüzyılın ortalarına tarihlenen Bodleian Kütüphanesi'ndeki MS Douce 296 adlı bir mezmur kitabı da ek bilgiler sunmaktadır. Bu el yazması, azizlerin yortu günlerini içeren bir takvim bulundurmaktadır ve yüzyılın ilerleyen dönemlerinde Edmund ile Edward'ın ölüm kayıtları bu takvime eklenmiştir. Edmund için şu ifade yer almaktadır: "10 January: Obiit Edmundus clitus". Clitus, ætheling kelimesinin Latince karşılığıdır. Edmund'un ölüm günü kesin olarak bilinse de yılı bilinmemektedir. Muhtemelen 1054 yılına gelmeden önce ölmüştü; zira bu yıl Günah Çıkartıcı Edward, Sürgündeki Edward'ın İngiltere'ye dönüşünü sağlamak için Worcester piskoposu Ealdred'i kıtaya göndermişti. Kesin olarak ise, kardeşi Edward'ın dönüşünden birkaç gün sonra öldüğü 1057 yılına gelmeden önce hayatını kaybetmişti.[27]
Notlar
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Bu madde, Edmund'ın oğlu hakkındadır, ancak "ætheling" kralın oğlu anlamına gelir ve diğer Edmund'lara da "Ætheling" veya bazen "the Ætheling" denirdi; bunlara, genç yaşta ölen Æthelred'in kardeşi Edmund da dâhildir. Edmund ve büyük büyükbabası I. Edmund, kral olmadan önce ætheling'diler.
- ^ Thegn'ler, kralların ve ealdorman'ların (daha sonra kont olarak adlandırılmıştır) altındaki aristokrasinin üçüncü kademesini oluşturuyordu.[3] Danelaw, eskiden Danimarkalı Vikingler tarafından yönetilen ve Anglosakson kralları tarafından geleneksel İskandinav yasalarını korumasına izin verilen doğu ve kuzey İngiltere bölgesiydi.[4]
- ^ Tarihçiler tarafından neredeyse her zaman Ealdgyth olarak anılsa da,[5] adı ilk olarak 12. yüzyılda Worcester'lı John tarafından kaydedilmiştir. Tarihçi Ann Williams, Morcar'ın eşinin de Ealdgyth adını taşıdığına dikkat çekmektedir. Williams, kardeşlerin her ikisinin de Ealdgyth adında bir kadınla evlenmiş olmasının mümkün olduğunu, bunun yaygın bir isim olduğunu, ancak John'un yanlışlıkla Sigeferth'in eşine (ilk kocasının ölümünden sonra Edmund ile evlenen) baldızının adını vermiş olmasının da mümkün olduğunu savunmaktadır.[6]
- ^ Gardimbre, İskandinav dilinde Rusya için kullanılan ve "şehirler ülkesi" anlamına gelen Garðaríki kelimesinin bozulmuş hâli olabilir.[21]
- ^ Barlow, Gabriel Ronay'ın 1989'daki kitabı The Lost King of England: The East European Adventures of Edward the Exile'ı (Woodbridge, BK: Boydell and Brewer 978-0-85115-785-6 ) "garip anlatılar"a örnek olarak göstermektedir.[23] Akademisyen Rodney Thomson ve Michael Winterbottom, The Lost King'i "tamamen güvenilmez" olarak nitelendirmektedir.[24]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ Stenton 1971, ss. 239, 364.
- ^ Keynes 2004.
- ^ Keynes 2014b, ss. 459-460.
- ^ Higham 2014, ss. 139-140.
- ^ Lawson 2004a; Keynes 2014a, s. 165.
- ^ Darlington & McGurk 1995, ss. 480-481; Williams 2003, ss. 132, 221 n. 6.
- ^ Mason 2004, s. 27; Lawson 2004a.
- ^ Lawson 2004a.
- ^ Barlow 1997, s. 217 ve n. 1; Lawson 2004b.
- ^ Hooper 1985, s. 197.
- ^ Keynes 1985, s. 359.
- ^ Barlow 1997, s. 31.
- ^ Mynors, Thomson & Winterbottom 1998, ss. 318-319 (ii.180.10); Thomson & Winterbottom 1999, ss. 168-169.
- ^ Lawson 2004b.
- ^ Darlington & McGurk 1995, ss. 502–503; Lawson 2004b.
- ^ Swanton 2000, s. 188; Hooper 1985, s. 198; Keynes 1985, s. 362.
- ^ a b c Keynes 1985, s. 363.
- ^ de Vajay 1962, ss. 72, 76-77 16 ve 18. notlar; Keynes 1985, s. 363.
- ^ Wormald 1999, s. 128; Darlington & McGurk 1995, s. lxxiii.
- ^ de Vajay 1962, s. 72.
- ^ Ronay 1984, ss. 46-47; Keynes 1985, s. 369; Hooper 1985, ss. 198-199 and n. 4.
- ^ Hooper 1985, ss. 198-199.
- ^ a b Barlow 2002, s. 91 n. 25.
- ^ Thomson & Winterbottom 1999, s. 169.
- ^ a b Keynes 1985, ss. 367-368 n. 15.
- ^ Darlington & McGurk 1995, ss. 502-503; Lawson 2004b.
- ^ Keynes 1985, ss. 359-364.
Daha fazla okuma
[değiştir | kaynağı değiştir]- Barlow, Frank (1997). Edward the Confessor. New. New Haven, Connecticut: Yale University Press. ISBN 978-0-300-07208-2.
- Barlow, Frank (2002). The Godwins:The Rise and Fall of a Noble Dynasty. Londra, BK: Pearson Longman. ISBN 978-0-582-78440-6.
- Darlington, Reginald; McGurk, Patrick, (Ed.) (1995). The Chronicle of John of Worcester (Latin ve English). 2. Oxford, BK: Clarendon Press. ISBN 978-0-19-822261-3.
- de Vajay, Szabolcs (1962). "Agatha, mother of Saint Margaret Queen of Scotland". Duquesne Review. viii (2). ss. 71-87. ISSN 0012-7205.
- Higham, Nicholas (2014). "Danelaw". Lapidge, Michael; Blair, John; Keynes, Simon; Scragg, Donald (Ed.). The Wiley Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England. 2. Chichester, West Sussex: Wiley Blackwell. ss. 139-140. ISBN 978-0-470-65632-7.
- Hooper, Nicholas (1985). "Edgar the Ætheling: Anglo-Saxon Prince, Rebel and Crusader". Anglo-Saxon England. Cilt 14. ss. 197-213. doi:10.1017/S0263675100001344. ISSN 0263-6751.
- Keynes, Simon (1985). "The Crowland Psalter and the Sons of King Edmund Ironside". Bodleian Library Record. 11 (1). ss. 359-370. doi:10.3828/blr.1985.11.6.359. ISSN 0067-9488.
- Keynes, Simon (2004). "Æthelred II [Ethelred; known as Ethelred the Unready] (c. 966x8–1016)"
. Oxford Dictionary of National Biography. Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/8915. ISBN 978-0-19-861412-8. (abonelik veya Birleşik Krallık halk kütüphanesi üyeliği gereklidir) - Keynes, Simon (2014a). "Edmund Ironside". Lapidge, Michael; Blair, John; Keynes, Simon; Scragg, Donald (Ed.). The Wiley Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England. 2. Chichester, West Sussex: Wiley Blackwell. s. 165. ISBN 978-0-470-65632-7.
- Keynes, Simon (2014b). "Thegn". Lapidge, Michael; Blair, John; Keynes, Simon; Scragg, Donald (Ed.). The Wiley Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England. 2. Chichester, West Sussex: Wiley Blackwell. ss. 459-461. ISBN 978-0-470-65632-7.
- Lawson, M. K. (2004a). "Edmund II [known as Edmund Ironside] (d. 1016), king of England". Oxford Dictionary of National Biography. Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/8502. (abonelik veya Birleşik Krallık halk kütüphanesi üyeliği gereklidir)
- Lawson, M. K. (2004b). "Edward Ætheling [called Edward the Exile] (d. 1057)". Oxford Dictionary of National Biography. Oxford University Press. doi:10.1093/ref:odnb/37387. (abonelik veya Birleşik Krallık halk kütüphanesi üyeliği gereklidir)
- Mason, Emma (2004). The House of Godwine: The History of a Dynasty. Londra, BK: Hambledon and London. ISBN 978-1-85285-389-1.
- Mynors, R. A. B.; Thomson, R. M.; Winterbottom, M., (Ed.) (1998). William of Malmesbury: Gesta Regum Anglorum, The History of the English Kings (Latince ve İngilizce). I. Oxford, BK: Clarendon Press. ISBN 978-0-19-820678-1.
- Ronay, Gabriel (1984). "Edward Aetheling: Anglo-Saxon England's Last Hope". History Today. 34 (1). ss. 43-51. ISSN 0018-2753.
- Stenton, Frank (1971). Anglo-Saxon England. 3rd. Oxford, BK: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-280139-5.
- Swanton, Michael, (Ed.) (2000). The Anglo-Saxon Chronicles. revised paperback. Londra, BK: Phoenix. ISBN 978-1-84212-003-3.
- Thomson, Rodney; Winterbottom, Michael (1999). William of Malmesbury: Gesta Regum Anglorum, The History of the English Kings. General Introduction and Commentary. II. Oxford, BK: Clarendon Press. ISBN 978-0-19-820682-8.
- Williams, Ann (2003). Æthelred the Unready: The Ill-Counselled King. Londra, BK: Hambledon and London. ISBN 978-1-85285-382-2.
- Wormald, Patrick (1999). The Making of English Law: King Alfred to the Twelfth Century. 1. Oxford, BK: Blackwell. ISBN 978-0-631-13496-1.
