Dolganlar
 | |
| Toplam nüfus | |
|---|---|
8,157 | |
| Önemli nüfusa sahip bölgeler | |
| 8,157 (2021) |
 Ukrayna | 26 (2001) |
 Kazakistan | 3 (2009) |
| Diller | |
| Din | |
| İlgili etnik gruplar | |
| Türk halkları, Yakutlar, Tuva Türkleri | |
Dolganlar, (öbür adları — Dolgan Türkleri, Dağlı kişi manasında Tıa-kihi (тыа-киһи), Haka (Һака))[1] — Rusya'nın kuzeyindeki Taymır yarımadası çevresinde yaşayan etnik grup. Soyları Evenkiler başta olmak üzere birkaç farklı Sibirya halkına dayanan Dolganlar, 18. yüzyıldan sonra Türk dilini kabul etmiştir.[2] Taymir yarımadası, idari olarak Krasnoyarsk Kray'a bağlıdır. Dolganlar'ın Taymir Özerk Okruğu adında özerk illeri vardır.
Dolganlar, Yakutça ile çok benzer olan Dolganca dilini konuşmaktadır. Yakutlarla kolayca anlaşabilirler. Dolganlar, 20. yüzyıldan önce Sibirya bölgesinde göçebe hayat yaşayan avcı insan topluluğuydu. Sovyet döneminde iskana zorlandılar.
Dolganlar, Rusların etkisiyle Ortodoks kilisesine bağlanmışlardır ancak şamanizmin etkisi hala sürmektedir.
Dil
[değiştir | kaynağı değiştir]Dolganlar, Yakut diliyle yakın akraba olan Dolgancayı konuşurlar.[2][3] Dilde Evenkice'nin belirgin etkileri görülmektedir. E. İ. Ubryatova’ya göre Dolganca, Yakutçanın 16. yüzyılın sonlarında Dulgan (Dulkan) boyuna mensup Evenkiler arasında yayılması ve daha sonraki dönemde diğer Evenki gruplarına da geçmesi sonucunda oluşmuştur.[4]
Dolgan Türkçesi Norilskiy, Pasinskiy, Avamskiy, Hatangskiy ve Popigayskiy ağızlarından oluşur.[4] Dolganca yazılmış ilk eser 1973 yılında yayımlanan Ogdo Aksyonova’nın Baraksan adlı şiir kitabıdır. 1984 yılında Dolganca için bir alfabe (okuma kitabı) hazırlanmıştır. Rus alfabesi esas alınarak oluşturulan Dolganca yazı dili 1970 yılında resmî olarak kabul edilmiştir.
Nüfus
[değiştir | kaynağı değiştir]Dolgan nüfusunun değişimi[5][6][7][8][9]:
Genetik
[değiştir | kaynağı değiştir]Genetik araştırmalara göre Dolganlarda en yaygın Y-DNA haplogrupları C (%37,3) ve N1a1-Tat (eski adıyla N1c) (%22,4) olarak tespit edilmiştir. Bunları R1a (%16,4), N1a2b-P43 (eski adıyla N1b) (%11,9) izlemektedir. Daha düşük oranlarda ise I ve R1b (her biri %1,5) ile Q (%1,4) haplogrupları görülmektedir.[10]
Tanınmış kişiler
[değiştir | kaynağı değiştir]
- Ogdo Aksyonova (Огдуо Аксёнова) — 1936 doğumlu şair ve Dolgan Edebiyatının kurucusu.
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Долганы". БСЭ. 10 Kasım 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Nisan 2014.
- ^ a b "Dolgan people". Encyclopedia Britannica. 5 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2020.
- ^ Hickey, Raymond (14 Mayıs 2012). The Handbook of Language Contact. John Wiley & Sons. s. 728. ISBN 978-1-4443-1816-6.
- ^ a b Языки Российской Федерации и соседних государств (Rusça). 1. Наука. 1997. s. 344. ISBN 5-02-011237-2.
- ^ "Всесоюзная перепись населения 1926 года.Национальный состав населения по республикам СССР". «Демоскоп». 22 Mayıs 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mart 2011.
- ^ "Всесоюзная перепись населения 1970 года. Национальный состав населения по республикам СССР". «Демоскоп». 3 Aralık 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mart 2011.
- ^ "Всесоюзная перепись населения 1979 года. Национальный состав населения по республикам СССР". «Демоскоп». 24 Mart 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mart 2011.
- ^ "Всесоюзная перепись населения 1989 года. Национальный состав населения по республикам СССР". «Демоскоп». 16 Mart 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mart 2011.
- ^ "Всероссийская перепись населения 2002 года. Национальный состав населения по регионам России". «Демоскоп». 22 Haziran 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Mart 2011.
- ^ "Архивированная копия" (PDF). www.ebc.ee. 21 Aralık 2025 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ocak 2026.
