Demetria ve Pamphile'nin mezar naiskosu

Demetria ve Pamphile'nin mezar naiskosu
	Grekçe: Επιτύμβιος ναΐσκος Δημητρίας και Παμφίλης
Yıl	y. MÖ 325-310
Tür	Naiskos
Konum	Keramikos Arkeoloji Müzesi, Atina, Yunanistan
Koleksiyon	No P687

'Demetria ve Pamphile'nin mezar naiskosu, (Grekçe: Επιτύμβιος ναΐσκος Δημητρίας και Παμφίλης), Demetria ve Pamphile adlı ölmüş iki kadının anısına dikilmiş bir mezar anıtıdır. Bugün Demetria ve Pamphile'nin Mezar Naikosu, Atina'daki Kerameikos Arkeoloji Müzesi'nde, P687 envanter numarasıyla sergilenmektedir. Antik mezar alanında ise eserin modern bir alçı kopyası bulunmaktadır.

Tarihi

Antik Atina'nın Kerameikos Mezarlığı, Klasik dönem boyunca şehrin önde gelen ailelerinin son anıtlarına ev sahipliği yapmıştır. Hem sanatsal değeri hem de temsil ettiği tarihsel dönüm noktası açısından dikkat çekici olan bu mezar naiskosu ("küçük tapınak"), MÖ 317'de vali Demetrius Phalereus'un mezarların süslenmesini yasaklayan kararnamesi çıkmadan önce dikilen son mezar taşı stellerinden biri olup; MÖ 325-310 arasına tarihlenmektedir.^[1]

Naiskos, 1870 yılında güney yolunun batı ucunda keşfedilir ve^[2] 2003 yılının Nisan ayı civarına kadar yerinde kalır. Bu tarihte, aşınma ve doğal yıpranmadan korunması amacıyla Kerameikos Arkeoloji Müzesi'ne nakledilir. Yerine ise alçı bir kopyası yerleştirilir.^[1]

Demetria ve Pamphile'nin mezarı, iki ayrı stel (mezar taşı) içerir. Bunlardan ilki, ablası Demetria'nın erken ölümü üzerine yapılmıştır.^[1] Bu, ailenin ikinci cenaze stelidir. Kabartma üzerinde tasvir edilen iki kadının isimleri olan "Demetria ve Pamphile" yazısı bulunmaktadır.^[3]

Tanım

Mermerden yapılmış olup, MÖ IV.yüzyılda naiskoi'nin evriminin tipik bir örneğidir. Zaman içinde naiskoslar rölyefin içine gömülmüş, figürler ise yüksek kabartma halini alarak neredeyse tamamen yüzeyden ayrılmıştır.^[1]

Demetria'nın Eski Steli: Vedalaşma Teması

Daha eski olan stelde, Demetria bir sandalyede otururken, hayatta olan kız kardeşi Pamphile onun yanında ayakta durur.^[4] İki kız kardeşin şefkatle el ele tutuşması (dexiosis olarak bilinen jest ve heykeltıraşlık teması), ölen kadının yaşayan kız kardeşine veda ederek ayrılışını simgeler.^[3]^[1]

Bu stel, anılan ölü kişiyle birlikte yaşayan bir akrabayı dahil etme temasını içerir. Bu uygulama, çoğu zaman ilgili yazıtların veya uygun ikonografinin eksikliği nedeniyle ölüleri yaşayanlardan ayırt etmeyi zorlaştırır. Günümüzde Atina Ulusal Arkeoloji Müzesi'nde muhafaza edilen bu eski naiskosun baş kısımları, uzun zaman önce kırıldığı için korunamamıştır.^[3]

Yeni Naiskos ve Değişen Anlatım

Demetria'nın stelindeki bu "vedalaşma" unsuru, daha yeni olan naiskosta (küçük tapınak formundaki mezar anıtı) bulunmaz. Bunun nedeni, yeni naiskos yapıldığında her iki kız kardeşin de vefat etmiş olmasıdır; dolayısıyla birbirlerine veda etmelerine artık gerek kalmamıştır.

Naiskos, yakın zamanda ölmüş olan Pamphile'yi lüks bir sandalyede oturur gösterirken, daha önce ölmüş olan kız kardeşi Demetria'yı ayakta göstermektedir.^[3]^[4] Her iki kadın da uzun khitonlar ve başlarını örten himationlarla zengin bir şekilde giyinmiş,^[2] ancak ikisi de ölü oldukları için ifadesiz gözlere sahiptirler.^[5] Her iki kadının da bir kolu karınlarında dinlenirken diğer elleriyle başlarını örten himationlarını tutmaktadırlar. Kıyafetleri vücutlarında zarif kıvrımlar oluşturmaktadır, özellikle Pamphile'nin hafifçe uzatılmış sol bacağında bu belirgin şekilde görülmektedir. Hem Pamphile hem de Demetria'nın saçları, dönemin Atina geleneklerine ve modasına uygun olarak özenli örgülerle yapılmıştır.

Pamphile'nin oturduğu sandalyenin kol dayanağı, bir koçbaşı şeklinde son bulur ve bir siren tarafından desteklenir. Dönemin mezar kabartmalarında, ölen kadınların "alışılmadık derecede" özenle işlenmiş tahtlarda oturması yaygın bir uygulamaydı.^[6]^[7]

Tarihsel Bağlam ve Önemi

Demetria ve Pamphile'nin naiskosu, Kerameikos mezarlığına yerleştirilen son süslemeli mezar anıtlarından biri olmasıyla tarihteki yerini almıştır. MÖ 317 yılında, Atina'da Demetrius Phalereus tarafından lüks ve gösterişli mezar anıtlarının inşasını yasaklayan bir kanun çıkarılmıştır.^[8] Bu yasağın temel nedeni, artan zenginlik eşitsizliği nedeniyle soylu ailelerin mezarlar aracılığıyla statülerini aşırı derecede sergilemesini engellemek ve kamu harcamalarını kontrol altına almaktı.^[9]

Bu bağlamda, Demetria ve Pamphile'nin naiskosu, bir dönemin kapanışını temsil eder. Yasaktan hemen önce inşa edilmesi, hem ailenin sosyal konumunu hem de dönemin sanatsal ifadesinin son büyük örneklerinden biri olmasını sağlamıştır. Bu yasakla birlikte, Atina mezar mimarisinde daha sade ve gösterişsiz formlar yaygınlaşmıştır.^[10]

Ayrıca bakınız

Dexileos'un Mezar Steli: MÖ 394 yılında Korint Savaşı'nda ölen genç süvari Dexileos için yapılmış olan bu stel, dramatik bir atlı savaş sahnesini betimler. Klasik dönem Atina mezar stel sanatının en bilinen ve etkileyici örneklerinden biridir.
Büyük Eleusis Kabartması: Antik Yunan dininin en önemli gizem kültlerinden biri olan Elefsis Gizemleri ile ilişkilidir. Genellikle tanrıçalar Demeter ve Persephone ile Triptolemus'u betimleyen bu kabartma, Elefsis'ten çıkarılmıştır ve kültün doğasını yansıtan önemli bir dini sanat eseridir.

Hegeso'nun Mezar Steli: Yaklaşık MÖ 410-400 yıllarına tarihlenen bu stel, Hegeso isimli soylu bir Atinalı kadını, hizmetçisi tarafından sunulan bir mücevher kutusundan seçim yaparken tasvir eder. Dönemin zarif giysi detayları ve sakin atmosferiyle Klasik Yunan sanatının tipik özelliklerini taşır. Mezar stelleri arasında en estetik ve duygusal olanlardan biri olarak kabul edilir.

Kaynakça

^ ^a ^b ^c ^d ^e "Η Επιτύμβια Στήλη της Παμφίλης και της Δημητρίας - Κεραμεικος" [The Grave Stele of Pamphile and Demetria - Kerameikos]. photodentro.edu.gr (Yunanca). 18 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Aralık 2023.
^ ^a ^b Banou 2014, s. 241.
^ ^a ^b ^c ^d Banou 2014, s. 240.
^ ^a ^b Closterman 2007, s. 637.
^ Banou 2014, s. 316.
^ Ridgway 1987, s. 405.
^ Pilz 2011, s. 23.
^ Stewart, Andrew F. (1990). Greek sculpture : an exploration. Internet Archive. New Haven : Yale University Press. ISBN 978-0-300-04072-2.
^ Ridgway, Brunilde Sismondo (Ağustos 1997). Fourth-Century Styles in Greek Sculpture (İngilizce). University of Wisconsin Press. ISBN 9780299154707.
^ Paga, Jessica (2018). Greek Architecture and the Classical Sculpture of the Parthenon. Cambridge University Press.

Bibliyografya

Banou, Eleni S. (2014). Kerameikos (PDF). Atina: John S. Latsis foundation. ISBN 978-960-98364-8-7.
Closterman, Wendy E. (2007). "Family Ideology and Family History: The Function of Funerary Markers in Classical Attic Peribolos Tombs". American Journal of Archaeology. 111 (4): 633–52. JSTOR 4002526627 Ocak 2025.
Pilz, Oliver (2011). "The Uses of Small Things and the Semiotics of Greek Miniature Objects". Pallas (86): 15–30. JSTOR 4360668325 Ocak 2025.
Ridgway, Brunilde Sismondo (1987). "Ancient Greek Women and Art: The Material Evidence". American Journal of Archaeology. 91 (3): 399–409. JSTOR 50536125 Ocak 2025.

Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Naiskos of Demetria and Pamphile ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur

[phot-1] "Η Επιτύμβια Στήλη της Παμφίλης και της Δημητρίας - Κεραμεικος" [The Grave Stele of Pamphile and Demetria - Kerameikos]. photodentro.edu.gr (Yunanca). 18 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Aralık 2023.

[FOOTNOTEBanou2014241-2] Banou 2014, s. 241.

[FOOTNOTEBanou2014240-3] Banou 2014, s. 240.

[FOOTNOTEClosterman2007637-4] Closterman 2007, s. 637.

[FOOTNOTEBanou2014316-5] Banou 2014, s. 316.

[FOOTNOTERidgway1987405-6] Ridgway 1987, s. 405.

[FOOTNOTEPilz201123-7] Pilz 2011, s. 23.

[8] Stewart, Andrew F. (1990). Greek sculpture : an exploration. Internet Archive. New Haven : Yale University Press. ISBN 978-0-300-04072-2.

[9] Ridgway, Brunilde Sismondo (Ağustos 1997). Fourth-Century Styles in Greek Sculpture (İngilizce). University of Wisconsin Press. ISBN 9780299154707.

[10] Paga, Jessica (2018). Greek Architecture and the Classical Sculpture of the Parthenon. Cambridge University Press.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]