Debreli İlyas Paşa
| Debreli İlyas Paşa | |
|---|---|
İlyas Paşa'nın portresi | |
| Doğum | Iljaz Qoku (İlyas Çoku) 1812 Kllopçisht veya Makiler, Osmanlı İmparatorluğu |
| Ölüm | 1910 (97-98 yaşlarında) Osmanlı İmparatorluğu |
| Defin yeri | Debre |
| Rütbesi | Mîr-i mîrân |
| Çatışma/savaşları | |
Debreli İlyas Paşa (Arnavutça: Iljaz pashë Dibra) ya da doğum adıyla Iljaz Qoku (Türkçe: İlyas Çoku; 1812, Kllopçisht veya Makiler – 1910), Arnavut asıllı Osmanlı mîr-i mîrânı ve Arnavutluk'un bağımsızlığının destekçisidir. 18 Haziran 1878'de Prizren İttifakı'nın hazırladığı kararnâmenin düzenleyicilerindendir. İttifak'ın merkez komitesine de başkanlık etmiştir.
Hayatı
[değiştir | kaynağı değiştir]1812'de Iljaz Qoku (İlyas Çoku) ismiyle Arnavut asıllı Çoku âilesine doğdu. Birtakım kaynaklarda İlyas Paşa'nın Kllopçisht köyünde doğduğu yazılmışsa da, yazar Haki Stërmilli kökenini Debre'nin Makiler köyüne dayandırır. Yedi kardeşi vardı. Selânik ve sonradan İstanbul'da eğitim gördü. Burada paşa yapıldı.[1]
1839'da Tanzimat reformlarına karşı bir ayaklanmaya katıldı. 1844'te Osmanlı kumandanı Hayreddin Paşa ile çatıştı. 1854'te Debreli gönüllülerin başında, Epir'deki isyânın bastırılmasına katkıda bulundu. 1861'de yine Debreli gönüllülerin lideri olarak Osmanlı-Karadağ Savaş'ına çağrıldı.[2]
10 Haziran 1878'de, Prizren İttifakı'nın Bayraklı Câmii'nde düzenlediği ilk toplantısına başkanlık etti.[3] 18 Haziran'da gerçekleştirilen toplantıda, İttifak'ın hazırladığı kararnâmeye Debre temsilcisi ve mîr-i mîrân rütbesiyle ilk imzâyı atan kişi oldu.[4] Arkasından İttifak'ın oluşturduğu merkez komitenin başına getirildi.[5]
1908 Manastır Kongresi'ne maddi destekte bulunup yeğeni Ârif Çoku'yu delege olarak gönderdi. Debreli İlyas Paşa, 1910'da 97-98 yaşlarında öldü. Mezar yeri bilinmemesine rağmen Debre ilinde olduğu düşünülmektedir.[1]
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ a b Grabocka, Artan (2025-06-10). Iliaz pashë Qoku, atdhetari pa një varr", Albradio.
- ^ Kadiu, Arian (1996). Dibra e Madhe [Büyük Debre]. Tiran: Glob, ss. 34-36.
- ^ Merlika-Kruja, Mustafa (2011). Shkrime Historike [Târihsel Yazılar]. Tiran: Omsca-1, s. 402. 978-9928-132-00-0.
- ^ Pollo, Stefanaq (1978). Akte të Rilindjes Kombëtare Shqiptare, 1878-1912 [Arnavut Ulusal Rönesansının Eylemleri, 1878-1912]. Tiran: Instituti i Historisë, ss. 40-48.
- ^ Bartl, Peter (2017). Shqiptarët [Arnavutlar] (Afrim Koçi tarafından çev.). Tiran: IDK, s. 104. 978-99943-982-87.