Dil edinim aygıtı

Dil edinim aygıtı (İngilizce: Language Acquisition Device, LAD) 1960’lı yıllarda linguist ve filozof Noam Chomsky tarafından dil edinimi araştırmaları kapsamında ortaya atılmış bir iddiadır. LAD kavramı, bir bebeğin dili edinmesini ve üretmesini sağlayan içgüdüsel bir zihinsel kapasite olduğu varsayımına dayanır. Bu kavram, dilin doğuştan geldiğini savunan nativist (doğuştancı) kuramın bir bileşenidir. Söz konusu kuram, insanların dili edinmeye yönelik doğuştan gelen bir içsel yetiye sahip olduklarını öne sürer.

LAD lehine öne sürülen temel argüman, “uyaran yetersizliği argümanı”dır (Poverty-of-the-Stimulus-Argument).

Eleştiriler

LAD'a, insanların doğuştan bir dil edinim aygıtına sahip oldukları iddiasını destekleyecek yeterli nörobilimsel ya da dil edinimiyle ilgili verilerin bulunmadığıyla ilgili olarak çeşitli eleştiriler yöneltilmiştir.

Dil edinim aygıtı kavramı, çocukların dili edinme sürecinin evrensel ve aşamalı doğasını yeterince açıklayamaması nedeniyle eleştirilmiştir. Tüm çocuklarda gözlemlenen benzer evreler – agulama dönemi, tek sözcüklü dönem, ardından "anne gel" gibi basit sözcük birleşimleri ve nihayetinde karmaşık cümlelere geçiş – bu modelle doğrudan açıklanamaz. Bu tür bir gelişimin anlaşılabilmesi için, çocukların hipotez oluşturma süreçlerinde sistematik bir aşama süreci olması gerekir; ancak LAD modeli bu konuda herhangi bir açıklama sunmaz.

Chomsky’nin nativist (doğuştancı) yaklaşımı da genel olarak eleştiriye tabi tutulmaktadır. Zira dil bilgisinin doğuştan geldiğine dair bu kadar büyük bir iddia, yalnızca uyaran yetersizliği argümanına (poverty of the stimulus) dayandırılmakta ve bunun dışında ayrıntılı kanıtlarla desteklenmemektedir. Öte yandan, Jean Piaget gibi araştırmacıların geliştirdiği, dil edinimini açıklayan ve evrensel gramer ya da dil edinim aygıtı varsayımına ihtiyaç duymayan birçok alternatif kuram da bulunmaktadır.