Dogger Bank

Dogger Bank

Dogger Bank (Hollandaca Doggersbank, Almanca Doggerbank, Danca Doggerbanke), Kuzey Denizi’nde, İngiltere’nin doğu kıyısından yaklaşık 100 kilometre açıkta yer alan geniş bir kum sığlığıdır.

Bu ölge son buzul çağı sırasında Kıta avrupası ile Britanya Adaları’nı birbirine bağlayan büyük bir kara parçasının parçasıydı. Günümüzde bu tarihî kara kütlesi Doggerland olarak adlandırılmaktadır. Dogger Bank, yüzyıllardır balıkçılar tarafından verimli bir av sahası olarak bilinir. Adını, Orta Çağ’da özellikle morina balığı avında kullanılan Hollandalı balıkçı tekneleri olan **“dogger”**lardan almıştır.

Bölge 21. yüzyılın başlarında Birleşik Krallık’ın üçüncü tur açık deniz rüzgâr enerjisi projeleri kapsamında uygun bir alan olarak belirlenmiş ve Dogger Bank Rüzgâr Çiftliği projesi bu bölgede geliştirilmeye başlanmıştır.

İsmi

Dogger Bank adı ilk kez 17. yüzyılın ortalarında kayıtlara geçmiştir. Bu adın, Orta Çağ’da bölgede balık avında kullanılan, iki direkli bir tekne türünü ifade eden “dogger” kelimesinden türediği düşünülmektedir. Bölge, Hollandaca, Almanca, İsveççe ve Danca dillerinde de benzer adlarla anılmaktadır.

Coğrafya

Dogger Bank yaklaşık 17.600 kilometrekarelik (6.800 mil²) bir alanı kaplar ve kabaca 260 kilometre uzunluğunda, 100 kilometre genişliğinde bir yapıya sahiptir. Bölgedeki deniz derinliği 15 ile 36 metre arasında değişir; bu da Dogger Bank'ı çevresindeki deniz tabanına kıyasla ortalama 20 metre daha sığ hâle getirir.

Jeoloji

Jeolojik açıdan Dogger Bank'ın, Pleistosen döneminde oluşmuş bir moren olduğu düşünülmektedir. Son buzul çağında farklı zamanlarda ya ana karaya bağlıydı ya da bağımsız bir ada hâlindeydi. Bu kum sığlığı, Britanya'yı Avrupa ana karasına bağlayan ve günümüzde Doggerland olarak bilinen geniş kara parçasının bir bölümünü oluşturuyordu. Söz konusu kara kütlesi, son buzul çağının sona ermesinden bir süre sonra deniz seviyesinin yükselmesiyle sular altında kalmıştır.

Bölgede faaliyet gösteren balıkçı trolleri, deniz tabanından büyük miktarda turba, mamut ve gergedan kalıntıları ile zaman zaman Paleolitik Çağ'a ait av aletleri çıkarmıştır. Bu buluntular, bölgenin bir zamanlar kara üzerinde yaşayan canlılara ve insan faaliyetlerine ev sahipliği yaptığını göstermektedir.

1931 Dogger Bank depremi, bu sığlığın altında meydana gelmiş, Richter ölçeğine göre 6,1 büyüklüğünde ölçülmüş ve Birleşik Krallık'ta şimdiye kadar kaydedilen en büyük deprem olarak tarihe geçmiştir. Depremin odak noktası Dogger Bank'ın 23 kilometre altında bulunuyordu. Sarsıntı Kuzey Denizi çevresindeki birçok ülkede hissedilmiş ve İngiltere'nin doğusunda çeşitli hasarlara yol açmıştır.

Dogger Bank'ın güneyinde Cleaver Bank adı verilen başka bir deniz tabanı yükseltisi yer almaktadır.

Deniz savaşları ve olayları

Dogger Bank, tarih boyunca birçok önemli askerî ve denizcilik olayına sahne olmuştur:

• Dogger Bank Muharebesi (1696): Dokuz Yıl Savaşı sırasında, Jean Bart komutasındaki Fransız donanması, beş gemiden oluşan Hollanda filosu ve onun koruduğu konvoya karşı zafer kazanmıştır.
• Dogger Bank Muharebesi (1781): Dördüncü İngiliz-Hollanda Savaşı kapsamında, 5 Ağustos 1781'de Kraliyet Donanması'na bağlı bir filo ile Hollanda filosu Dogger Bank açıklarında çatışmıştır.
• Dogger Bank Olayı (1904): Rus-Japon Savaşı sırasında, 21 Ekim 1904'te Rus donanmasına ait gemiler, Dogger Bank bölgesinde bulunan İngiliz balıkçı teknelerini Japon torpido botları sanarak ateş altına almıştır. Bu olay, iki ülke arasında ciddi bir diplomatik krize yol açmıştır.
• Dogger Bank Muharebeleri (1915) ve (1916): I. Dünya Savaşı sırasında, Kraliyet Donanması ile Alman Açık Deniz Filosu arasında bölgede deniz muharebeleri yaşanmıştır.

Ayrıca Dogger Bank çevresinde çok sayıda gemi enkazı bulunmaktadır. Bunlardan en dikkat çekenlerinden biri, 1966 yılında şiddetli bir fırtına sırasında batan Alman U-Hai denizaltısıdır. Alman Type XXIII sınıfına ait olan bu denizaltının batması sonucu 20 kişilik mürettebattan 19'u hayatını kaybetmiş, olay Almanya'nın barış dönemindeki en büyük deniz kazalarından biri olarak kayıtlara geçmiştir.

Ekoloji

Dogger Bank, özellikle morina ve ringa balığı başta olmak üzere çok sayıda balık türünün yoğun olarak avlandığı, son derece önemli bir balıkçılık sahasıdır. Bölge, yıl boyunca yüksek birincil üretkenlik gösteren bir okyanus ekosistemi olarak tanımlanır; bu üretkenliğin temelini fitoplankton oluşturur. Bu özellikleri nedeniyle Dogger Bank'ın Deniz Doğa Koruma Alanı ilan edilmesi önerilmiştir. Avrupa Birliği mevzuatı kapsamında ise koruma altındaki alan, Birleşik Krallık dâhil olmak üzere birden fazla ülke arasında paylaştırılmıştır.

2025 yılında, Hollanda merkezli Doggerland Vakfı öncülüğünde altı kuruluştan oluşan uluslararası bir koalisyon, Rewilding Dogger Bank (Dogger Bank'ı Yeniden Doğallaştırma) programını başlatmıştır. Bu koalisyonda; İrlanda'dan Atlantic Technological University, Birleşik Krallık'tan Blue Marine Foundation, Almanya'dan BUND, Danimarka WWF, Hollanda'dan ARK Rewilding Netherlands ve Embassy of the North Sea yer almaktadır. Üç yıl sürmesi planlanan bu girişim; bölgeyi zararlı faaliyetlerden korumaya yönelik hukuki adımların atılmasından, Modiolus modiolus resiflerinin yeniden canlandırılmasına ve Dogger Bank'taki deniz yaşamının, alınan önemli kararlarda daha güçlü biçimde temsil edilmesine kadar uzanan çok yönlü bir koruma ve restorasyon yaklaşımı benimsemektedir.

Trol avcılığı ve koruma alanları

Eylül 2020'de, Greenpeace’e ait Esperanza gemisi, Dogger Bank bölgesine çok sayıda granit kaya bloğu bıraktı. Bu eylem, Yorkshire kıyıları açıklarında bir süper trol gemisinin görülmesinin ardından gündeme gelen endişeler üzerine gerçekleştirildi. Greenpeace’in bu girişimi, balıkçılık sektöründeki bazı kesimlerden de destek gördü. Denize bırakılan büyük granit kayalar, deniz canlılarına ve yüzey balıkçılığına zarar vermiyor; ancak ağırlıklı ağlar kullanan dip trolü teknelerinin ağlarına takılarak bu yöntemi fiilen engelliyor. Greenpeace’ten bir sözcü, konuya ilişkin yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı: “Koruma altındaki bir alanda dip trol teknelerinin deniz tabanını sürmesine nasıl izin verilebilir? Bu, koruma altındaki bir ormanda buldozerlerin dolaşmasına izin vermekle eşdeğerdir.”

Rüzgar çiftliği ve rüzgar enerjisi merkezi

Dogger Bank'ın açık deniz rüzgâr santralleri için seçilmesinin başlıca nedeni, kıyıdan oldukça uzak bir konumda bulunmasıdır. Bu sayede rüzgâr türbinlerinin görsel etkisine yönelik şikâyetlerin önüne geçilmektedir. Buna karşılık, deniz derinliği geleneksel sabit temelli rüzgâr türbini tasarımlarının uygulanmasına elverişlidir. Sabit temelli türbinler ekonomik olarak genellikle 40–50 metre derinliğe kadar kullanılabilmektedir; daha derin sularda ise günümüzde inşası çok daha maliyetli olan yüzer türbin teknolojilerine ihtiyaç duyulmaktadır.

Ocak 2010'da, Dogger Bank'ta bir rüzgâr çiftliği geliştirilmesi için Forewind Ltd'ye lisans verilmiştir. Bir geliştirici konsorsiyumu olan Forewind'in projesi, başlangıçta toplam 32 gigavatlık dokuz bölgeden oluşan daha geniş bir planın parçası olarak 9 gigavat elektrik üretmeyi hedefliyordu. Ancak daha sonra, bölgenin sahibi olan Crown Estates ile yapılan anlaşma doğrultusunda proje 7,2 gigavatlık bir kurulu güce düşürülmüştür.

İnşaatın en erken 2014 yılı civarında başlaması öngörülse de proje çeşitli nedenlerle defalarca ertelenmiştir.

Öte yandan Hollanda, Almanya ve Danimarka elektrik iletim sistemi işletmecileri, Avrupa'nın sürdürülebilir enerji altyapısının bir parçası olarak Dogger Bank üzerinde inşa edilecek bir veya daha fazla yapay ada etrafında bir Kuzey Denizi Rüzgâr Enerjisi Merkezi kurulması için iş birliği yapmaktadır. 23 Mart 2017'de Brüksel'de düzenlenen North Seas Energy Forum kapsamında Energinet.dk, Alman ve Hollandalı TenneT kuruluşlarıyla ortak çalışma anlaşması imzalayacak; bu sürecin ardından projenin uygulanabilirliğini değerlendiren bir fizibilite çalışması hazırlanacaktır.

Dış bağlantılar

• Wikimedia Commons'ta Dogger Bank ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur